Πέπλο πυρηνικής συγκάλυψης

Ο ιαπωνολόγος Αλεξ Κερ μιλάει για τη Φουκουσίμα και την ισχύ της γραφειοκρατίας
 

Συνέντευξη στην Ευρυδίκη Μπέρση

Ο Αμερικανός Αλεξ Κερ είναι αυτό που θα έλεγε κανείς απαιτητικός εραστής της Ιαπωνίας. Από τη μία λατρεύει την ιαπωνική τέχνη και παράδοση και είναι ο πρώτος ξένος που βραβεύθηκε για βιβλίο που συνέγραψε στην ιαπωνική γλώσσα. Από την άλλη, έχει υπάρξει τόσο διεισδυτικός στις περιγραφές του για τη χώρα, ώστε το βιβλίο του «Dogs and Demons» (2002) βρισκόταν επί χρόνια στον κατάλογο των υποχρεωτικών αναγνωσμάτων της κινεζικής ηγεσίας.

- Πριν από σχεδόν δέκα χρόνια, γράφατε για τα κενά στην πυρηνική ασφάλεια της Ιαπωνίας. Τώρα τι λέτε;

- Δεν εξεπλάγην καθόλου από τον τρόπο με τον οποίο έγινε η διαχείριση της κρίσης. Τεχνολογική αδυναμία κατανόησης του τι συνέβαινε και απροθυμία παραδοχής της πραγματικότητας. Το φοβερό είναι ότι εξακολουθούν να μη γίνονται σωστοί έλεγχοι ραδιενέργειας στην περιοχή και στα τρόφιμα. Αλλά η τεράστια ρύπανση στην περιοχή της Φουκουσίμα και αλλού καλύπτεται όσο περισσότερο γίνεται, ώστε να μην έρθουν σε δύσκολη θέση οι αρχές. Πρόσφατα, οι Γάλλοι εντόπισαν καίσιο σε τσάι από τη Σιζουόκα. Η Σιζουόκα είναι νότια του Τόκιο, πολύ μακριά από τη Φουκουσίμα. Το σοκαριστικό είναι όχι ότι το βρήκαν οι Γάλλοι, αλλά ότι οι αρχές της Σιζουόκα το γνώριζαν ήδη και είχαν δώσει εντολή στους παραγωγούς τσαγιού να μην πουν τίποτα. Πολλαπλασιάστε αυτό επί εκατοντάδες, ή και επί χιλιάδες φορές και θα καταλάβετε τι γίνεται στην Ιαπωνία.

- Και οι αντιδράσεις των πολιτών;

- Υπάρχουν, αλλά η ισχύς της γραφειοκρατίας στην Ιαπωνία είναι τεράστια. Το πρόβλημα είναι ότι όλοι επικεντρώνονται σε ένα θέμα, π. χ. στο εργοστάσιο της περιοχής τους. Αυτά που δεν αντιμετωπίζονται είναι τα συστημικά ζητήματα, οι ακαδημαϊκοί που βρίσκονται στο μισθολόγιο της πυρηνικής βιομηχανίας και ελέγχονται από τη γραφειοκρατία, η απροθυμία οποιουδήποτε υπουργείου να αναλύσει και να δημοσιεύσει πληροφορίες. Το κίνημα είναι αδύναμο, αλλά σίγουρα υπάρχει πολύς θυμός και θα ήταν ενδιαφέρον να δει κανείς πώς θα εξελιχθεί.

- Κι όμως, όσα πυρηνικά εργοστάσια έχουν κλείσει για συντήρηση παραμένουν κλειστά λόγω αντιδράσεων.

- Νομίζω ότι η πολιτική βούληση να μείνουν κλειστά υπάρχει. Αλλά στην Ιαπωνία κυβερνούν οι γραφειοκράτες. Ο πρωθυπουργός Καν έχει επανειλημμένως δηλώσει δυσπιστία απέναντί τους και επιθυμία του είναι να κάνει βήματα μόνος του. Ο Καν υποχρέωσε ένα μεγάλο εργοστάσιο στην ακτή να κλείσει.

- Η ερμηνεία που έχει επικρατήσει είναι ότι ο Καν υπήρξε πολύ αδύναμος.

- Ο Καν είναι περίπλοκη περίπτωση. Καταλάβαινε τα θέματα, αλλά όταν έφθασε η ώρα, δεν είχε την ισχύ για να επιβληθεί. Ακόμη και η μετεωρολογική υπηρεσία αρνείτο επί εβδομάδες να δημοσιεύσει το πού προβλέπεται να πάει η ραδιενέργεια. Δεν είναι μόνο τα υπουργεία και η Tepco. Υπάρχει ένα μεγάλο γραφειοκρατικό σύμπλεγμα που θεωρεί ότι δουλειά του είναι να καθησυχάζει και να κρατάει τα πάντα υπό έλεγχο.

Ιδανική πραγματικότητα

- Μπορείτε να εξηγήσετε σε ποια αντίληψη βασίζεται αυτό;

- Παραδοσιακά η πραγματικότητα στην Ιαπωνία δεν είναι η πραγματικότητα όπως υφίσταται, αλλά η ιδανική πραγματικότητα όπως θα έπρεπε να είναι. Αν η ιδανική πραγματικότητα λέει ότι δεν υπάρχει ρύπανση έξω από την περίμετρο των 20 χλμ. από το εργοστάσιο, τότε όλοι θα συμφωνήσουν. Είναι η αγάπη της ήσυχης επιφάνειας αντί της ταραγμένης πραγματικότητας. Oταν λένε «αληθινή θέα όρους Φούτζι» δεν σημαίνει την αληθινή θέα, αλλά τη θέα όπως θα έπρεπε να είναι. Ομως, αν κρύβεις, για μεγάλο χρονικό διάστημα αυτό επηρεάζει τις τεχνολογικές σου δυνατότητες. Λίγο πριν από την καταστροφή, η Tepco είχε πάρει πρόστιμο επειδή για είκοσι χρόνια ισχυριζόταν ότι ήλεγχε κάποιες βαλβίδες και στην πραγματικότητα δεν τις είχε ελέγξει ποτέ. Αν λοιπόν έχεις 20 χρόνια να τσεκάρεις μια βαλβίδα, δεν ξέρεις πώς δουλεύει ούτε πώς να την τσεκάρεις κανονικά.

Υπέρμαχος της πολιτιστικής κληρονομιάς

Ο Αλεξ Κερ έχει δώσει ομηρικές μάχες για να προστατευθεί η ιαπωνική πολιτιστική κληρονομιά και να σταματήσει ο βιασμός του ιαπωνικού τοπίου από την ανεξέλεγκτη κατασκευαστική δραστηριότητα. Τώρα βλέπει τις προσπάθειες ετών να πηγαίνουν χαμένες. «Ο σεισμός και το τσουνάμι ήταν δώρο εξ ουρανού για την κατασκευαστική βιομηχανία. Ερχεται νέο τσουνάμι, ανοικοδόμησης, το οποίο δεν θα προκύψει ούτε από ανάλυση ούτε από στάθμιση πραγματικών αναγκών», λέει. Μήπως όμως κακώς επικρίνει την τσιμεντοποίηση της ιαπωνικής ακτογραμμής, ενώ αυτό που θα χρειαζόταν θα ήταν υψηλότεροι τοίχοι για προστασία από το τσουνάμι; «Ακριβώς αυτό λέγεται τώρα, αλλά δεν το θεωρώ σωστό. Πιστεύω ότι κάποιες από τις πόλεις που σαρώθηκαν δεν πρέπει να ξαναχτιστούν. Στους λόφους αυτών των περιοχών υπάρχουν αρχαία πέτρινα μνημεία που λένε «μη ζείτε κάτω από αυτό το σημείο»», ήταν η απάντησή του. Tον ρωτήσαμε την άποψή του για τον τρόπο που βίωσαν οι Ιάπωνες την καταστροφή. «Υπάρχει η πολύ χρήσιμη έννοια του «γκαμπα-τε», που σημαίνει σφίξε τα δόντια και άντεξέ το. Είναι μια παραδοσιακή ιαπωνική αξία. Ομως, οι χώρες που τα καταφέρνουν δεν είναι μόνο αυτές που σφίγγουν τα δόντια και το αντέχουν, αλλά αυτές που παραδέχονται την πραγματικότητα και την αντιμετωπίζουν», μας τόνισε.

Της Ευρυδίκης Μπέρση

Πηγή Καθημερινή

16.7.2011

Γελιογραφίες : Ραδιενέργεια

Σκίτσο του Πετρουλάκη - Εφμ Καθημερινή 6.4.2011

Εριξαν ραδιενεργό νερό στη θάλασσα

TOKIO. Από το κακό στο χειρότερο μοιάζει να πηγαίνει η κατάσταση στο πυρηνικό εργοστάσιο της Φουκουσίμα που επλήγη κατά τον σεισμό και το τσουνάμι της 11ης Μαρτίου και έκτοτε εκπέμπει ραδιενέργεια στο περιβάλλον. Χθες, αξιωματούχος της Τokyo Electric Power, της διαχειρίστριας του εργοστασίου, με δάκρυα στα μάτια και φωνή που έσπαγε από την συγκίνηση, ανακοίνωσε ότι κρίθηκε αναγκαίο να προχωρήσουν στην απελευθέρωση ραδιενεργού νερού στη θάλασσα. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, οι Ιάπωνες μηχανικοί αναζητούν παντοιοτρόπως όχι απλώς λύση για τα προβλήματα του πυρηνικού εργοστασίου στη Φουκουσίμα, αλλά και το σημείο διαρροής της ραδιενέργειας στο περιβάλλον. Την Κυριακή αναφέρθηκε ως υπαίτια για τη διαρροή μία ρωγμή 20 εκατοστών σε φρέαρ του αντιδραστήρα Νο 2, η οποία δεν κατέστη δυνατό να σφραγιστεί τις προηγούμενες ημέρες. Πολλοί ειδικοί αμφισβητούν εάν πρόκειται για το μοναδικό σημείο διαρροής.

Την ίδια στιγμή εργάτες στη Φουκουσίμα καταβάλλουν προσπάθεια να «χαρτογραφήσουν» την πορεία του ραδιενεργού ύδατος που διαρρέει από τον αντιδραστήρα στη θάλασσα, τοποθετώντας στο νερό άλατα μπάνιου που του δίνουν γαλακτερό χρώμα. Ετσι είναι δυνατό να δει κανείς ποια είναι η πορεία του. Επίσης, τις επόμενες ημέρες πρόκειται να κατασκευαστούν δύο τεράστια παραπετάσματα από πολυεστέρα, τα οποία θα τοποθετήσουν μέσα στη θάλασσα για να περιορίσουν την επέκταση της ραδιενεργού ρύπανσης στον θαλάσσιο χώρο.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα από την Τokyo Εlectric Power, oι δέκα χιλιάδες τόνοι που απελευθερώθηκαν στη θάλασσα είχαν 500 φορές υψηλότερη ραδιενέργεια από τα επιτρεπόμενα όρια. Η απόφαση, μάλιστα, να διοχετευθούν στη θάλασσα ελήφθη, επειδή κρίθηκε προτιμότερο να δημιουργηθεί θέση στις δεξαμενές, ώστε να αποθηκευτεί εκεί νερό με πολύ υψηλότερα επίπεδα ραδιενέργειας.

Η Τokyo Electric Power προσπαθεί να αμβλύνει τις αρνητικές εντυπώσεις που δημιουργήθηκαν από την απόλυτη αδυναμία της όχι μόνο να προλάβει την πυρηνική κρίση, αλλά και να αντιμετωπίσει την κατάσταση που διαμορφώθηκε μετά τον σεισμό της 11ης Μαρτίου και το τσουνάμι που επακολούθησε.

Εμμεσα πυρά της ΙΑΕΑ

Για πρώτη φορά, όμως, η εταιρεία δέχθηκε βέλη εμμέσως και από τον επικεφαλής της ΙΑΕΑ, ο οποίος επέκρινε την Ιαπωνία -χωρίς να κατονομάσει την εταιρεία- για την έλλειψη ετοιμότητας και δυναμικής αντίδρασης μπροστά στην τραγωδία. «Οφείλουμε να διδαχθούμε απ' όσα συμβαίνουν σήμερα στη Φουκουσίμα. Είναι σαφές ότι όσα έκαναν τα κράτη-μέλη, τα πυρηνικά εργοστάσια ή ακόμα κι εμείς δεν είναι αρκετά. Γι' αυτό πρέπει να πάρουμε το μάθημά μας και να ενισχύσουμε την ασφάλεια αυτών των εργοστασίων», τόνισε ο Αμάνο κατά την εναρκτήρια ομιλία του, απευθυνόμενος προς τους αντιπροσώπους 72 κρατών που συμμετέχουν στη διάσκεψη για την αναθεώρηση της Σύμβασης Πυρηνικής Ασφάλειας του 1996. Επίσης υπογράμμισε ότι εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο ανησυχούν σχετικά με το κατά πόσο η πυρηνική ενέργεια είναι ασφαλής. «Αυτή την αγωνία τους πρέπει να τη λάβουμε σοβαρά υπ' όψιν μας», εξήγησε ο επικεφαλής της Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας, και ταυτόχρονα υπογράμμισε την ανάγκη πλήρους διαφάνειας, έτσι ώστε να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη του κοινού στην πυρηνική ενέργεια.

Mε το σταγονόμετρο οι πληροφορίες

Οι πληροφορίες για το τι συμβαίνει σε κάθε αντιδραστήρα του συγκροτήματος Φουκουσίμα Ντάι-Iτσι παραμένουν λιγοστές. Δεν έχει ανακοινωθεί π. χ. ποιου αντιδραστήρα ή ποιων αντιδραστήρων οι πυρήνες έχουν περιέλθει σε μερική τήξη, απελευθερώνοντας τη ραδιενέργεια που μετριέται στον αέρα και στο νερό γύρω από το εργοστάσιο. Με πρόχειρα μέσα διοχετεύεται διαρκώς νερό γύρω από τους αντιδραστήρες, ώστε να αποτραπεί η πλήρης τήξη των πυρήνων. Είναι επίσης βέβαιο ότι έχουν σημειωθεί ρωγμές στα τσιμεντένια κελύφη αντιδραστήρων. Στις αίθουσες ελέγχου αποκαταστάθηκε ο ηλεκτροφωτισμός, αλλά όχι οι ενδείξεις των οργάνων.

Τα υπόγεια του συγκροτήματος είναι γεμάτα ραδιενεργό νερό, εμποδίζοντας τις προσπάθειες αποκατάστασης του κανονικού συστήματος ψύξης. Στον αντιδραστήρα 2 η ραδιενέργεια έχει φθάσει τα 1.000 mSv/h, που ισοδυναμεί με την ανώτατη επιτρεπτή δόση ενός έτους σε 15 λεπτά.

Πηγή Καθημερινή

5.4.2011

Καμία συγγνώμη δεν είναι αρκετή (για τις περιβαλλοντικές καταστροφές)

Πριν από ένα χρόνο ο πλανήτης γνώρισε μία από τις μεγαλύτερες οικολογικές καταστροφές: μια γιγανταία πετρελαιοκηλίδα απλώθηκε δεκάδες χιλιόμετρα, ξεκινώντας από τον Κόλπο του Μεξικού όπου σημειώθηκε έκρηξη στην εξέδρα άντλησης πετρελαίου Deepwater Horizon της BP. Αυτή η καταστροφή κατέχει ένα δυσοίωνο ρεκόρ: ποτέ, έως σήμερα, δεν χύθηκε στη θάλασσα τόσο πολύ πετρέλαιο και σε τέτοιο βάθος (1.500 μέτρα). Εκπρόσωποι της εταιρείας ζήτησαν συγγνώμη, ενώ ο πρώην γενικός διευθυντής του πετρελαϊκού κολοσσού, Τόνι Χάιγουαρντ, δήλωσε στο BBC, τον Νοέμβριο του 2010, ότι τα «σχέδια άμεσης ανάγκης» που είχε εκπονήσει η εταιρεία ήταν ατελή και ανεπαρκή και έτσι το μόνο που μπορούσε να κάνει ήταν να επιλύει τα προβλήματα που αντιμετώπιζε κάθε μέρα. Πριν από λίγες ημέρες δημοσίευμα του πρακτορείου Bloomberg αποκάλυπτε ότι οι εισαγγελικές αρχές των ΗΠΑ εξετάζουν την πιθανότητα «να απαγγείλουν κατηγορίες ανθρωποκτονίας κατά στελεχών της BP για τις πράξεις και παραλείψεις τους πριν από τη θανατηφόρα έκρηξη του περυσινού Απριλίου».

Προχθές, εκπρόσωπος της ιαπωνικής εταιρείας Tepco, η οποία διαχειρίζεται τον πυρηνικό σταθμό της Φουκουσίμα, λίγο πριν αρχίσει η διαδικασία απόρριψης 11.500 τόνων ραδιενεργού νερού στη θάλασσα, με δάκρυα στα μάτια και με τρεμάμενη φωνή από τους λυγμούς ζήτησε συγγνώμη για τη ρύπανση. «Δεν μπορούμε να σας πούμε πόσο λυπούμαστε γι’ αυτό το νέο κακό», είπε.

Ο αγώνας με κάθε οικολογική καταστροφή είναι άνισος και, κατά κανόνα, μοιραίος για τη φύση. Με βαριά τραυματισμένους τον Ατλαντικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό, ο πλανήτης Γη έχει ήδη μολυνθεί οργανικά, καθοριστικά και ανεξίτηλα. Το θαλάσσιο οικοσύστημα μεταλλάσσεται, με άγνωστες συνέπειες για το περιβάλλον.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός επιστήμονας για να κατανοήσει ότι το μέλλον, το οποίο χτίζει ο άνθρωπος με τα ίδια του τα χέρια, όσο πιο τεχνολογικά εξελιγμένο είναι τόσο πιο ανεξέλεγκτο και απρόβλεπτο γίνεται. Η οικονομία και η πολιτική είναι σε στενό εναγκαλισμό με τη φύση. Οπως σημειώνει ο Γάλλος κοινωνιολόγος και ανθρωπολόγος Bruno Latour: «Η αντίληψή μας για την πολιτική και για τη φύση συνδέονται τόσο στενά όσο τα δυο καθίσματα μιας τραμπάλας. Οταν το ένα ανυψώνεται, το άλλο χαμηλώνει και το αντίθετο»...

Με δύο ιστορικά περιβαλλοντικά πλήγματα σε ένα χρόνο δεν έχουμε την πολυτέλεια να λησμονήσουμε και να προχωρήσουμε. Είκοσι πέντε χρόνια μετά το Τσερνομπίλ, ο «φάκελος» παραμένει ανοιχτός και απειλητικός. Καταστροφές αυτών των μεγεθών αθροίζονται, δεν εξαλείφονται. Επισωρεύονται και καμία συγγνώμη, συντριβή ή εισαγγελική απόφαση δεν μπορεί να ανακουφίσει. 

Οταν οι άνθρωποι ενεργοποιούν τον νόμο ή τη μετάνοια, η φύση έχει ήδη εκδώσει την ετυμηγορία της.

Της Μαρίας Κατσουνάκη

Πηγή Καθημερινή

5.4.2011