Βιβλιοπροτάσεις : Επανακυκλοφόρησαν τα "Απομνημονεύματα" του καραγκιοζοπαίκτη Σωτήρη Σπαθάρη

«Στην αυλή του σπιτιού μας είχα τη σκηνή μου πίσω από το μπακάλικο του Mατζούρη που ήτανε στη φάτσα του οικοπέδου. Tα δωμάτια που καθότανε ο Mατζούρης, ο ενωματάρχης κι εμείς κάναμε ένα γάμα και το άλλο οικόπεδο ήταν ξεμάντρωτο. Eνα πρωί είδα το πανί του Kαραγκιόζη σκισμένο κι όλη τη μέρα έκλαιγα. Tότες μου λέει η Mατζούραινα: “Σώπα, μωρέ Σωτήρη, εσύ θα σκάσεις από το κλάμα, που να κοπούν τα χέρια αυτουνού που το ’σκισε. Σώπα, κι εγώ αύριο θα κοιτάξω στο γιούκο μου να βρω ένα σεντόνι να σ’ το δώσω”. Tην άλλη μέρα πρωί πρωί βρέθηκε το σεντόνι στο γιούκο, το κάρφωσα στη σκηνή και το βράδυ ο Kαραγκιόζης έπαιξε. Στο τέλος της παράστασης είπα: “Eπροχθές μου σκίσανε το πανί και όλη τη μέρα έκλαιγα. Aς είναι καλά η Mατζούραινα που μου έδωσε άλλο και πιο καλό, αλλά όποιον πιάσω μες στη σκηνή του Kαραγκιόζη, θα κλάψει πιο άσκημα από μένα».

Tο απόσπασμα μας βοηθάει σίγουρα να εντοπίσουμε τον συγγραφέα. Σωτήρης, σεντόνι, παράσταση, Kαραγκιόζης... Eίναι ένα μικρό δείγμα της αφήγησης ζωής που έκανε ο καραγκιοζοπαίκτης Σωτήρης Σπαθάρης (1892-1973), όταν έγραφε τα «Aπομνημονεύματά» του, έκδοση που επανακυκλοφορεί συμπληρωμένη από τις εκδόσεις «Aγρα», μ’ ένα κείμενο του Γιάννη Tσαρούχη. O μεγάλος Eλληνας ζωγράφος αγάπησε την τέχνη του Kαραγκιόζη κι έγραψε πολλές φορές για τη σύνδεσή της με τη λαϊκή παράδοση: «O Kαραγκιόζης... μια καινούργια απρόοπτη έκφραση του προαιώνιου ελληνικού πόνου που γεννά η αδικία. O παραπονιάρης που καταφέρνει να εκφράσει και να γελοιοποιήσει μαζί τον ανθρώπινο πόνο... Δίπλα σ’ αυτόν... ο Xατζηαβάτης. H μικρόψυχη ορθοφροσύνη, το μηδέν άγαν των μικρών», έγραφε το 1959 στην «Eπιθεώρηση Tέχνης».

Στα «Aπομνημονεύματα» του Σωτήρη Σπαθάρη έχουμε την ευκαιρία να διαβάζουμε για την Eλλάδα του πρώτου μισού του 20ού αιώνα μέσα από το γνήσιο ύφος του λαϊκού αφηγητή. O ζωγράφος Nίκος Nάκης τού έβαλε την ιδέα, έχοντας εντοπίσει το αφηγηματικό του χάρισμα. O έπαινος του Aγγελου Σικελιανού ενίσχυσε τις όποιες αμφιβολίες του Σπαθάρη. 

Kαι συνέχισε....Tο αποτέλεσμα το έχουμε ξανά στα χέρια μας.

Της Ολγας Σελλά

Πηγή Καθημερινή

5.2.2011

«Λες και τα ’λεγα για να χορτάσω» - (οι ανεκτέλεστες συνταγές/μαγειρικές να πιάσουνε τόπο)

Δεν πληθαίνουν μόνο τα αδιάβαστα βιβλία στη βιβλιοθήκη μας ή οι αριθμοί τηλεφώνου στη μνήμη του κινητού μας, αριθμοί που ποτέ δεν θα καλέσουμε. 

Πληθαίνουν και οι ανεκτέλεστες συνταγές που έχουμε συγκεντρώσει σε μπλοκάκια, κουτιά και ντοσιέ, πληθαίνουν και βελτιώνονται τα βιβλία, τα περιοδικά μαγειρικής και ζαχαροπλαστικής, όπως και οι σχετικές εκπομπές στην τηλεόραση. Θα έλεγε κανείς ότι όλη η Ελλάδα δεν μαγειρεύει απλώς, αλλά πειραματίζεται, αναζητεί νέες γεύσεις κι εμπειρίες, επιστρέφει στις ρίζες της και ταυτόχρονα απλώνει νέες.

Πριν από λίγα χρόνια, είχα ακούσει ότι η κουζίνα του μέλλοντος θα είναι ένα τηλεφωνικό κέντρο ή μια οθόνη υπολογιστή μέσω των οποίων θα παραγγέλνουμε το γεύμα μας, όμως η πρόβλεψη αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί. Αν και πολλοί καταφεύγουν, λόγω έλλειψης χρόνου και διάθεσης, στην εύκολη (αλλά όχι φθηνή) λύση του delivery, φαίνεται ότι δυναμώνει το ενδιαφέρον και των δύο φύλων, καθώς και των νεότερων ηλικιών για τη μαγειρική, για το σπιτικό και υγιεινό φαγητό – παρά την κρίση, ίσως και εξαιτίας της κρίσης.

Σε μια συνέντευξη, που έδωσε το 1979, ο καραγκιοζοπαίκτης Μίμαρος μιλάει για τις παραστάσεις που έδινε στην Αθήνα επί Κατοχής. «Παίζαμε δύο μήνες κωμωδίες, ηρωικά, ερωτοδραματικά. Η πείνα, όμως, είχε επιδράσει ακόμα και στον Καραγκιόζη. Μετά τις πρώτες δέκα παραστάσεις, μου σύστησε ο ιδιοκτήτης της μάντρας να σταματήσω τον “Καραγκιόζη Φούρναρη / Μάγειρα / Γιαουρτά” κι ό, τι είχε σχέση με φαΐ γιατί ο κόσμος –μόλο που γελούσε– υπέφερε σαν άκουγε για ζεστές φραντζόλες και φασουλάδες… Είχε δίκιο. Αφού ο ίδιος που τα ’λεγα αιστανόμουνα τα σάλια μου να τρέχουν… Λες και τα ’λεγα για να χορτάσω. Δράμα». 

 (Κώστας Στέφ. Τσίπηρας, «Ο ήχος του Καραγκιόζη»)

Αλλος τα ’λεγε για να χορτάσει, άλλος τα διάβαζε για να χορτάσει. 

Ο Αρθουρ Κέσλερ, ανταποκριτής μιας βρετανικής εφημερίδας στον Ισπανικό Εμφύλιο, βρέθηκε το 1937 κρατούμενος στη Σεβίλλη, σε μια φυλακή που διέθετε βιβλιοθήκη. Οπως γράφει στην «Ισπανική διαθήκη», εκεί καταβροχθίζει βιβλία, όμως αποφεύγει τα «πολεμικά» που τον αναστατώνουν και προτιμά να διαβάζει για γεύματα και, όταν του φέρνουν ένα καινούργιο βιβλίο, ψάχνει να βρει τις παραγράφους που μιλούν για φαγητό, «όπως οι έφηβοι ψάχνουν να βρουν τις ερωτικές περιγραφές».

Οι εκδόσεις και οι εκπομπές για τη μαγειρική, όπως και τα μαγειρικά sites στο Διαδίκτυο, που συχνά είναι γραμμένα με μεράκι και ζωντάνια, δεν καλύπτουν μόνο το κενό που έχει δημιουργήσει η έλλειψη της γειτονιάς ή της διευρυμένης οικογένειας, που επέτρεπαν τη μετάδοση της μαγειρικής πείρας από γενιά σε γενιά. Ο περί μαγειρικής λόγος ή η εικόνα δεν μας χορταίνει με τη βιολογική έννοια, αλλά τρέφει φαντασιώσεις που έχουν κοινωνική αναφορά. 

Για τον εαυτό μας θα μαγειρεύαμε τα στοιχειώδη, όμως οι πιο σύνθετες και χρονοβόρες συνταγές παραπέμπουν σε γιορτές και σχόλες, σε τραπέζια με φίλους και συγγενείς, στη συντροφικότητα που φέρνει το καλό κρασί που δεν πίνεται ξεροσφύρι. «Το χρήμα (και τον χρόνο) δεν τα λογαριάζω» –ούτε τα τσουμπλέκια που πρέπει να πλυθούν μετά– σκέφτεται κανείς σαν βλέπει τις περίτεχνες φωτογραφίες στα περιοδικά ή τα «ατμοσφαιρικά» πλάνα στις ταξιδιωτικές εκπομπές μαγειρικής ή τις αστραφτερές, ατσαλάκωτες κουζίνες στο στούντιο.

Σε μια εποχή ανασφάλειας και αβεβαιότητας, είναι ενθαρρυντική η ιδέα ότι μπορούμε να κάνουμε πράγματα με τα χέρια μας και να φτάνουμε στο επιθυμητό αποτέλεσμα. 

«Πετυχαίνει πάντα», όπως έλεγε μέσα σε παρένθεση, πλάι στον τίτλο, η συνταγή στα τετράδια της μαμάς μας. 

Για πόσες σχέσεις και εγχειρήματα μπορούμε να πούμε το ίδιο;

Tης Mαριαννας Tζιαντζη

Πηγή Καθημερινή

18.7.2010

Ενας γητευτής των σκιών / Μάνθος Αθηναίος (Καραγκιοζοπαίκτης)

Tης Σαντρας Βουλγαρη

Ακούραστος εργάτης, έξυπνος και θαρραλέος. Ο καραγκιοζοπαίχτης Μάνθος Αθηναίος, ο οποίος άφησε την τελευταία του πνοή τα ξημερώματα της Δευτέρας σε ηλικία 84 ετών, ήταν ένας σπουδαίος καλλιτέχνης.

Γεννημένος τον Ιανουάριο του 1925, υπήρξε σαν τον Ευγένιο Σπαθάρη, ένας από τους εξέχοντες εκείνης της γενιάς που εργάστηκαν σαν αληθινοί Δον Κιχώτες απλά και μόνο για να δουν την τέχνη τους να ανθίζει και να αγαπιέται. Χωρίς να λογαριάζουν τον κόπο, τις αγωνίες, τις δυσκολίες. Ο θάνατος του Μάνθου Αθηναίου λίγο καιρό μετά την απώλεια του Σπαθάρη έρχεται να μας θυμίσει μια ολόκληρη εποχή. Το κανονικό του όνομα ήταν Ματθαίος Λιονέτης και υπήρξε απόγονος Ιταλών Γαριβαλδινών φιλελλήνων. Ασχολήθηκε με τον Καραγκιόζη από μικρή ηλικία μαθαίνοντας τα μυστικά της τέχνης του Θεάτρου Σκιών κοντά σε μεγάλους δασκάλους όπως ο Γιώργος Κουτσούρης, ο Θανάσης Γιαννέλος και ο Κώστας Μάνος. Η πορεία του αντίστοιχη με αυτή του Σπαθάρη. Εξω στον δρόμο, στις γειτονιές, στήνοντας αυτοσχέδιες σκηνές για να παίξει ο Καραγκιόζης και να πει τις ιστορίες του.

Ο Μάνθος Αθηναίος καθιέρωσε παραστάσεις στους κινηματογράφους με επιτυχία, ενώ σημαντική ήταν η παρουσία του στην τηλεόραση με ολοκληρωμένες παραστάσεις. Επαιξε για πολλά χρόνια στο Αλσος Παγκρατίου, είχε θέατρα στη Θεσσαλονίκη (Παραλία Λευκού Πύργου) και στην Αιδηψό. Γύρισε δίσκους 45 και 33 στροφών. Οπως έκανε ο Σπαθάρης στο Μαρούσι, ο Αθηναίος χρησιμοποίησε τα τελευταία χρόνια το ιδιόκτητο θέατρό του στη Νέα Σμύρνη παρουσιάζοντας το πλήρες δραματολόγιο του Καραγκιόζη με ευρηματικούς αυτοσχεδιασμούς, αξιοποιώντας την εκάστοτε επικαιρότητα, οργανώνοντας ετήσια φεστιβάλ θεάτρου σκιών για πάνω από δέκα χρόνια στο θέατρό του, αλλά και στο Αλσος του δήμου.
Του άρεσε να συλλέγει μουσειακό υλικό, φιγούρες, σκηνικά, ρεκλάμες, τετράδια, δικά του και συναδέλφων του. Ισως να ήξερε ότι κάποτε οι νέες γενιές θα ήθελαν να μάθουν τι ήταν πραγματικά ο Καραγκιόζης. Αφησε για να το ξεφυλλίζουμε και να τον θυμόμαστε το λεύκωμα «Μάνθος Αθηναίος: Φιγούρες και σκηνικά του Θεάτρου Σκιών». Οι μαθητές του πολλοί και άξιοι. Αύριο στο νεκροταφείο της Νέας Σμύρνης στις 4 μ.μ. θα βρίσκονται όλοι εκεί...

ΠΗΓΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

30.6.09