Oι άνθρωποι απειλούν πλέον τη βλάστηση

Ενα Διάταγμα που εκδόθηκε το 1926 απαγόρευε... τη βοσκή στην Ακρόπολη. Μάλιστα η δασική υπηρεσία είχε το δικαίωμα να κατάσχει τα κοπάδια που «συλλαμβάνονταν» στον Ιερό Βράχο και να τα βγάζει σε δημοπρασία. «Επρόκειτο για ένα μέτρο για την προστασία των δασών της Αττικής, κυρίως των πευκώνων από τη βόσκηση», τονίζει στην «Κ» ο ερευνητής του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών κ. Γιώργος Καρέτσος. Μια δεκαετία νωρίτερα είχε για πρώτη φορά συσταθεί η δασική υπηρεσία σύμφωνα με τα βαυαρικά πρότυπα, με στόχο ακριβώς αυτό, να προστατέψει τα δάση από την υπερβολική βόσκηση. Επρόκειτο κυρίως για πευκοδάση στις περισσότερες περιοχές, καθώς η χαλέπιος πεύκη αναπτύσσεται εύκολα ακόμα και αν οι συνθήκες είναι δύσκολες.

Δεκαετία του 1960

Αρκετά χρόνια αργότερα, τη δεκαετία του 1960 σύμφωνα με τον κ. Καρέτσο, η Αττική καταγράφεται έως ένας από τους πιο δασωμένους νομούς της χώρας. Οσο όμως οι ανθρωπογενείς δραστηριότητες εξαπλώνονται και η ζήτηση για γη προς οικοδόμηση αυξάνεται, τόσο τα δάση υποχωρούν. Δεν είναι πια τα γιδοπρόβατα αλλά οι άνθρωποι που απειλούν τη δασική βλάστηση.

Η συχνότητα των πυρκαγιών αυξάνεται, ενώ σε πολλές περιπτώσεις μια φωτιά ξεσπά στο ίδιο σημείο σε χρονικό διάστημα μικρότερο της δεκαετίας, γεγονός που κάνει δύσκολη την αναγέννηση των δασών. Ετσι σε πολλά σημεία η βλάστηση υποβαθμίζεται και τα δάση γίνονται πουρναρότοπος. Το έδαφος σε πολλές περιοχές δεν έχει πια τη δυνατότητα να υποστηρίξει απαιτητικά οικοσυστήματα.

Η καμπή για τα δάση πέριξ της Αθήνας, ήρθε μετά τη μεταπολίτευση, σύμφωνα με τον κ. Καρέτσο. Στην Αττική δραστηριοποιούνται 128 οικοδομικοί συνεταιρισμοί που διεκδικούν πάνω από 133.000 στρέμματα, πολλά εκ των οποίων δάση και δασικές εκτάσεις. Μεγάλες δασικές εκτάσεις κατέχει επίσης η Ιερά Μονή Πεντέλης, κάποιες από τις οποίες έχει ήδη πουλήσει σε ιδιώτες και σε οικοδομικούς συνεταιρισμούς. Οι νέοι αγοραστές βέβαια μπορεί να αγόρασαν δάσος, αλλά επιθυμούν να το μετατρέψουν σε οικόπεδα και πολύ συχνά το καταφέρνουν. Ετσι τα δάση στην Πεντέλη, τον Υμηττό, το όρος Αιγάλεω, την Πάρνηθα βρίσκονται υπό διαρκή πίεση.

Η δασική υπηρεσία

Τα περισσότερα πευκοδάση της Αττικής δεν αξιοποιούνται, αφού δεν αποφέρουν οικονομικά οφέλη από την ξυλεία ή το ρετσίνι. Η δασική υπηρεσία, που κανονικά θα έπρεπε να φροντίζει για την προστασία των δασών και τους καθαρισμούς, έχει ελάχιστο προσωπικό και πρέπει να αντιμετωπίσει ένα κυκεώνα γραφειοκρατίας που προκύπτει από τις διεκδικήσεις και τα αιτήματα αποχαρακτηρισμών των πολιτών. «Η δασική υπηρεσία διεκπεραιώνει έγγραφα, δεν διαχειρίζεται τα δάση. Κάθε ένας από τους υπαλλήλους του δασαρχείου Πεντέλης είναι χρεωμένος με περισσότερες από 2.000 αιτήσεις αποχαρακτηρισμών», τονίζει ο κ. Καρέτσος. Καθεμιά από αυτές τις υποθέσεις μπορεί να χρειαστούν χρόνια έως ότου τελεσιδικήσει.

Πηγή Καθημερινή

29.8.09

Μεικτά δάση, ανθεκτικά στις πυρκαγιές (Προτάσεις)

Η δημιουργία τους κατά τις αναδασώσεις θα προστατεύσει τις εκτάσεις και θα τονώσει την πτερωτή πανίδα

Οι πευκώνες αποτελούσαν πάντοτε βασικό συστατικό του αττικού τοπίου, λιγότερο ή περισσότερο, ανάλογα με την ανθρώπινη παρέμβαση κατά εποχές. Αν είχε γίνει διαχείριση των πευκοδασών και οι αναγκαίες αραιώσεις, θα αποφεύγαμε ένα μεγάλο αριθμό πυρκαγιών ή όσες εκδηλώνονταν δεν θα είχαν τόσο καταστροφικές συνέπειες.

Το 16,8% του συνόλου των ελληνικών δασών είναι κυρίως χαλέπιος και τραχεία πεύκη. Ωστόσο, όπως τονίζουν οι επιστήμονες θα μπορούσαμε σε ορισμένα σημεία να δημιουργήσουμε ένα μεικτό δάσος πιο ανθεκτικό στη φωτιά.

Ετσι και αλλιώς σε μεγάλα τμήματα των καμένων εκτάσεων (περίπου 50.000 στρέμματα εκτιμούν οι δασολόγοι) θα χρειαστεί να επέμβουμε με αναδασώσεις εάν θέλουμε να ξαναγίνει δάσος, καθώς πρόκειται για εκτάσεις που έχουν καεί τουλάχιστον δύο φορές σε λιγότερο από 10 χρόνια. Δει δη χρημάτων βέβαια, καθώς τα στρέμματα που αναδασώνονται βαίνουν μειούμενα κάθε χρόνο, λόγω έλλειψης κονδυλίων, πολλώ δε μάλλον που ένα μεικτό δάσος για να φυτευτεί κοστίζει περισσότερο.

Το πεύκο αμέσως μετά τη φωτιά εφόσον είναι αρκετά ώριμο έχει τη δυνατότητα να αναγεννηθεί. Ωρες μόνο μετά την πυρκαγιά τα κουκουνάρια που έχουν σκάσει αφήνουν σπόρους που θα δημιουργήσουν τα νέα πεύκα. Ομως κανονικά θα έπρεπε το νέο δάσος να αραιωθεί, καθώς τα νεαρά δέντρα φυτρώνουν πολύ κοντά το ένα στο άλλο δημιουργώντας πολύ εύφλεκτες συνθήκες. «Αν το πευκοδάσος καθαριστεί και δεν υπάρχει υπόροφος βλάστηση, η πυρκαγιά όταν ξεσπάσει θα μείνει στο έδαφος και δεν θα καταστρέψει τα δέντρα».

Το θέμα της διαχείρισης των δασών είναι βασικά οικονομικό. Εφόσον δεν προκύπτει κέρδος από τις εργασίες εντός του δάσους -όπως παλαιότερα συνέβαινε με τους ρητινοσυλλέκτες- το κράτος πρέπει να καταβάλλει κονδύλια χωρίς άμεσο και εμφανές κέρδος.

Το πεύκο είναι η εύκολη λύση, καθώς αναγεννάται εύκολα μόνο του και επιβιώνει σε ξηροθερμικά και υποβαθμισμένα εδάφη. Οτιδήποτε άλλο απαιτεί σημαντικές παρεμβάσεις τουλάχιστον το πρώτο χρονικό διάστημα.

Χρειάζεται μελέτη

«Ενα μεικτό δάσος, είναι ασφαλώς ανθεκτικότερο στην πυρκαγιά και επίσης δίνει περισσότερη τροφή στην πτερωτή πανίδα. Μπορούμε στις αναδασώσεις να μην χρησιμοποιήσουμε χαλέπιο πεύκη σε κάποια σημεία», τονίζει στην «Κ» ο κ. Γεώργιος Λυριντζής, διευθυντής του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών Αθηνών. «Αν και δεν πρόκειται για φυτά πολύ απαιτητικά, χρειάζεται ωστόσο να προηγηθεί μελέτη για τις δυνατότητες του εδάφους σε συγκεκριμένα σημεία να υποστηρίξει αυτά τα φυτά», συμπληρώνει. Ο κ. Λυριντζής προτείνει να φυτευτούν δέντρα που αποτελούν συστατικά στοιχεία του μεσογειακού τοπίου, όπως η κουκουναριά, η βελανιδιά, η χοώδης δρυς, η αργιά, η ιτιά, η κουτσουπιά, η δάφνη του Απόλλωνα, η χαρουπιά αλλά και το κυπαρίσσι, το οποίο «εδώ στην Ελλάδα το έχουμε συνδέσει με συγκεκριμένους χώρους, αλλά θα ταίριαζε», προσθέτει.

Οσον αφορά τη θαμνώδη βλάστηση, μπορούν επίσης να φυτευτούν πουρνάρι, χρυσόξυλο, σχίνο, κουμαριά, γλιστροκουμαριά, πιξάρι, ρείκια, πυράκανθος, λιγούστρο και στις υγρότερες θέσεις, πικροδάφνη, λυγαριά, μυρτιά και σπάρτα για σταθεροποίηση του εδάφους.

Οπως τονίζει ο κ. Λυριντζής οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να γίνουν περίπου στο 25% της έκτασης όπου πρόκειται να πραγματοποιηθούν αναδασώσεις, εφόσον βέβαια δοθούν τα αναγκαία κονδύλια.

Θα πρέπει ωστόσο να αποφύγουμε το πλατάνι επειδή προσβάλλεται από μια ασθένεια και μπορεί να καταστραφεί εύκολα, αφού αυτή η ασθένεια έχει τη δυνατότητα να μεταφέρεται εύκολα. Ο διευθυντής του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών Αθηνών, λέει «όχι» στα ξενικά φυτά, όπως ευκάλυπτους, ακακίες, αείλανθους «γιατί είναι ξένα ως προς τη δική μας χλωρίδα».

Τονίζει εξάλλου ότι εφόσον πρόκειται για δάσος πρέπει να αποφευχθούν είδη, τα οποία μέσα σε κάποιο χρονικό διάστημα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από κάποιους για να αποδείξουν δικαιώματα κυριότητας, όπως οι ελιές, οι αγριελιές, οι αμυγδαλιές, οι συκιές ή οι μουριές.

Μέθοδος... ελαιόδεντρων

Η φύτευση ελαιόδεντρων και μάλιστα αρκετά μεγάλων, σε καμένες δασικές εκτάσεις είναι μια συνήθης τακτική καταπατητών που έτσι προσπαθούν να αποδείξουν ότι στην πραγματικότητα πρόκειται για καλλιεργήσιμες εκτάσεις, για χωράφια που δυνητικά στο μέλλον θα μπορούσαν να οικοδομηθούν.

Δεδομένου ότι δεν υπάρχει δασολόγιο και άρα δεν είναι αυστηρά οριοθετημένα και καταγεγραμμένα τα δάση και οι δασικές εκτάσεις, τα όρια των χωραφιών που βρίσκονται εντός ή κοντά στο δάσος, συχνά επεκτείνονται διά αυτής της μεθόδου.

Tης Τανιας Γεωργιοπουλου

Πηγή Καθημερινή

29.8.09