Τι περιμένουμε από τους σύγχρονους καλλιτέχνες ;

Πίτερ Μπρούγκελ, "Ο μισάνθρωπος", 1568

Εχουμε πραγματικά ανάγκη μια τέχνη που να παρηγορεί την ψυχή ή μήπως μια τέχνη που να ανακουφίζει τα κουρασμένα μας νεύρα;

 Η κρίση βαθαίνει, η πραγματικότητα δείχνει τα δόντια της και είναι κυρίως από το δικό της δυσάρεστο χνώτο που έρχεται η ζέστη του φετινού καλοκαιριού. Από κάθε αρνητικό, αποσπάστε το θετικό του, συνιστούσαν οι στωικοί φιλόσοφοι. Εάν ακολουθήσουμε τις οδηγίες τους θα δυσκολευτούμε πολύ ή μπορεί και να απελπιστούμε επειδή δεν βλέπουμε τίποτα μπρος μας που να μοιάζει με διέξοδο. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις η τέχνη έρχεται συνήθως ως αρωγός. Παρουσιάζεται σαν η πιο συμπονετική και η πιο αποτελεσματική παρηγορήτρα. Τουλάχιστον αυτό συνέβαινε άλλοτε. Γιατί εδώ και καιρό -και σήμερα φαίνεται πολύ πιο καθαρά- ο προορισμός της άλλαξε. Σκοπός της δεν είναι πια η εξύψωση, είναι η «τόνωση» των απογοητευμένων. Αραγε αυτό είναι που χρειάζεται; Εχουμε πραγματικά ανάγκη μια τέχνη που να παρηγορεί την ψυχή (χωρίς να την ξεγελάει) ή μήπως μια τέχνη που να ανακουφίζει τα κουρασμένα μας νεύρα;

Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Σ’ έναν πίνακά του, τον «Μισάνθρωπο», ο Μπρύγκελ δείχνει έναν άνθρωπο που αποχωρεί απαυδισμένος από τον κόσμο. Μια επιγραφή από κάτω λέει: «επειδή ο κόσμος είναι άθλιος, εγώ φεύγω και πάω να θρηνήσω». Η στάση του καλλιτέχνη εδώ και μερικές δεκαετίες δεν ήταν πολύ διαφορετική. Είχε στρέψει τα νώτα του σε μια κοινωνική πραγματικότητα που τον ενοχλούσε, τον υποβίβαζε, τον υποχρέωνε να ζει σ’ ένα πολιτιστικό σκουπιδότοπο. Αλλά την ίδια στιγμή που απέστρεφε αηδιασμένος το βλέμμα, οι παμπόνηροι που τον είχαν εξωθήσει στο περιθώριο, εξακολουθούσαν να τον έχουν για στόχο. Στον πίνακα του Μπρύγκελ βλέπουμε ένα διαβολεμένο ανθρωπάριο να απλώνει το χέρι και να κλέβει τον διαμαρτυρόμενο αναχωρητή που δεν παίρνει είδηση τι γίνεται πίσω του. Δεν υπάρχει επομένως περίπτωση να αποκοπούμε εντελώς από τον κόσμο. Αν του γυρίσουμε την πλάτη, τόσο το χειρότερο, αυτός θα μας εξαπατήσει ευκολότερα.

Αδιαφορία

Το μήνυμα του Φλαμανδού ζωγράφου δεν είχε φθάσει στ’ αυτιά των συγχρόνων καλλιτεχνών. Συνέχιζαν να δυσφορούν, παράλληλα όμως και να απολαμβάνουν το προνόμιο των πειραματιστών που δεν δίνουν λογαριασμό σε κανένα. Φυσικά, η κοινωνία της αφθονίας μπορούσε να τους ανταμείβει κι αυτούς, όπως τον καθένα που θα ήταν ικανός να προσθέσει κάτι στο θέαμα και την ποικιλία του κόσμου. Οι αποτραβηγμένοι δεν ήταν τελικά παρά τρόφιμοι του καταναλωτικού «πλουραλισμού».

Ωσπου έρχεται η κρίση και τους αναγκάζει όλους σε επάνοδο. Να λοιπόν το θετικό, που λέγαμε στην αρχή. Οι καλλιτέχνες φαίνεται να επιστρέφουν, να νοιάζονται για τη δυστυχία μας, κι εμείς μπορούμε να καταλαβαίνουμε ότι μας νοιάζονται. Πλην όμως δεν είναι έτσι ακριβώς. Παρατηρούμε ότι συχνά η τέχνη επιστρέφει όχι ως δύναμη που μετουσιώνει, αλλά ως ειδική υπηρεσία «διαχείρισης κρίσεων». Εχουμε, πράγματι, γίνει μάρτυρες μιας επιχείρησης όπου μια ορισμένη καλλιτεχνία συνδυάζεται με μια ορισμένη υγιεινή. Προσφέρονται συνταγές για art-therapy, για χαλάρωση μέσω μουσικής, για ψυχοθεραπεία μέσω λογοτεχνίας. Μαζί μ’ αυτά πάνε και οι πιο εφαρμοσμένες τεχνικές για το πώς θα ασκήσετε την τέχνη του γάμου, πώς θα κάνετε φίλους και γενικά πώς θα μαγειρέψετε τα πάντα στην κουζίνα της ζωής σας ώστε να υπάρχουν διαρκώς χαμόγελα γύρω σας - κι αν όχι χαμόγελα, κάτι λιγότερο ευχάριστο μεν, οπωσδήποτε όμως πιο σταθερό: η συγκατάβαση των άλλων.

Οικονομική λογική

Καλούμαστε λοιπόν να ζήσουμε πιο μετρημένα, πιο ευέλικτα, πιο ανεκτικά. Μα ακριβώς αυτό δεν μας ζητούν και οι κατά τα άλλα απεχθείς κυρίαρχοι των αγορών; Αυτό δεν είναι που υποτίθεται ότι συμπιέζει τη ζωή μας; Τελικά είτε το αντιλαμβάνονται είτε όχι, οι διάφοροι καλλιτεχνίζοντες σύμβουλοι ξανατυλίγουν τους πελάτες τους με το δίχτυ μιας οικονομικής λογικής που δεν ξέρει παρά μόνο από έσοδα και έξοδα.

Θα πείτε ότι υπάρχει πάντα και η άλλη τέχνη, αυτή που εξακολουθεί με τον τρόπο της να αναφέρεται στο ωραίο. Ομως κι εδώ παραμένει το πρόβλημα. Γιατί αν (και σ’ αυτό συγκλίνουν οι θεωρίες) ωραίο είναι πάντα η «ενότητα μέσα από την πολλαπλότητα», το ερώτημα που γεννιέται σήμερα είναι πού έχει πάει η μέριμνα για την ενότητα. Ολα την αρνούνται μέχρι στιγμής, ή μάλλον όλα είναι απόπειρες για να την παρακάμψουν. Η καταχρηστική, για παράδειγμα, προσφυγή στα γκράφιτι, στο κολάζ και στις διάφορες τυφλές μείξεις διαφόρων μέσων και τεχνολογικών τρυκ, η σαρωτική επίσης μόδα των θεατρικών διασκευών καθώς και η εκρηκτική πληθωρικότητα κραυγών και χειρονομιών σε παραστάσεις, δρώμενα και χάπενινγκ είναι σημάδια πως η αποσπασματικότητα θριαμβεύει. Βεβαίως είναι ταυτόχρονα και σημάδια της μεγάλης, της ασφυκτικής ανάγκης για έκφραση. Οταν όμως η έκφραση γίνεται υπερ-έκφραση, τότε παύει η τέχνη και φιγουράρει απλώς το εγώ ενός ζογκλέρ που φωνάζει: «Δες τε με, είμαι εδώ και συμμερίζομαι τον πόνο σας». Αυτό ονομάστε το όπως θέλετε. Δεν λέγεται όμως ούτε εξύψωση ούτε μετουσίωση.

Θα περιμένουμε πάντως κι άλλο. Κανείς δεν ξέρει τι θα προκύψει. Δεν αποκλείεται με τα επόμενα τραντάγματα της κρίσης να λακίσουν οι σαλτιμπάγκοι που χορεύουν πάνω στα ερείπια. Και να ξεμυτίσει στη θέση τους, κάποιο άλλο είδος, καινούργιο. Ισως θυμίζει, αμυδρά έστω, εκείνους που στον 19ο αιώνα αποκάλεσαν «καλλιτέχνες - οικοδόμους». Χωρίς αμφιβολία η πίστη τους θα είναι μικρότερη. Τουλάχιστον όμως δεν θα τους λείπει η υπομονή και το πείσμα.

Του Βασίλη Καραποστόλη

* Ο κ. Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Πηγή Καθημερινή

7.8.2011

Η αθηναϊκή τέχνη του δρόμου (graffiti murals) κάνει τον γύρο του κόσμου

Η υπαίθρια πινακοθήκη της Αθήνας όπως την έδειξε στον κόσμο η Ελληνίδα φωτογράφος του AFP. Οι τοίχοι γίνονται ένας απέραντος καμβάς και μια άλλη «πόλη» ξεφυτρώνει.

Nα λοιπόν που οι υπαίθριες τοιχογραφίες («murals» στη γλώσσα των «καλλιτεχνών του δρόμου») της Αθήνας κέντρισαν το ενδιαφέρον ξένου ειδησεογραφικού πρακτορείου, και μια σειρά από θαυμάσια δείγματα street (ή) urban art κάνουν εδώ και λίγες ημέρες τον γύρο του κόσμου. Πραγματικά έργα τέχνης που αναδεικνύονται ακόμα περισσότερο με τη βοήθεια της φωτογραφικής ματιάς της Λουίζας Γουλιαμάκη του πρακτορείου ΑFP, συνθέτουν ένα γοητευτικό παζλ μιας ανήσυχης καλλιτεχνικά μητρόπολης στον ευρωπαϊκό νότο. Η φωτογράφος δεν αποτυπώνει στεγνά τις τοιχογραφίες, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις εμπλέκει στο κάδρο ανυποψίαστους Αθηναίους, δημιουργώντας ένα ακόμα πιο ενδιαφέρον αποτέλεσμα. Η τελική σύνθεση πολλαπλασιάζει τη δυναμική της φωτογραφίας.

Ο μικρός αυτός θρίαμβος της αθηναϊκής σκηνής του γκράφιτι δεν αίρει τον προβληματισμό για την ανεξέλεγκτη δράση των grafiti artists στο κέντρο της Αθήνας. Αν κάποιοι από εμάς γκρινιάζουμε για την κατάχρηση με τα γκράφιτι και τα tags (τις «υπογραφές», δηλαδή, όσων γράφουν σε τοίχους) δεν είναι γιατί παραβλέπουμε την καλλιτεχνική τους αξία, όταν υπάρχει, αλλά ακριβώς επειδή η κατάσταση έχει ξεφύγει εκτός κάθε λογικού ορίου με θύματα ανυπεράσπιστες ιδιοκτησίες και δημόσιους χώρους. Από την άλλη πλευρά, δήμοι και επιχειρήσεις επιδιώκουν τη συνεργασία των street artists προκειμένου να «χρωματίζουν» άχαρες επιφάνειες από τσιμέντο ή προσόψεις κτιρίων. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι η ανάθεση από τον Δήμο Αθηναίων στην ομάδα Carpe Diem να δημιουργήσει τρεις τοιχογραφίες σε ισάριθμα κτίρια στου Ψυρρή: επί της οδού Μιαούλη 4 πάνω από τον σταθμό μετρό «Μοναστηράκι», επί της οδού Αγαθάρχου 9 και στην πλατεία Ηρώων.

Μέλος της ομάδας Carpe Diem είναι ο Kez που δέχθηκε να μοιραστεί μαζί μας μερικές σκέψεις πάνω στο γκράφιτι. Ασχολείται με το γκράφιτι από το 1998. «Συνθήματα, υπογραφές, ζωγραφικές με κοινωνικοπολιτικό περιεχόμενο, άλλες φορές μερικές άναρχες πινελιές, όλα αναπόσπαστο κομμάτι ενός αστικού τοπίου.

Το γκράφιτι είναι η άποψη κάποιου που εκφράζεται με εικαστικό τρόπο. Οι άνθρωποι της πόλης έχουν ανάγκη για έκφραση και επικοινωνία. Είναι θέση με πολιτική χροιά που πολλές φορές δρα σαν βουβή διαδήλωση ταρακουνώντας τη σκέψη των περαστικών.

Οσα περισσότερα κτίρια σηκώνονται τόσο οι καλλιτέχνες του δρόμου θα βρίσκουν “καμβάδες” να γεμίζουν... Στους ιδιοκτήτες των κτιρίων που δέχονται επίθεση θα έλεγα ότι οι τοίχοι τους εκτελούν κοινωνικό έργο. Καλύτερα ένας τοίχος βαμμένος παρά μια μύτη σπασμένη...».

THΛEΦOΣ

Πηγή Καθημερινή

5.8.2010

Η Ελεύθερνα στο τοπ τεν

Μια ελληνική ανασκαφή, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει εκπλήξει τον αρχαιολογικό κόσμο για τα ευρήματά της, αυτή στην αρχαία Ελεύθερνα της Κρήτης, η οποία διεξάγεται από τον καθηγητή κ. Νίκο Σταμπολίδη, περιλαμβάνεται ανάμεσα στις δέκα εντυπωσιακότερες του κόσμου για τη χρονιά που πέρασε, σύμφωνα με το αμερικανικό περιοδικό «Αrchaeology». Στο τεύχος Ιανουαρίου- Φεβρουαρίου που κυκλοφορεί, το περιοδικό (υπάρχει και αντίστοιχος δικτυακός τόπος) παραθέτει τη λίστα αυτών των δέκα σημαντικών αρχαιολογικών γεγονότων, τα οποία, όπως θα διαβάσει στη συνέχεια ο αναγνώστης, δεν είναι απαραίτητα μόνον ανακαλύψεις αλλά είναι και αποτελέσματα επιστημονικών μελετών, τα οποία πάντως εμπλουτίζουν τη γνώση των σημερινών ανθρώπων για το παρελθόν.

Κατά πόσον όμως οι δέκα αυτές περιπτώσεις είναι ισότιμες μεταξύ τους είναι θέμα συζήτησης. Αυτό το ωραίο θραύσμα αγγείου με στίχους του Ομάρ Καγιάμ, ας πούμε, που βρέθηκε στην Ιερουσαλήμ, δεν αποτελεί και την ανακάλυψη της... πυρίτιδας! Ή τα θύματα του... χημικού πολέμου στη Συρία της ρωμαϊκής εποχής. Επιπλέον θα μπορούσε να παρατηρήσει κανείς ότι η μανία των Αμερικανών με το αρχαίο παρελθόν της ηπείρου τους συνεχίζεται αδιάλειπτα...

Από την άλλη βεβαίως, έχουν επιλεγεί ορισμένες πραγματικά σοβαρές αρχαιολογικές έρευνες, όπως αυτή που ταύτισε το παλάτι του Μιθριδάτη, βασιλιά του Πόντου στην αρχαία ελληνική αποικία της Φαναγορίας στη Μαύρη Θάλασσα, και βεβαίως η μεγάλη ανασκαφική ανακάλυψη στην αρχαία Ελεύθερνα, η οποία από μόνη της θα μπορούσε να αποτελέσει μεγάλο γεγονός.

Περού

Τα μυστικά των Μότσε

Ο άρχοντας του Ούκουπε από το Περού όπως αποκαλείται η προσωπίδα (450 μ.Χ.) που ήρθε στο φως στην περιοχή των Μότσα Είναι περισσότερο γνωστοί σήμερα για τις πολύτιμες προσωπίδες που συνόδευαν τις ταφές τους, όμως οι Μότσε (100-800 μ.Χ.) στο Βόρειο Περού έχουν ακόμη πολλά κρυμμένα μυστικά. Ενα από αυτά, το είδος και η έκταση της κεντρικής τους διοίκησης συγκεκριμένα, φαίνεται ότι αποκαλύφθηκε το 2009 από τους αρχαιολόγους, οι οποίοι έφεραν στο φως ευρήματα όμοια με άλλα που είχαν εντοπιστεί το 1987 σε απόσταση ως και 25 μιλίων από την περιοχή των Μότσε. Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό σύνολο από επιχρυσωμένες χάλκινες μάσκες, ασπίδες και διαδήματα, που βρέθηκαν στον τάφο ενός τοπικού άρχοντα στο χωριό Ουκούπε και μοιάζουν καταπληκτικά με τα ευρήματα των πρώτων ασύλητων τάφων περιώνυμων προσώπων των Μότσε στο Σιπάν. Κατόπιν αυτού οι αρχαιολόγοι είναι πεπεισμένοι ότι υπήρχε μια ενιαία κεντρική διοίκηση σε όλη την κοιλάδα της επικράτειάς τους.

Κρήτη

Οι μυστηριώδεις γυναίκες της Ελεύθερνας

Βρέθηκαν θαμμένες σε ένα μνημειακό οικοδόμημα, η μία δίπλα στην άλλη, παρ΄ ότι οι ηλικίες τους δεν ήταν όμοιες, αφού η μικρότερη ήταν επτά χρόνων και η μεγαλύτερη 65-70, ενώ δύο ακόμη ήταν 16-17 χρόνων. Τα κτερίσματα που συνόδευαν την ταφή αυτών των τεσσάρων γυναικών όμως του 8ου αιώνα π.Χ. προκαλούν δέος για την ποικιλία, την ομορφιά και την αξία τους αλλά και για το απρόσμενο του χαρακτήρα τους.

Ποια η θέση δηλαδή ενός βωμού σε γυναικεία ταφή, ενός χάλκινου πριονιού (σε μικρογραφία φυσικά), μιας ζυγαριάς, ενός πολύ μικρού κουταλιού για τη μέτρηση δόσεων και κυρίως αυτού του χάλκινου ταύρου που συνήθως επιστέφει ένα σκήπτρο και βρισκόταν δίπλα στα λείψανα της σεβάσμιας γυναίκας; Γιάτρισσες, μάντισσες, φαρμακολύτριες ή ιέρειες ήταν αυτές οι γυναίκες;

Τα ερωτήματα μπορεί να μην έχουν απαντηθεί ακόμη- άλλωστε η ανασκαφή θα συνεχίζεται για χρόνια-, όμως αυτό το σπουδαίο εύρημα στη νεκρόπολη της Ορθής Πέτρας στην Ελεύθερνα τον περασμένο Ιούλιο από τον καθηγητή κ. Νίκο Σταμπολίδη αποτελεί πέρα από όλα τα άλλα μια μεγάλη απόδειξη για τη θέση που μπορούσε να κατέχει η γυναίκα στην Κρήτη κατά τους λεγόμενους «Σκοτεινούς αιώνες». Θέση αξιοσέβαστη το δίχως άλλο, όπως μαρτυρούν επιπλέον τα μοναδικά χρυσά κοσμήματα και άλλα αντικείμενα από σπάνια υλικά, όπως αμέθυστος, φαγεντιανή, κορνεόλη, κεχριμπάρι, ελεφαντόδοντο, ορεία κρύσταλλος, ήλεκτρον, αιγυπτιακό μπλε. Πόσο μάλλον που όλα αυτά είναι εισαγόμενα από τη Μικρά Ασία, την Εγγύς Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.

Μία αχαιμενιδική γυάλινη φιάλη (είδος αγγείου) μάλιστα, με γαλακτώδες χρώμα και ομφαλό, η οποία βρέθηκε ακέραια, αποτελεί κατ΄ εξοχήν σπονδικό αντικείμενο, όπως έχει επισημάνει ο κ. Σακελλαράκης. Κατά τον συνεργάτη του ανθρωπολόγο, καθηγητή του Αdelphi University κ. Αναγνώστη Αγελαράκη μάλιστα, αποτελεί ένα πριγκιπικό δώρο από τη Μεσοποταμία! Ο ίδιος πάντως είναι εκείνος που αναλύοντας τα οστά των γυναικών θα αποφασίσει και για τη συγγενική σχέση μεταξύ τους, καθώς έχει εντοπιστεί ένα κοινό χαρακτηριστικό στις οδοντοστοιχίες τους.

Αριζόνα

Πρόωροι αρδευτές

Πώς καλλιεργούσαν καλαμπόκι οι αρχαίοι αγρότες στη γεμάτη κάκτους έρημο της Σονόρα; Οι αρχαιολόγοι βασανίζονταν επί χρόνια με τον γρίφο αλλά μόλις το 2009 βρήκαν τα αποδεικτικά στοιχεία του αρδευτικού συστήματος που χρησιμοποιούνταν ήδη από το 2000 π.Χ. Τα έργα, συγκεκριμένα ένα τεράστιο δίκτυο από κανάλια, εντοπίστηκαν στην κοιλάδα Τούσον και χρονολογούνται από το 1200 π.Χ., κατέχοντας έτσι τη θέση του αρχαιότερου τεκμηριωμένου συστήματος άρδευσης στη Βόρεια Αμερική. Και για να ολοκληρωθεί η ανακάλυψη, εντοπίστηκε και η αρχαία ροή του νερού από τον κοντινό ποταμό της Σάντα Κρουζ με μία σειρά από τουλάχιστον οκτώ κανάλια που σχηματίζουν ένα θαυμαστό δίκτυο άρδευσης!

Γουατεμάλα

Η «Μόνα Λίζα των Μάγιας»

Χρυσό επιστήθιο τελετουργικό αντικείμενο με κοκκίδωση στην περιφέρεια και δύο κρανοφόρους πολεμιστές στο κέντρο με θέση για ένθετο λίθο (8ος π.Χ. αιώνας) Μόνον οι Αμερικανοί θα μπορούσαν να παρομοιάσουν ένα έργο των Μάγιας που βρέθηκε σε αρδευτικό κανάλι με τη μορφή της Μόνα Λίζα, έγινε όμως κι αυτό στη Γουατεμάλα. Εκεί όπου ομάδα αρχαιολόγων έφερε στο φως έναν ανάγλυφο γύψινο πίνακα με μία από τις πρωιμότερες παραστάσεις των Μάγιας. Ο πίνακας χρονολογείται περίπου από το 200 π.Χ. και απεικονίζει τους μυθικούς δίδυμους ήρωες Ξουναπού και Χμπαλάνκε να κολυμπούν στον Κάτω Κόσμο για να ανακτήσουν το κεφάλι του πατέρα τους, που είχε αποκεφαλιστεί. Το γλυπτό κοσμεί τον τοίχο του καναλιού που είχε σκοπό να διοχετεύσει τα όμβρια ύδατα σε όλη την πόλη. Θεωρείται μάλιστα ότι η ικανότητα των Μάγιας στη συλλογή νερού υπήρξε το πλεονέκτημα για την εγκαθίδρυση της εξουσίας τους.

Συρία

Χημικός πόλεμος!

Λίγο υπερβολικό και λίγο αυθαίρετο να μιλάει κανείς για χημικό πόλεμο το 256 μ.Χ., η σήραγγα όμως που βρέθηκε κάτω από το φρούριο της αρχαίας πόλης Ντούρα στην έρημο της Συρίας έκρυβε όντως κάποιο μυστικό. Εκεί, στα μέσα του 3ου αιώνα, 20 ρωμαίοι στρατιώτες υπερασπιζόμενοι την πόλη τους από τους επιτιθέμενους Σασσανίδες συνάντησαν την τύχη τους. Οι αρχαιολόγοι που τους είχαν εντοπίσει στη δεκαετία του 1930 πίστεψαν ότι πέθαναν από την κατάρρευση της σήραγγας, όμως τώρα αποκαλύφθηκε ότι βρήκαν έναν πιο ασυνήθιστο θάνατο. Υπήρξαν θύματα «χημικού πολέμου».

Επρόκειτο για τη θανάσιμη έκπληξη που είχαν ετοιμάσει για τους αμυνόμενους οι Πέρσες, οι οποίοι αφού τους εγκλώβισαν στη σήραγγα, στη συνέχεια τους εξολόθρευσαν καίγοντας πίσσα. Οι αναθυμιάσεις από το διοξείδιο του θείου που παρήχθηκε τους οδήγησαν στον θάνατο.

Κουμπάν

Το παλάτι του Μιθριδάτη

Ο καθηγητής κ.Νίκος Σταμπολίδης μπροστά στον ασύλητο κτιστό τάφο της Ελεύθερνας όπου ήρθαν στο φως τα λείψανα των γυναικών του 8ου π.Χ. αιώνα Περί τα 300 νομίσματα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που απεικονίζουν τον βασιλιά του Πόντου Μιθριδάτη, τον γνωστό ως μεγαλύτερο εχθρό της Ρώμης, υπήρξαν εύρημα καθοριστικό για τους αρχαιολόγους προκειμένου να ταυτίσουν τα ερείπια ενός τεράστιου οικοδομήματος με το παλάτι του. Οι έρευνες γίνονται επί 40 χρόνια στη Φαναγορία, ελληνική πόλη της Μαύρης Θάλασσας όπου έζησε ο Μιθριδάτης από το 119 ως το 63 π.Χ., αλλά ως τώρα τα στοιχεία δεν ήταν επαρκή για να προσδιοριστεί ο ρόλος αυτού του δημόσιου κτιρίου, παρ΄ ότι οι ιστορικές πηγές μιλούν σαφώς για την πυρπόληση ενός τεράστιου συγκροτήματος κατά τη διάρκεια μιας εξέγερσης, όπως ακριβώς δηλαδή το βρήκαν οι ανασκαφείς.

Ιερουσαλήμ

Τα Ρουμπαγιάτ των ερωτευμένων

Δεν είναι καν ολόκληρο αγγείο, αλλά ένα όστρακό του μόνον. Φέρει όμως μια λαμπερή τυρκουάζ εφυάλωση με μαύρα σχέδια λουλουδιών και κυρίως τη χάραξη κάποιου κειμένου. Αυτό το κεραμικό όμως, το οποίο ήρθε στο φως σε μια περιοχή ανέγερσης κατοικιών στην εβραϊκή συνοικία της Ιερουσαλήμ, αποκαλύφθηκε ότι έφερε χαραγμένο έναν στίχο από τα Ρουμπαγιάτ, τα περίφημα ποιήματα του φημισμένου ποιητή, μαθηματικού και αστρονόμου Ομάρ Καγιάμ (1048-1131 μ.Χ.). Και είναι η πρώτη φορά που ένα τέτοιο αγγείο προορισμένο για την αποθήκευση ελαίου (ή απλώς διακοσμητικό) εντοπίζεται στο Ισραήλ, παρ΄ ότι φυσικά είχε κατασκευαστεί στην Περσία. Είχε εισαχθεί λοιπόν από εμπόρους για να πουληθεί στο παζάρι ή ήταν ένα δώρο προς κάποια όμορφη; Κανένας δεν μπορεί να απαντήσει αν η ιστορία του ταξιδιού του υπήρξε τόσο λυρική όσο οι στίχοι του.

Καζακστάν

Εξημερωμένα άλογα

Περί τα 5.500 χρόνια πριν,οι άνθρωποι της Κεντρικής Ασίας εξημέρωναν άλογα και χρησιμοποιούσαν και το γάλα τους! Περί τα 5.500 χρόνια πριν, οι άνθρωποι της Κεντρικής Ασίας εξημέρωναν άλογα και όχι μόνον αυτό, αλλά χρησιμοποιούσαν και το γάλα τους! Οι αναλύσεις που έγιναν σε οστά, δόντια καθώς και κεραμικά τα οποία είχαν βρεθεί στο χωριό Μποτάι απέδειξαν ότι οι κτηνοτρόφοι της περιοχής του σημερινού Βόρειου Καζακστάν, το οποίο είχαν καταλάβει μεταξύ του 3700 και 3100 π.Χ., εξέτρεφαν ίππους. Οι ερευνητές (ΗΠΑ, Βρετανία, Καζακστάν) κατέληξαν στο συμπέρασμα αυτό διαπιστώνοντας ότι τα οστά των κάτω άκρων των αλόγων του Μποτάι ήταν πιο ισχυρά από εκείνα των άγριων αλόγων, γεγονός που σημαίνει ότι σήκωναν βάρος, ενώ τα δόντια τους ήταν διαμορφωμένα κατά τρόπο που υποδηλώνει ότι φορούσαν χαλινάρια. Πέραν αυτού οι αναλύσεις σε όστρακα κεραμικής έδειξαν κατάλοιπα γάλακτος αλόγου. Ποιος όμως θα μπορούσε να πάρει γάλα από μια άγρια φοράδα;

Βρετανία

Ο θησαυρός του βασιλιά

Χρυσό αντικείμενο με αρπακτικά πουλιά,μέρος του αγγλοσαξονικού θησαυρού που βρέθηκε στο Σταφορντσάιρ Χρυσάφι σε χωράφι του Σταφορντσάιαρ εντοπίστηκε τον Ιούλιο του 2009 από ανιχνευτή μετάλλων και οι αρχαιολόγοι που επενέβησαν έφεραν στο φως έναν μοναδικό θησαυρό αποτελούμενο από περισσότερα των 1.500 χρυσών και ασημένιων αντικειμένων, όλα χρονολογούμενα από τον 7ο αιώνα. Το εύρημα, μακράν το μεγαλύτερο από όποιον άλλο σημαντικό αγγλοσαξονικό θησαυρό, σχετίζεται με πολεμικές επιχειρήσεις, καθώς πρόκειται κυρίως για όπλα. Ανάμεσά τους άλλωστε περιλαμβάνονται θραύσματα από κράνη και περίτεχνες χρυσές λαβές από ξίφη με ένθετες γρανάδες. Το συμπέρασμα ως εκ τούτου είναι ότι πρόκειται για λεία πολέμου, ίσως από τα στρατεύματα του αγγλοσάξονα βασιλιά της εποχής, ο οποίος με την απώλεια αυτών των πολύτιμων αντικειμένων θα είχε χάσει το κύρος και την εξουσία του...

Αίγυπτος

Ο πρώτος ζωολογικός κήπος

Χρυσό κόσμημα από τον τάφο των γυναικών της Ελεύθερνας στο οποίο απεικονίζεται δαιδαλική μορφή με φενάκη, περίτεχνο διάδημα και δυσερμήνευτα σχήματα στο στήθος (8ος π.Χ.αιώνας) Είναι δυνατόν να μιλάμε για ζωολογικό κήπο το 3500 π.Χ.; Κι όμως, οι παράξενες ταφές ζώων που βρέθηκαν στην αρχαία αιγυπτιακή πρωτεύουσα, την Ιερακόπολη, νοτίως του Λούξορ, είναι αποκαλυπτικές.

Πρόκειται για ένα εξωτικό θηριοτροφείο της προδυναστικής περιόδου, όπως το χαρακτηρίζουν οι αρχαιολόγοι που έφεραν στο φως τα λείψανα 112 ζώων, μεταξύ των οποίων δύο ελέφαντες, τρεις ιπποπόταμοι, 11 μπαμπουίνοι, έξι αγριόγατες, 10 σκύλοι, μία αντιλόπη της Αφρικής, μία αγελάδα και ένα μοσχάρι. Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι βρέθηκαν στοιχεία που δείχνουν πως οι άρχοντες της πόλης διατηρούσαν τα ζώα αυτά σε αιχμαλωσία, όπως σχεδόν σε ζωολογικό κήπο. Ως εκ τούτου δέχθηκαν και ειδική μεταχείριση μετά θάνατον, αφού κάποιο είχε ταφεί με ανθρώπινο τρόπο συνοδευμένο με ένα ειδώλιο, ενώ ένας ελέφαντας είχε καλυφθεί με λινό ύφασμα. Οι αρχαιολόγοι πάντως πιστεύουν ότι το θηριοτροφείο ήταν επίδειξη δύναμης και ότι τα ζώα πιθανώς θυσιάστηκαν με τον θάνατο του άρχοντα.

 

Πηγή Το Βήμα

3.1.2010

 

*Στη φωτό 1 Χρυσό επιστήθιο τελετουργικό αντικείμενο με κοκκίδωση στην περιφέρεια και δύο κρανοφόρους πολεμιστές στο κέντρο με θέση για ένθετο λίθο (8ος π.Χ.αι)

Η νεοελληνική Τέχνη στα αζήτητα

Καλό θα ήταν να απασχολήσει κάποτε σοβαρότερα τους ταγούς της πολιτισμικής μας πραγματικότητας η άγνωστη ουσιαστικά εκτός Ελλάδας καλλιτεχνική παραγωγή σημαντικών ελλήνων καλλιτεχνών. Το ίδιο θα έλεγα και για τον επιβεβλημένο ψόγο, με την ενδόμυχη βεβαιότητα ότι η σχετική ευθύνη θα έπρεπε να επιμεριστεί ισοδύναμα ανάμεσα στην ασυγχώρητη ολιγωρία της εν Ελλάδι πολιτικής και στην εγκληματική αμέλεια των εντεταλμένων φορέων της. Σε μια εκδηλωμένη αδιαφορία, ας μου επιτραπεί να πω, για τη συστηματική και υπεύθυνη αναμετάδοση των μηνυμάτων της νεοελληνικής τέχνης πέρα από τα γεωγραφικά όρια του γενετικού της χώρου. Η οποία μπορεί να καταλογιστεί ανενδοίαστα και στις περί τα τοιαύτα εν μακαριότητι καθεύδουσες αρμοδιότητες των ειδικών.

Ελπίζω να μου συγχωρεθεί η επιθετικότητα του τόνου. Πιστεύω ωστόσο ότι η ανεπίτρεπτη υποβάθμιση της νεότερης καλλιτεχνικής μας δημιουργίας στον ευρωπαϊκό τουλάχιστον περίγυρο, θα έπρεπε να είχε ήδη αφυπνίσει την ανησυχία μιας γενικότερης προσοχής. Πιστεύω ακόμα ότι η αιτιολογία ενός τόσο αποκαρδιωτικού φαινομένου δεν μπορεί να ανάγεται στις αξιολογικού χαρακτήρα «αντικειμενικές» δήθεν συγκρίσεις των διεθνών χρηματιστηρίων της τέχνης. Θα προτιμούσα δηλαδή να την αποδώσω σε μια οκνηρία, όχι εντελώς άσχετη προς την άγνοια της ενδεδειγμένης επιστημονικής πειθαρχίας, κυρίως όμως προς την άγνοια του πώς προάγονται όλα τα συγγενή θέματα γύρω από την αναμετάδοση των ιδεών στο εξωτερικό. Δύσκολα μπορεί άλλωστε να αμφισβητηθεί το γεγονός ότι η ερευνητική διάθεση εκτονώνεται εις τα καθ΄ ημάς με τους «ευπώλητους» και ευμεγέθεις τόμους των περιώνυμων λευκωμάτων, με τα λεγόμενα coffee-table-books, όπου η πολυλογία των έγχρωμων εικόνων συναγωνίζεται επάξια την αντιστρόφως ανάλογη λακωνικότητα των συνοδευτικών κειμένων. Εδώ οφείλω να ομολογήσω πως δεν γνωρίζω αν η κατάσταση που περιγράφω όσο γίνεται πιο ανώδυνα και απλουστευτικά εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο διδάσκεται η Ιστορία της Νεότερης Τέχνης στον τόπο μας. Δεν θα επιμείνω πάντως στην εξιχνίαση του ζητήματος, μια και είναι αναμφίβολο ότι η μελέτη της νεοελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής τουλάχιστον στοιχειοθετείται από εγχώριες αποκλειστικά μονογραφίες. Από εργασίες δηλαδή απρόσιτες στη διεθνή επιστημονική κοινότητα, τη μόνη υπεύθυνη για τον συντονισμό και τη διάδοση των σχετικών προϊόντων στην εκτός των ελληνικών συνόρων μουσειακή αγορά. Μια απλή παραβολή με το βιβλιογραφικό οπλοστάσιο της αρχαίας ελληνικής και ως ένα βαθμό της βυζαντινής τέχνης, με αναρίθμητες επιμέρους μονογραφίες και έναν συνεχή βομβαρδισμό από μελέτες και άρθρα πάνω από ειδικού ενδιαφέροντος θέματα ή σε συγκεκριμένες δημιουργίες, θα ήταν αρκετά διαφωτιστική. Κι αυτό επειδή δεν θα άφηνε περιθώρια αμφιβολιών για το πώς καλύπτονται οι ανάγκες της επιστημονικής συνεννόησης διεθνώς, αλλά και το πώς εξασφαλίζονται ταυτόχρονα οι σταθερά υψηλές τιμές της αρχαιότητας και του Βυζαντίου στα μεγάλα κέντρα των καλλιτεχνικών αξιών. Αντίθετα από τις μετοχές της νεοελληνικής τέχνης που εξακολουθούν να παραμένουν στα αζήτητα των διεθνών συναλλαγών.

Του Αγγελου Δεληβοριά

Ο κ. Αγγελος Δεληβορριάς είναι αρχαιολόγος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη.

Το κείμενο είναι απόσπασμα από άρθρο του το οποίο θα δημοσιευθεί στον κατάλογο του Μουσείου Μπενάκη για την πρώτη αναδρομική έκθεση του Γιάννη Τσαρούχη στην Αθήνα.

Πηγή ΤΟ ΒΗΜΑ
1.11.09