Coca-Cola : Ενας κολοσσός μετακομίζει εκτός Ελλάδας

Η Coca-Cola Hellenic που μεταφέρεται στην Ελβετία, είναι ο μεγαλύτερος εμφιαλωτής της Coca-Cola στην Ευρώπη 
Η Coca-Cola Hellenic, που ανακοίνωσε χθες τη μεταφορά της έδρας της στην Ελβετία, και την πρωτογενή διαπραγμάτευση των μετοχών της στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου, συστάθηκε το 2000 μετά τη συγχώνευση της Ελληνικής Εταιρείας Εμφιαλώσεως και της Coca-Cola Beverages. Δραστηριοποιείται σε 28 χώρες και είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εμφιαλωτής της Coca-Cola στον κόσμο και ο μεγαλύτερος στην Ευρώπη. Το 95% των εσόδων του Ομίλου προέρχεται από το εξωτερικό, ενώ οι μέτοχοί της είναι διεθνείς θεσμικοί επενδυτές με έδρα την Αγγλία, την Αμερική και την Ευρώπη (μόνο το 5% των θεσμικών επενδυτών έχουν έδρα την Ελλάδα).

Σημειώνεται ότι η εταιρεία είναι σήμερα η μεγαλύτερη σε κεφαλαιοποίηση που διαθέτει το ελληνικό Χρηματιστήριο. Εκτιμάται πάντως ότι η είσοδός της στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου θα στερήσει σε ημερήσια βάση έως 10% των συναλλαγών που πραγματοποιούνται στο ΧΑ. 

Προχώρησε στην απόφαση αυτή μετά την υποβάθμισή της από διεθνείς οίκους το περασμένο καλοκαίρι, με αποτέλεσμα η πιστοληπτική της αξιολόγηση να είναι μόλις τρεις βαθμίδες πάνω από την κατώτατη επενδυτική κλίμακα (junk). 

Oι οίκοι επικαλέσθηκαν τους κίνδυνους που διέτρεχε η Ελλάδα να βρεθεί έξω από την ευρωζώνη. «Eαν θέλουμε να έχουμε πρόσβαση στην αγορά σήμερα πρέπει να πληρώσουμε ένα κόστος το οποίο όμως δεν είναι αντίστοιχο των οικονομικών μεγεθών της εταιρείας. 

Eκτιμούμε ότι όταν ολοκληρωθούν οι διαδικασίες … θα δούμε αρκετά οφέλη στο κόστος χρηματοδότησής μας», δήλωσε ο Οικονομικός Διευθυντής του ομίλου Μιχάλης 'Ημελλος σε τηλεδιάσκεψη που έγινε την περασμένη Πέμπτη. Μέσω της θυγατρικής της Coca-Cola 3Ε θα διατηρήσει την παρουσία της στην Ελλάδα. Σήμερα η Coca-Cola 3Ε παράγει στην Ελλάδα το 98% των προϊόντων που προσφέρει στους έλληνες καταναλωτές. Διαθέτει πέντε εργοστάσια και απασχολεί περίπου 2.000 εργαζομένους. Είναι η μεγαλύτερη εταιρεία καταναλωτικών προϊόντων στην Ελλάδα με σημαντική τοπική παραγωγική δραστηριότητα. Τα τελευταία δύο χρόνια έχει επενδύσει 46 εκατ. ευρώ στη χώρα.

Σταθμοί στην ιστορία της εταιρείας

1969: Ιδρύεται η Hellenic Bottling Company και η μάρκα Coca-Cola λανσάρεται στην Ελλάδα

1981 : Η Kar-Tess Holdings αποκτά το 99,9%

1991 : Εισάγεται στο Χρηματιστήριο της Αθήνας

1998 : Δημιουργείται η Coca-Cola Beverages από τη διάσπαση των ευρωπαϊκών δραστηριοτήτων της Coca-Cola Amatil (Αυστραλία)

2000 : Ιδρύεται η Coca-Cola Hellenic από τη συγχώνευση της Hellenic Bottling και της CCB, με γραφεία σε Αθήνα, Λονδίνο και Σίδνεϊ

2001 : Εξάπλωση της Coca-Cola Hellenic για να καλύψει τη Ρωσία, τη Λιθουανία, την Εσθονία και τη Λετονία

2002 : Εισάγεται στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης

2005 : Η εταιρεία απορροφά τη ρωσική εταιρεία χυμών Multon

2008 : Αποκτά την ιταλική εταιρεία SOCIB, τον δεύτερο μεγαλύτερο εμφιαλωτή franchise της Coca-Cola στην Ιταλία

2009 : Διαγράφεται από το Χρηματιστήριο της Αυστραλίας

2012 : Ετοιμάζεται να εισαχθεί στην κύρια αγορά του Χρηματιστηρίου του Λονδίνου

Πηγή ΤΑ ΝΕΑ

13.10.2012

Λέσβος : Κάλεσμα από το νησί της Σαπφούς

Η Λέσβος ξαφνιάζει ευχάριστα τον επισκέπτη και η εξερεύνησή της απαιτεί χρόνο και πολλές διαδρομές

Πολυσύχναστες αμμώδεις παραλίες, απόμεροι ορμίσκοι, πυκνά δάση, ηφαιστειακά τοπία, επιρροές της Δύσης και της Ανατολής, σύγχρονες εγκαταστάσεις και ιστορικά κατάλοιπα από πολλές χιλιάδες χρόνια κατοίκησης, παραθαλάσσια τουριστικά θέρετρα και ορεινά χωριά, όπου διατηρείται ακόμα ζωντανή η τοπική διάλεκτος: αν και το σύγχρονο κομμάτι της πρωτεύουσάς της θυμίζει πυκνοδομημένη γειτονιά της Αθήνας, η Λέσβος σύντομα ξαφνιάζει ευχάριστα τον επισκέπτη, που βιάζεται να σχηματίσει εντυπώσεις μόλις αποβιβαστεί στο λιμάνι της Μυτιλήνης. Το κύριο χαρακτηριστικό του νησιού είναι ακριβώς ότι αντιστέκεται στην κατηγοριοποίηση, ενώ η εξερεύνησή του απαιτεί αρκετές ημέρες και πολλές δεκάδες χιλιόμετρα.
Η ΜυτιλήνηΠαρά την πρώτη απογοήτευση, που ενδεχομένως προκαλεί σε όσους περιμένουν να αντικρίσουν μια πιο γραφική εικόνα, ακόμα και η πόλη της Μυτιλήνης έχει τις δικές της ομορφιές, με πιο διάσημο το κάστρο της, που καλύπτει έκταση περίπου 60 στρεμμάτων και συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα της Μεσογείου, και την παλιά πόλη, που εκτείνεται γύρω του.
Διάσπαρτα σε ολόκληρη την πόλη σώζονται αρκετά νεοκλασικά αρχοντικά, καθώς και διατηρητέα κτίσματα με ποικίλες αρχιτεκτονικές επιρροές, από το νεογοτθικό καμπαναριό της μητρόπολης και τον μπαρόκ τρούλο του Αγίου Θεράποντα στο λιμάνι, έως τον μπελ επόκ Πύργο και το μπαρόκ κτίριο της Εγνατίας Τράπεζας.
Η ανεξέλεγκτη δόμηση των τελευταίων δεκαετιών έχει ευτυχώς περιοριστεί στο νότιο και το νοτιοδυτικό τμήμα της, όπου οι πολυκατοικίες φτάνουν μέχρι τη θάλασσα. Δεν είναι τυχαίο ότι οι ίδιοι οι Μυτιληνιοί αποφεύγουν να κολυμπούν στις παραλίες της πόλης, επιλέγοντας κυρίως αυτές που βρίσκονται λίγο πιο έξω, μετά το αεροδρόμιο, ή πιο μακριά, στη Χαραμίδα και τον Αγιο Ερμογένη.
Χτισμένο στη θέση της αρχαίας ακρόπολης, στο βορειοανατολικό άκρο της πόλης και με πανοραμική θέα στις δύο πλευρές της χερσονήσου -τεχνητής, δεδομένου ότι το κανάλι, που κάποτε διέτρεχε τον σημερινό κεντρικό δρόμο της αγοράς ενώνοντας τα δύο λιμάνια της πόλης, επιχωματώθηκε τον 15ο αιώνα-, το βυζαντινό κάστρο έχει δεχθεί μεταγενέστερες επεμβάσεις από τους Γατελούζους και τους Οθωμανούς. Σήμερα, στα ερειπωμένα κτίσματα των διαφορετικών οικοδομικών φάσεων κυριαρχούν τα αγριόχορτα και η σιωπή. Η ελλιπής φύλαξη γεννάει κάποιες ανησυχίες για την προστασία των μνημείων, αλλά ταυτόχρονα μετατρέπει την περιήγηση σε πραγματική εξερεύνηση. Στο γειτονικό, νέο κτίριο του αρχαιολογικού μουσείου ξεχωρίζουν τα πολύχρωμα ρωμαϊκά μωσαϊκά από την περίφημη οικία του Μενάνδρου και άλλες επαύλεις της εποχής, τοποθετημένα ολόκληρα στο δάπεδο των πρώτων αιθουσών.
Με αφετηρία την πόλη της Μυτιλήνης και «οδηγό» έναν απλό, τουριστικό χάρτη, που ευτυχώς αποδείχθηκε αξιόπιστος, ανακαλύψαμε σχεδόν άθελά μας ένα εκτενές και ως επί το πλείστον βατό δίκτυο χωματόδρομων, που συνδέουν το ανατολικό με το δυτικό τμήμα του νησιού, διασχίζοντας κατάφυγες πλαγιές και το μοναδικό δάσος σπάνιας μαύρης πεύκης της Λέσβου.
Μολονότι η διάνοιξη των δρόμων προφανώς είχε συνέπειες για το τοπικό οικοσύστημα, τουλάχιστον δεν έχουν επιστρωθεί με άσφαλτο, ενώ απρόσμενο πλεονέκτημα αποτελούν οι πινακίδες κατεύθυνσης. Οι χωματόδρομοι είναι ιδανικοί για περπάτημα ή ορεινή ποδηλασία, όπως και τα πολυάριθμα πεζοπορικά μονοπάτια σε ολόκληρη τη Λέσβο.
Γεωμορφική ανομοιομορφίαΜια αόρατη γραμμή χωρίζει ολόκληρο το νησί στα δύο, έτσι που το μισό καλύπτεται από πυκνή βλάστηση και το υπόλοιπο θυμίζει έρημο, με εξαίρεση τον οικισμό της Αντισσας και την σκεπασμένη με πλατάνια πλατεία της. Η παραθαλάσσια αρχαία Αντισσα βρίσκεται μερικά χιλιόμετρα βορειότερα, κοντά στον σημερινό Γαββαθά. Η έντονη γεωμορφική ανομοιομορφία οφείλεται στις ηφαιστειακές εκρήξεις που κάλυψαν με λάβα και στάχτη το δυτικό τμήμα της σημερινής Λέσβου, δημιουργώντας το διάσημο Απολιθωμένο Δάσος. Η διαδικασία εξηγείται με τον καλύτερο τρόπο στο μικρό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους, στο Σίγρι, όχι μακριά από την υπερβολικά πολυσύχναστη, τουλάχιστον τους καλοκαιρινούς μήνες, Σκάλα Ερεσού, που δεν ενδύκνειται για όσους αποζητούν τη γαλήνη στις διακοπές τους.
Αντίθετα, ανατολικά η φύση οργιάζει στην περιοχή γύρω από την Αγιάσο και τις κατάφυτες πλαγιές του Ολύμπου, του ψηλότερου βουνού του νησιού. Στα καφενεία και τα σοκάκια οι κάτοικοι μιλούν μεταξύ τους στην τοπική διάλεκτο, περιεργαζόμενοι τα γκρουπ των τουριστών, που καταφθάνουν μαζικά στο νησί ακόμα και μετά το τέλος του καλοκαιριού. Στα οπωροπωλεία του οικισμού πωλούνται πάμφθηνες ντομάτες και τα μικροσκοπικά, γλυκά, ντόπια ροδάκινα, που ωριμάζουν τον Σεπτέμβριο.
Σε αντίθεση με την Αγιάσο, όπου ο παραδοσιακός τρόπος ζωής μοιάζει να συνυπάρχει με την τουριστική ανάπτυξη, η ζωή του Μολύβου τη θερινή σεζόν περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από τον τουρισμό. Και όμως, παρά τα πολυάριθμα ξενοδοχεία, εστιατόρια, μπαρ και καταστήματα αναμνηστικών, ο Μόλυβος -ή Μήθυμνα, όπως είναι η αρχαία ονομασία του οικισμού- παραμένει μοναδικός προορισμός, χάρη στα παλιά πετρόκτιστα σπίτια και την εκπληκτική θέα προς το πέλαγος και τα παράλια της Μικράς Ασίας.
Από τον Μόλυβο έως τη Σκάλα Συκαμινέας ο παραθαλάσσιος χωματόδρομος συνδέει μερικές από τις ομορφότερες παραλίες της Λέσβου, όπως η Εφταλού και η Κάγια με τα παγωμένα νερά. Επιστρέφοντας προς τη Μυτιλήνη, αξίζει μία στάση στο ορεινό χωριό του Μανταμάδου, που φημίζεται για τα γαλακτοκομικά του προϊόντα και τον καταρράκτη «Μαν’ κάτσα», περιτριγυρισμένο από απόκρημνα βράχια. Μόλις λίγα χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα, στη θέση Μόρια, υψώνεται ένα κομμάτι της τοξοστοιχίας του ρωμαϊκού υδραγωγείου, που μετέφερε νερό από τις πηγές του Ολύμπου έως την αρχαία Μυτιλήνη, σε απόσταση 26 χιλιομέτρων.

Της Χριστινας Σανουδου
Πηγή Καθημερινή
13.10.2012

Κηφισιά : Σπιτικό πρωινό στον Βάρσο

Ζαχαροπλαστείο Βάσος - Κηφισιά - Πηγή φωτό : Espresso

Είναι πολύ λίγα τα μέρη στην Αθήνα που δεν έχουν αλλάξει και δεν θα ήθελες να αλλάξουν απολύτως τίποτα, ούτε λογότυπο. Εχω καθιερώσει να πηγαίνω μία φορά την εβδομάδα στον Βάρσο, στην Κηφισιά. Για πρωινό. Brunch στον Bάρσο. Αβγά μάτια ή ομελέτα, με λουκάνικο, τυρόπιτα ταψιού, τσουρέκι, μπριός, κρέμα, ρυζόγαλο, ζεστή σοκολάτα, φρεσκοστυμένος χυμός πορτοκαλιού, όχι απαραίτητα όλα μαζί.

Πριν από τα Χριστούγεννα η τυρόπιτα ταψιού ήταν διαφορετική. Δεν ήταν κακή η γεύση της, απλώς ήταν διαφορετική, όχι σαν κι αυτή που είχαμε συνηθίσει να τρώμε, κάθε βδομάδα. Οπως μάθαμε, είχε τελειώσει το τυρί. Παραγωγής τους. Τις γιορτές είχαν στολίσει τη βιτρίνα με το κλασικό, πλέον, λευκό δέντρο από κουραμπιέδες. Παραγωγής τους. Μετά τις γιορτές απολαύσαμε ένα διαφορετικό πρωινό, με χιόνι, ζεστά αβγά και μαύρο στρογγυλό ψωμάκι. Εννοείται, παραγωγής τους.

Αν το συγκεκριμένο ζαχαροπλαστείο, καφέ, στέκι, στην οδό Κασσαβέτη, είναι τόσο ρετρό, παλιομοδίτικο, αυθεντικό, είναι γιατί αυτή ακριβώς είναι και η γοητεία του. Οι άνθρωποι που σε σερβίρουν, οι δερμάτινοι καναπέδες με τα μίνιμαλ τραπεζάκια, το τζάκι, οι δύο είσοδοι, οι θαμώνες, ακόμη και το χαρτί και οι σακούλες, με το λευκό και το κόκκινο, μοιάζουν να έχουν παραμείνει ίδια. Ετσι, ακριβώς ξέρεις πάντα τι να περιμένεις.

Σε μια πόλη που δεν αναγνωρίζεις πλέον εύκολα γειτονιές και όλα μοιάζουν σαν να έχουν βγει από καρμπόν, ίδιες αλυσίδες καταστημάτων παντού, παρόμοιες γεύσεις, μυρωδιές, εικόνες, είναι ανακουφιστικό να μυρίζεις τσουρέκι -που μυρίζει τσουρέκι-, να βρίσκεις γιαούρτι, γαλακτομπούρεκο, μαρεγκάκια, σου και τρουφάκια, δίπλες, μελομακάρονα, κουραμπιέδες, όποτε σου... μυρίσουν.

Οι κυρίες με τις λευκές ποδιές μοιάζουν έτοιμες να σε εξυπηρετήσουν. Ζυγίζουν αυτό που έχεις επιλέξει, το συσκευάζουν τη στιγμή που το ζητάς, ακόμη και το τσουρέκι, σου προτείνουν πώς και πότε να το κλείσεις στην ειδική σακούλα, για να διατηρηθεί όσο φρέσκο είναι και αντέχει να είναι.

Γαλακτοζαχαροπλαστείο με παραδοσιακές συνταγές, χωρίς χημικά συντηρητικά και βελτιωτικά στα προϊόντα. Το καταλαβαίνεις αμέσως. Στον Βάρσο δεν θα βρεις εξωτικά γλυκά, συνταγές της μόδας, υψηλή ζαχαροπλαστική. Ευτυχώς. Το κρουασάν με τα καρύδια και τη σοκολάτα δεν υπάρχει οπουδήποτε αλλού. Το ρυζόγαλο μπορεί να είναι καλύτερο και από το σπιτικό. Αλλά είναι κυρίως η ατμόσφαιρα, στον δερμάτινο καναπέ, με φόντο τον κήπο, το ταχυδρομείο και η μίνι γειτονιά έξω από το παράθυρο, που σταματούν τον χρόνο, ανοίγουν την όρεξη, βαλσαμώνουν τις αισθήσεις, για μια εμπειρία, ένα ταξίδι στη δεκαετία του ’60. Με την τυρόπιτα ταψιού, αγκαλιά.

Της Σάντυς Τσαντάκη

Πηγή Καθημερινή

21.1.2012

Αδειες περιπτέρου τώρα για κάθε ενδιαφερόμενο

Το πρώτο περίπτερο των Αθηνών άνοιξε το 1911 επί της Πανεπιστημίου. Λογικά θα το θυμάστε, όχι για το πόσο νωρίς άνοιξε, αλλά για το πόσο αλλόκοτα έκλεισε: ήταν το πρώτο στην ιστορία περίπτερο που το ρούφηξε το πεζοδρόμιο!

Το 1997, με τον μετροπόντικα να περνάει από κάτω του, το περίπτερο της Πανεπιστημίου χάθηκε περίπου σαν τη γυναίκα του Πρωτομάστορα: το έδαφος άνοιξε στα δύο κι εκείνο θάφτηκε στα θεμέλια για να στεριώσει το μετρό. Αν ρωτήσετε σήμερα οποιονδήποτε περιπτερά, θα σας πει πως και το δικό του περίπτερο έτσι κινδυνεύει να καταλήξει: να θαφτεί στα θεμέλια της ελεύθερης οικονομίας, για να ορθοποδήσει η χώρα.

Γιατί από χθες το υπουργείο Αμυνας αποφάσισε την απελευθέρωση των αδειών περιπτέρου, που έως τώρα χορηγούνταν σε αναπήρους πολέμου.

Στο τέμπο του «...και θυμώντας τα να κλαις», οι περιπτερούχοι ήδη ξεσκονίζουν το άλμπουμ με τις αναμνήσεις από τις παλιές, καλές εποχές. Η ιστορία τους ξεκινάει από τα ξύλινα κουβούκλια που στις αρχές του 1900 καταλάμβαναν μόλις μισό τετραγωνικό μέτρο. Κάθε περίπτερο ήταν το «αντίδωρο» της πολιτείας για κάποιον ανάπηρο πολέμου, αντί να του χορηγεί σύνταξη.

Κι έτσι, το 1922 το υπουργείο Περιθάλψεως παραχώρησε όλα τα περίπτερα στην «Πανελλήνιον Ενωσιν Τραυματιών Πολέμου 1912 - 1921», αλλά με αυστηρούς όρους χρήσης: το περίπτερο δεν πωλείται, δεν μεταβιβάζεται, δεν υποθηκεύεται ούτε υπομισθώνεται. Κι αν αυτός που το έχει, πεθάνει, το κληρονομούν η γυναίκα και τα παιδιά του, αλλά μόνο για μία πενταετία. Μετά, το περίπτερο περιέρχεται και πάλι στον έλεγχο της Ενωσης. Στην πραγματικότητα, το περίπτερο ήταν ο φθηνός τρόπος που βρήκε το κράτος για να εισπράττει τον φόρο από τα καπνικά προϊόντα, που πια πωλούνταν αποκλειστικά εκεί. Για τους περιπτεράδες, όμως, το περίπτερό τους ήταν όλη τους η ζωή. Κι έτσι, το 1940, ένας δαιμόνιος Πειραιώτης σκέφτηκε δίπλα στα τσιγάρα και τις εφημερίδες να λανσάρει ψυγείο με πάγο.

Λίγο καιρό μετά, όλα τα περίπτερα είχαν ψυγείο και όλα τα ψυγεία είχαν αναψυκτικά. Μαζί με τις γκαζόζες της ΗΒΗ ήρθαν οι τσίχλες με γεύση κανέλα και ύστερα εμφανίστηκαν και οι καραμέλες Τσάρλεστον.

Στο τέλος, το περίπτερο απέκτησε και εκείνο το θρυλικό, μαύρο τηλέφωνο, που κατέστησε τον περιπτερά κοινωνό όλων των μυστικών της γειτονιάς.

Με τα κιόσκια να πληθαίνουν, όλο και πιο πολλοί ανάπηροι έπαιρναν άδειες: οι άμαχοι ανάπηροι πολέμου, τα θύματα της ειρηνικής περιόδου (αστυνομικοί, λιμενικοί, πυροσβέστες και φαντάροι που έπαθαν ατύχημα κατά την τέλεση των καθηκόντων τους), οι ανάπηροι της Εθνικής Αντίστασης και του Δημοκρατικού Στρατού, οι απλοί πολίτες που ακρωτηριάστηκαν από βόμβες ή νάρκες και στο τέλος, οι απλοί ανάπηροι και μαζί τους, οι πολύτεκνοι.

Ομως, καθώς η πρώτη γενιά περιπτερούχων είχε ήδη αφήσει τον μάταιο κόσμο και μια σειρά περιπτέρων είχε περάσει σε χέρια κληρονόμων, πολλά κιόσκια ήδη τα δούλευαν ενοικιαστές. Με τη δική τους εισβολή στο ένα τετραγωνικό του περιπτέρου και την αναγνώρισή τους ως νέα τάξη επαγγελματιών το 1971, η εικόνα άρχισε να αλλάζει. Τα περίπτερα δειλά δειλά άρχισαν να μένουν όλο και περισσότερες ώρες ανοιχτά.

Ο συνολικός τζίρος

Οι παλιοί περιπτεράδες λένε πως το 1964, ένα κεντρικό περίπτερο έκανε είσπραξη 200 - 300 δραχμές την ημέρα.

Ως το 2006, ο συνολικός τζίρος των 18.000 περιπτέρων της Ελλάδας ξεπερνούσε τα 5 δισ. ευρώ. Πλέον, το ενοίκιο μπορούσε να φτάσει τις 2.500 ευρώ για τα 2,55 τ.μ. ενός κεντρικού περιπτέρου. Κάθε κιόσκι είχε μέσα περισσότερους από 2.500 κωδικούς προϊόντων και ο «αέρας» για να αγοράσεις το δικαίωμα να το δουλεύεις μπορούσε να αγγίξει τις 60.000 ευρώ! Ηταν η χρυσή εποχή για τους περιπτεράδες. Και μετά, η κρίση άρχισε και το όνειρο τελείωσε.

Από τα 18.000 περίπτερα που υπήρχαν, σήμερα είναι ζήτημα αν έχουν μείνει 10.000 σε όλη την Ελλάδα. Το πρώτο μεγάλο χτύπημα, λένε οι περιπτερούχοι, ήταν η βαριά φορολογία των προϊόντων καπνού. Εξαιτίας της το περιβάλλον του περιπτέρου καιρό τώρα μοιάζει ασφυκτικό για τους περιπτεράδες.

Βλέπετε, στην πλειοψηφία τους οι άνθρωποι πίσω από το τζαμάκι δεν έχουν την άδεια στο όνομά τους. Είναι εκείνοι που πληρώνουν ενοίκιο, που δουλεύουν 12ωρες βάρδιες για να μην κλείνει το περίπτερο ποτέ. Που χτυπούν ακόμα και τις τσίχλες στην ταμειακή. Και που λόγω του ανταγωνισμού με το περίπτερο της απέναντι γωνίας, έχουν μάθει καιρό πριν από την απελευθέρωση του επαγγέλματός τους πόσο σκληροί είναι οι κανόνες της ελεύθερης αγοράς. Ισως πιο πολύ καιρό απ’ όσο φαντάζεται κανείς. Γιατί στο κάτω κάτω και το «Μινιόν», το γιγαντιαίο πολυκατάστημα, από ένα ταπεινό περίπτερο στην πλατεία Ομονοίας ξεκίνησε...

Της Μαριλής Μαργωμένου

Πηγή Καθημερινή

14.9.2012

Ασδραχάς : Η φορολογική συνοχή της κοινότητας

Μπορεί να είναι βαρετή, αλλά όχι και ανώφελη η υπόμνηση των κεκτημένων. Δεν πρόκειται εδώ για τα εξαφανιζόμενα κεκτημένα δικαιώματα για εργασία και τα δικαιώματα της εργασίας ή για άλλα πιο δυσδιάκριτα δικαιώματα των συλλογικών μορφωμάτων που εξατμίζονται μέσω των θεσμών της τυπικής δημοκρατίας και συνεπώς μέσω της υπαγωγής της ταξικότητας που εκφράζεται με τον όρο «δήμος» σε μια αφηρημένη αντιφατική ενότητα: ταξικότητα γιατί ο δήμος ήταν οι φτωχοί και απόρροιά του το ιδεώδες της μεσότητας. Αναφέρομαι σε άλλου είδους κεκτημένα - τα γνωστικά. Οχι όλα τα γνωστικά κεκτημένα, αλλά μόνο σε ένα απ’ αυτά και μάλιστα μερικευμένο: τη φορολογική συνοχή των κοινοτήτων στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας. Προηγουμένως όμως ας μου επιτραπεί να θυμίσω δυο - τρία πράγματα. Από τις ελληνικές κοινότητες γνωρίζουμε καλύτερα τις νησιωτικές, κι αυτό γιατί οι θεσμοί τους επέτρεψαν να διατηρηθεί ο γραπτός πολιτισμός τους - τα κοινοτικά αρχεία, κυρίως από τον 17ο αιώνα και ύστερα. Οι κοινότητες (ή τα κοινά, όπως τα έλεγαν) ήταν ανισομεγέθεις πληθυσμικές συγκεντρώσεις διαφορετικών αλλά και κοινών παραγωγικών και οικονομικών απασχολήσεων και δραστηριοτήτων, αντικαθρέφτισμα της συνολικής οικονομίας κατακτητών και κατακτημένων. Συστατικά στοιχεία της οικονομίας τους αναδεικνύονται ως κυρίαρχα και υποβιβάζουν άλλα, μάλιστα της αγροτοκτηνοτροφικής οικονομίας. Στις μεγάλες πολυφυλετικές και πολυθρησκευτικές πληθυσμικές συγκεντρώσεις, η κοινοτική αρχή δεν είναι ενιαία, καθώς δεν είναι και ενιαίος ο πολιτισμός τους, παρά τις αλληλοδιεισδύσεις και τις ωσμώσεις. Τα τεκμήρια Τα γραπτά τεκμήρια, όσα έχουν διασωθεί, δεν συνιστούν ταυτόχρονα και τη χρονολογία της γενεαλογίας τους: κάποτε κάποιες νύξεις την πάνε πολύ πιο πίσω, αλλά κυρίως είναι οι λειτουργίες που υποδεικνύουν ένα μεταβαλλόμενο συνεχές. Το κράτος επιβάλλει τους φόρους και καρπώνεται επίσης τα «δοσίματα» που εθιμικώς είχαν διαιωνιστεί. Ορισμένους απ’ αυτούς τους κατανέμει στους φορείς του στρατιωτικού, δικαιικού και θρησκευτικού μηχανισμού. Αλλους εισπράττει αμέσως με τα δικά του φοροσυλλεκτικά όργανα και άλλους εμμέσως από τις κοινοτικές αρχές. Η φορολογική υποχρέωση γίνεται ο συνεκτικός κρίκος των πληθυσμιακών συγκεντρώσεων που αποτελούν τις ανισομεγέθεις κοινότητες. Αυτές επιφορτίζονται με την κατανομή του επιδικασμένου φόρου στους καθέκαστα φορολογούμενους κατοίκους. Τον συνολικό κοινοτικό φόρο τον απαρτίζουν επί μέρους φόροι που βαρύνουν την παραγωγή, τη διακίνηση των αγαθών, τα μέσα παραγωγής - όχι φυσικά όλα. Συμβαίνει να καταβάλλεται ο κοινοτικός φόρος κατ’ αποκοπή («μαχτού»). Ορισμένα αγαθά μπορεί να φορολογούνται από πρόσωπα που δεν ανήκουν στις κοινοτικές αρχές - ενοικιαστές των προσόδων ή εκπρόσωποι των ιδρυμάτων ή των οίκων που τους είχε εκχωρηθεί ένα φορολογικό εισόδημα. Δεν πρόκειται να ασχοληθούμε σε τούτο το σημείωμα με όλη την περιπτωσιολογία της φοροείσπραξης. Ας ξαναγυρίσουμε στο ρόλο των κοινοτήτων. Η κοινότητα για να διατηρηθεί θα πρέπει να ανταποκριθεί στη φορολογική απαίτηση, να δημιουργήσει συνεπώς αλληλεγγυότητες και να μην κατανέμει στους κατοίκους τον φόρο που οφείλουν, χωρίς να παίρνει υπόψη τη φοροδοτική τους ικανότητα. Φυσικά δεν λείπουν οι κατηγορίες εναντίον των κοινοτικών αρχόντων για ετεροβαρή, σε βάρος των ασθενέστερων κατανομή της φορολογικής απαίτησης: είναι η κατακραυγή εναντίον των «κοτζαμπάσηδων» που ο απόηχός της περνάει και στην «Ελληνική Νομαρχία», αυτό το επαναστατικό κείμενο του αρχόμενου 19ου αιώνα. Ωστόσο, η πληθυσμική συγκέντρωση είχε τους δικούς της λόγους, κατ’ εξοχήν οικονομικούς, να διατηρηθεί: αναγκαία προϋπόθεση αυτής της διατήρησης ήταν η ικανοποίηση της φορολογικής απαίτησης. Θα έπρεπε να την ορθολογήσει και να τη μεθοδεύσει. Για παράδειγμα, στην Πελοπόννησο η διανομή των «χαρατζοχαρτιών» γινόταν σύμφωνα με τη φοροδοτική ικανότητα κάθε χωριού ή ευρύτερης πληθυσμικής συνάθροισης. Οι όποιες όμως μεθοδεύσεις προσέκρουαν στην πραγματική φοροδοτική ικανότητα (κάτι θυμίζει αυτό στις μέρες μας). Αν η οργάνωση της φοροείσπραξης έλειπε ή αποτύγχανε, τότε το αποτέλεσμα ήταν η φυγή, το σκόρπισμα των φορολογουμένων. Ας υπομνησθεί ότι αυτή η φυγή ήταν παλιά κατάσταση και δεν αφορούσε αποκλειστικώς τα «πληθυσμικά περισσεύματα» αλλά τον κοσμάκη που έψαχνε να βρει ηπιότερους ουρανούς. Η πρώιμη οθωμανική νομοθεσία την προέβλεπε: το «ρέσμι ντουχάν», δικαίωμα καπνού, το «καπνικόν» ήταν ένας φόρος για όσους έφευγαν από τη φορολογική τους ενότητα, για να εγκατασταθούν σε άλλη. Καπνός: είναι ο αναδυόμενος από την εστία, δηλαδή από το σπιτικό (όπου καπνουδάκια, εκεί και χωριό έγραψε κάποτε ο βιωματικός λαογράφος Δημήτρης Λουκόπουλος). Η «τάνσα» στην Πάτμο Τα ελλείμματα της φοροδοτικής αδυναμίας έπρεπε να αντιμετωπισθούν, ώστε να αποφευχθεί η διαρροή του πληθυσμού. Οι τρόποι ήταν πολλοί: αίτηση για μείωση της οφειλής, δανεισμός, συμπληρωματική φορολογία. Ο χειρότερος ήταν ο δανεισμός, γιατί οδηγούσε στη συλλογική καταχρέωση και στην ιδιοποίηση από τρίτους του χωριού. Η συμπληρωματική φορολογία ήταν ο αποτελεσματικότερος. Πρόκειται για την «τάνσα». Την παρακολουθούμε με ευκρίνεια στην Πάτμο. Με εναλλασσόμενο τρόπο οι φορολογούμενοι καταβάλλουν ένα ποσό, ώστε να γίνει δυνατό να καλυφθεί το έλλειμμα της φοροείσπραξης. Το ποσό κυμαίνεται ανάλογα με την οικονομική κατάσταση του καθενός φορολογούμενου. Το έλλειμμα είναι σημαντικό και σε μια σημαντικώς εκχρηματισμένη οικονομία οι «αδύνατοι» δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν στη φορολογική τους υποχρέωση. «Αδύναμοι»: κάτι θυμίζει από το βυζαντινό προηγούμενο - «αδύνατοι» και «δυνατοί», το «αλληλέγγυον», αλλιώς η συλλογική ευθύνη. Ας υπενθυμίσουμε ότι εδώ έχουμε να κάνουμε με φόρο καταβαλλόμενο σε χρήμα και όχι σε είδος, όπως πρόκειται για τον αναλογικό φόρο της δεκάτης. Στην πατμιακή εκχρηματισμένη και μη αυτάρκη οικονομία συγκεντρώνεται πλούτος, για τους πολλούς σε είδη και όχι σε νομίσματα. Τα είδη είναι κυρίως υφάσματα, έχουν ανταλλακτική αξία: πολλοί αντί για νόμισμα καταβάλλουν στις κοινοτικές αρχές αυτά τα είδη, όπως τα καταβάλλουν στους δανειστές ως ενέχυρο. Κοντολογής, βρισκόμαστε μπροστά σε πολλαπλές μορφές αλληλεγγυοτήτων και σε πολλαπλές μορφές υποκατάστασης του γενικού ισοδύναμου των αξιών, δηλαδή του νομίσματος. Κατά κάποιο τρόπο μιλάμε για ισορροπίες, αλλά αυτές ισχύουν στις περιπτώσεις όπου υπάρχει μια σθεναρή οικονομική βάση, ικανή να αντιμετωπίσει τις συγκυριακές απορρυθμίσεις. Η οικονομική επέκταση σ’ αυτές τις περιπτώσεις μπορεί, όταν αναιρεθεί εξωτερικώς ή εσωτερικώς, να αναδιπλωθεί χωρίς να καταργήσει τη βασική της δομή. Οι Πάτμιοι ήταν τυχεροί, ενώ άλλοι άλλαξαν καθεστώς και από άμεσοι παραγωγοί αξιών έγιναν υποτελείς σ’ εκείνους που με τον δανεισμό έγιναν κύριοι της θεμελιώδους προϋπόθεσης της παραγωγής, δηλαδή της γης. Πώς όμως ο πρώην κύριος της γης μπορούσε να παράγει γαιοπροσόδους προς χάρη τρίτων κι αυτός να συνεχίσει να επιβιώνει, είναι μια μεγάλη ιστορία που μάλλον σήμερα δεν μπορεί να επαναληφθεί ούτε ως φάρσα ούτε ως τραγωδία. Οι αλληλεγγυότητες δεν περιορίζονται μόνο στη φορολογική υποχρέωση: επεκτείνονται σε όλο το δίχτυ των ανθρώπινων σχέσεων, από την ανταλλαγή υπηρεσιών ώς το συλλογικό χρέος, μολονότι όλοι δεν δανείζονται το ίδιο ποσό, ωστόσο είναι αλληλέγγυοι χρεώστες («μπιλέ κεφίληδες», δηλαδή αμοιβαίοι εγγυητές). Συλλογικά υπεύθυνοι είναι οι κάτοικοι των χωριών για τα αδικήματα που γίνονται στην περιοχή τους. Προβλέπεται και εισπράττεται από τους κατόχους των τιμαρίων. Ποια είναι όμως η περιοχή του χωριού; Ανάμεσα στους τρόπους με τους οποίους ορίζεται αυτό το εσωτερικό σύνορο, μνημονεύεται στα συναφή τεκμήρια και ο ακόλουθος: ώς εκεί όπου φτάνει η φωνή. * Ο κ. Σπ. Ι. Ασδραχάς είναι ιστορικός. Του Σπ. Αδραχά Πηγή Καθημερινή 26.2.2012

Η τρόϊκα που έφαγε τα δάνεια (Ιστορικά)

Λιθογραφία του 1830 - βασισμένη σε γελιογραφία της εποχής του Βρετανού Χιθ. Η ταμπέλα αριστερά γράφει "Το κατάστημα θα ανοίξει προσεχώς υπό νέα διεύθυνση". Δίπλα η αγγλική, η ρωσική και η γαλλική σημαία και από κάτω η λέξη "δάνειον". Το ¨ακτάστημα" δεν είναι παρά η Ελλάδα, στην είσοδο της οποίας πορβάλλει η κεφαλή του πρίγκηπα Λεοπλοδου (που αρνήθηκε το ελληνικό στέμμα( κι απ΄έξω ο Τούρκος, πρώην ιδιοκτήτης που τον ρωτά : "Ωστε εσύ πήρες το μαγαζί;" και τον συμβουκέυει : "Μη δώσεις μεγάλη πίστωση στους επλάτες σου. Είναι παράξενη παρέα για συναλλαγές. Εμένα παραλίγο να με καταστρέψουν...."

Η συνταγή των επιτρόπων αποδεικνύεται παλαιά και δοκιμασμένη από την εποχή που το νεοσύστατο ελληνικό κράτος έκανε τα πρώτα του βήματα. Και πάλι, οι επίτροποι ήσαν τρεις, γνωστοί μας πλέον: ο κόμης Αρμανσμπεργκ, ο νομομαθής Μάουρερ και ο υποστράτηγος Χέυντεκ, κάτι σαν την τρόικα της εποχής, υποβοηθούμενοι από τους Γκραίνερ και Αμπελ που με πρόσχημα τον ανήλικο μονάρχη εκ Βαυαρίας Οθωνα εισήγαγαν νόμους και επέβλεπαν τη λειτουργία του κράτους και της διοίκησης σε όλους τους τομείς, πρωτίστως όμως στον οικονομικό. Ποιο είναι το ενδιαφέρον; Οτι και τότε οι προϋπολογισμοί του κάθε υπουργείου (γραμματείες όπως αποκαλούνταν) γίνονταν σε μηνιαία βάση, όπως ακριβώς σήμερα...


Τα γνωστά διλήμματα περί του αν η Ιστορία επαναλαμβάνεται, τι ρόλο παίζει ένα τυχαίο γεγονός, όπως η ποδάγρα που εμπόδισε τον σουλτάνο Βαγιαζήτ τελευταία στιγμή να προελάσει και να υποδουλώσει την Ευρώπη μερικούς αιώνες πριν, αυτό που εύστοχα πλην αφελώς αποκάλεσε σε άρθρο του το 1919 ο βρετανός ιστορικός Μπάρι «Ο Δαρβινισμός στην Ιστορία», στην περίπτωσή μας μπορούν να χρησιμοποιηθούν μονάχα ως μεταφυσικές ερμηνείες για το πώς φτάσαμε μέχρι εδώ. Με μία διαφορά: ότι ο μυστικισμός δεν έχει να κάνει σε τίποτα με την Ιστορία ή, όπως πολύ πετυχημένα διατύπωσε ο Μαρξ, «η παγκόσμια ιστορία θα είχε έναν πολύ μυστικιστικό χαρακτήρα αν δεν είχε χώρο για το τυχαίο».

Το τυχαίο όμως δεν ορίζεται παρά μόνο από την άγνοιά μας. Κάποτε ίσως μάθουμε περισσότερα για τις αιτίες που μας ταλανίζουν σήμερα. Εκείνο πάντως που μπορούμε με σιγουριά να δούμε είναι το παρελθόν μέσα από πρωτόλειες πηγές, ιστορικά έγγραφα της εποχής της κρίσιμης διετίας 1833-1834.

Αυλή 91.200 δραχμών

Η άφιξη του Οθωνα (1833) στο Ναύπλιο, πρώτη πρωτεύουσα του κράτους, στέφθηκε με επευφημίες, αν και η τριανδρία που τον συνόδευε και θα παρέμενε στην εξουσία μέχρι την ενηλικίωσή του, στις 20 Μαΐου 1835, πολύ γρήγορα θα γινόταν μισητή στον λαό για τις αυθαιρεσίες της, την κατασπατάληση των πρώτων δανείων που κατέβαλαν οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής στην Ελλάδα από την πρώτη κιόλας δόση, σε μισθούς όχι μόνο των ιδίων (ας σημειωθεί ότι ο πρώτος Κυβερνήτης της χώρας Ι. Καποδίστριας είχε αρνηθεί οιανδήποτε χρηματική απολαβή), αλλά και των βαυαρών αξιωματικών, και εν γένει τον πολυτελή βίο της βασιλικής αυλής που μόνο στο πρώτο έτος έφτασε τις 91.200 δραχμές, όταν ο ετήσιος μισθός όλων των υπουργών επί Καποδίστρια δεν ξεπερνούσε τις 8.000!

Χωρίς να παραβλέπεται το γεγονός πως σε ό,τι αφορούσε τον νομοθετικό τομέα παρήχθη ουσιαστικό έργο, η τρόικα της εποχής, που κατέφθασε ως εγγυήτρια για την παροχή της πρώτης δόσης του περίφημου δανείου, αγνόησε τη νοοτροπία και την ψυχοσύνθεση των Ελλήνων και, χωρίς τη συνδρομή της Βουλής και με την απουσία Συντάγματος, κυβέρνησε σύμφωνα με απόρρητη δήλωση των πληρεξουσίων των Τριών Δυνάμεων, συνημμένη στο πρωτόκολλο του 1832, «...καθ' ον τρόπον νομίζει συμφερώτατον και ωφελιμώτατον», εκλαμβάνοντας τη χώρα ως βαυαρική επαρχία.

Επιπλέον, στους τρεις έλληνες υπουργούς (γραμματείς) Τρικούπη, Μαυροκορδάτο και Κωλέττη εφέροντο, όπως αφηγείται στις αναμνήσεις του ο Δραγούμης, «ως προς υπαλλήλους», σε πολλές περιπτώσεις απευθύνοντας μάλιστα και υβριστικά έγγραφα, με αποκορύφωμα την κρίση που υπέστη ο ευερέθιστος Αμπελ όταν, απευθυνόμενος στον Μαυροκορδάτο, του είπε ότι «τίποτε δεν τον εμπόδιζε να ανοίξη το παράθυρον και να τον ρίψη έξω!».

Βεβαίως, πουθενά δεν τολμούσε κανείς από τους τρεις να κυκλοφορήσει χωρίς δύναμη πειθαρχημένου και καλά οργανωμένου βαυαρικού στρατού. Εννοείται ότι κανείς δεν μιλούσε ελληνικά, πλην του ιδίου του Οθωνα, ο οποίος κάνοντας χρήση των αρχαιοελληνικών του γνώσεων μπέρδευε τη Λάρισα με την ακρόπολη του Αργους, την Υδρα με την Λερναία Υδρα κ.ά., γεγονός που μόνο σκωπτικά σχόλια προκαλούσε.

Εφημερίς στη γερμανική

Στο πνεύμα των καιρών εξάλλου δεν εντυπωσίασε καν ότι το πρώτο φύλλο της «Εφημερίδος της Κυβερνήσεως» που εξεδόθη τον Φεβρουάριο του 1833 στο Ναύπλιο ήταν γραμμένο πλην της ελληνικής και στη γερμανική και έτσι συνέχισε μέχρι το έτος 1835, όταν ενηλικιώθηκε ο Οθων και αποχώρησε η μισητή τριανδρία, έχοντας προλάβει να καταπνίξει την επανάσταση στη Μάνη και να κλείσει επί οκτάμηνο στις φυλακές της Ακροναυπλίας τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη πριν τον καταδικάσει σε θάνατο επ' εσχάτη προδοσία, επειδή δήθεν συμμετείχε σε συνωμοσία κατά της Αντιβασιλείας.

«Είδα τόσες φορές τον θάνατον και δεν τον φοβήθηκα ούτε τότε. Καλλίτερα όπου σκοτώνομαι άδικα παρά δίκαια» είχε πει ο Γέρος του Μοριά, ενώ όταν έμαθε ότι η ποινή του μετριάστηκε στα 20 έτη, είπε: «Θα γελάσω τον Βασιλέα, δεν θα ζήσω τόσον». Τελικά, ο Οθων τού απένειμε χάρη και ο ίδιος εδιηγείτο: «Η υποδοχή όπου μου έκανε ο λαός, με έκανε να λησμονήσω όλες τες δυστυχίες όπου επέρασα».

 

Της Φωτεινής Τομαή

Πηγή Το Βήμα

12.2.2012

Η ιστορία της Ελλάδας είναι ιστορία δανείων

Ο Χαρίλαος Τρικούπης "πλήρωσε" τη χρεωκοπία του 1893 με την κατά κράτος ήττα του στις εκλογές του Απριλίου του 1895: δεν εξελέγη ούτε καν βουλευτής

Η επικαιρότητα της πρότασης Μέρκελ για την οικονομική επιτροπεία μέσα από την αναδρομή στην πτώχευση του 1893 και στον Διεθνή Οικονομικό Ελεγχο. Προδημοσίευση από το νέο βιβλίο του Γιώργου Ρωμαίου

 

Αμέσως μετά τη χρεοκοπία του 1893, η κυβέρνηση Τρικούπη ξεκίνησε τις δύσκολες, δίχως αμφιβολία, διαπραγματεύσεις με τους αντιπροσώπους των χωρών που είχαν επηρεαστεί στον μεγαλύτερο βαθμό από την αδυναμία πληρωμής των ελληνικών εξωτερικών δανείων. Ομως τον Αύγουστο του 1894, όταν ο συμβιβασμός που είχε συνάψει η κυβέρνηση Τρικούπη με τους ξένους αντιπροσώπους τέθηκε στο συμβούλιο των άγγλων ομολογιούχων, αυτοί τον απέρριψαν, με την αιτιολογία ότι η Ελλάδα ήταν σε θέση να προσφέρει καλύτερες εγγυήσεις και όρους, καθώς και ότι η πτώχευσή της ήταν «δόλια», άποψη που αναπαραγόταν συνεχώς από μεγάλης κυκλοφορίας βρετανικές εφημερίδες και περιοδικά, όπως οι Φαϊνάνσιαλ Τάιμς και ο Εκόνομιστ.

Ανάλογες απόψεις εξέφρασαν και οι γάλλοι ομολογιούχοι, ενώ οι Γερμανοί, οι οποίοι, αν και κατείχαν το μικρότερο ποσοστό του ελληνικού χρέους από τους Αγγλους και τους Γάλλους, εμφανίζονταν ιδιαίτερα αδιάλλακτοι απέναντι στην Ελλάδα και αρκετοί αξιωματούχοι, αλλά και έντυπα, ζητούσαν να χρησιμοποιηθεί το ελληνικό εξωτερικό χρέος ως μοχλός για την αύξηση της επιρροής της Γερμανίας στην Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο γενικότερα.

Αλλαγή κυβέρνησης

Στις εκλογές του Απριλίου του 1895 ο Χαρίλαος Τρικούπης ηττήθηκε κατά κράτος (δεν εξελέγη καν βουλευτής και αποχώρησε για τη Γαλλία όπου και πέθανε ένα χρόνο αργότερα) και πρωθυπουργός αναδείχθηκε εκ νέου ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης, το έτερον ήμισυ του εξασθενημένου, ωστόσο, πρώτου ελληνικού δικομματισμού.

Αν και ο Δηλιγιάννης, όντας στην αντιπολίτευση, είχε χαρακτηρίσει τη στάση πληρωμών της κυβέρνησης Τρικούπη πράξη «άτοπον και αν όχι ονειδιστικήν» και είχε υποστηρίξει, σε επιστολή του προς τις πρεσβείες των τριών ξένων Δυνάμεων, πως ο συμβιβασμός με τους δανειστές «ήτο καθήκον προς την Πατρίδα και τον Βασιλέα, όπερ επέβαλλεν ου μόνον το συμφέρον του κράτους και της κοινωνίας, αλλά και η τιμή του ελληνικού λαού». Εντούτοις, όταν ξεκίνησε, ως πρωθυπουργός πια, τις διαπραγματεύσεις με τους ξένους αντιπροσώπους για την επίτευξη ενός νέου συμβιβασμού, αρνήθηκε επανειλημμένως να υποχωρήσει σε καίρια ζητήματα. Κι αυτό γιατί φοβόταν τόσο την πίεση από το εσωτερικό του κόμματός του όσο και την κοινή γνώμη που είχε λάβει ξεκάθαρη θέση εναντίον των ξένων Δυνάμεων.

Ο Δηλιγιάννης δήλωσε στη Βουλή πως δεν υπήρξε συμφωνία καθώς τα μέτρα που πρότειναν οι ξένοι αντιπρόσωποι των τριών Δυνάμεων θα οδηγούσαν, αργά ή γρήγορα, σε νέα πτώχευση και θα απειλούσαν την εθνική κυριαρχία της χώρας. Η άρνηση συμβιβασμού της κυβέρνησης Δηλιγιάννη, στάση η οποία επρόκειτο να διαρκέσει καθ' όλη τη διετή περίπου θητεία της, προκάλεσε τον εκνευρισμό των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, αλλά και αρνητικά για την Ελλάδα σχόλια στον ευρωπαϊκό Τύπο.

Το τηλεγράφημα που δεν έφτασε

Η τοποθέτηση, όμως, τον Οκτώβριο του 1896, του Στέφανου Στρέιτ στη διοίκηση της Εθνικής Τράπεζας, ο οποίος αντικατέστησε τον Παύλο Καλλιγά, είχε αρχίσει να μεταλλάσσει κάπως το κλίμα. Ο Στρέιτ, διπλωμάτης και καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, ήταν το κατάλληλο πρόσωπο για να χειριστεί την υπόθεση του δημοσίου εξωτερικού χρέους και η παρουσία του έδωσε νέα πνοή στις διαπραγματεύσεις.

Υστερα από αμοιβαίες υποχωρήσεις στις διαπραγματεύσεις που επαναλήφθηκαν στο Παρίσι, στις 18 Φεβρουαρίου 1897, ο Στρέιτ κατάφερε να επιτύχει έναν συμβιβασμό. Αμέσως μετά την επίτευξη του συμβιβασμού, ο Στρέιτ έστειλε πρώτα ένα τηλεγράφημα αποδοχής των συμβιβαστικών προτάσεων προς τους δανειστές και αμέσως μετά έσπευσε να στείλει ένα ακριβές αντίγραφο προς τον πρωθυπουργό Δηλιγιάννη. Ωστόσο, αυτό το αντίγραφο δεν θα έφτανε ποτέ στην Αθήνα.

Οι «ατυχείς» χειρισμοί Δηλιγιάννη

Οπως αποδείχθηκε λίγο αργότερα, εκείνο τον Φεβρουάριο του 1897, η Ελλάδα είχε χάσει τη μοναδική ευκαιρία να επιτύχει έναν αμοιβαίο συμβιβασμό. Οι ατυχέστατοι χειρισμοί της ελληνικής κυβέρνησης στο κρητικό ζήτημα, οι τυχοδιωκτικοί χειρισμοί της εθνικιστικής οργάνωσης της «Εθνικής Εταιρείας», η άρνηση της επικύρωσης της συμφωνίας του Στρέιτ και η αναμενόμενη έκβαση του «ατυχούς» ελληνοτουρκικού πολέμου του Απριλίου - Μαΐου του 1897, επρόκειτο να καταδικάσουν τις όποιες πιθανότητες είχε η Ελλάδα να επιτύχει έναν αξιοπρεπή, δημοσιονομικά και ηθικά, συμβιβασμό με τους ξένους δανειστές. Ο σκληρός Διεθνής Ελεγχος ήταν πλέον προ των πυλών και η Ελλάδα είχε χάσει κάθε διαπραγματευτικό χαρτί σε αυτό το δημοσιονομικό «μπρα-ντε-φερ» με τις ξένες Δυνάμεις.

Η επιβολή του Διεθνούς Ελέγχου

Στα τέλη Οκτωβρίου του 1897, δηλαδή λίγο μετά τη συνθήκη της Κωνσταντινούπολης και την ντε φάκτο απόφαση της επιβολής του Διεθνούς Ελέγχου στην Ελλάδα, απόφαση που η Ελλάδα δεν μπορούσε να αμφισβητήσει, μετέβησαν στην Αθήνα αντιπρόσωποι των ξένων Δυνάμεων που θα συμμετείχαν στην επιβολή του ελέγχου (Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία, Ρωσία και Αυστρία) για να οριστικοποιήσουν τις λεπτομέρειες και τις τεχνικές εκκρεμότητες του ελέγχου. Μεταξύ αυτών ήταν και ο γνωστός Εδουάρδος Λω, ως αντιπρόσωπος της Αγγλίας. Από την πλευρά της Ελλάδας, τις διαπραγματεύσεις θα διεξήγαγε ο Στέφανος Στρέιτ, υπουργός Οικονομικών πια της κυβέρνησης Αλ. Ζαΐμη, η οποία είχε αντικαταστήσει την κυβέρνηση Δημητρίου Ράλλη που είχε πέσει λόγω του περιεχομένου της Συνθήκης της Κωνσταντινούπολης.

Το νομοσχέδιο στη Βουλή

Στα τέλη του Ιανουαρίου 1898 οι ξένοι δανειστές και η ελληνική κυβέρνηση έφτασαν σε συμβιβασμό και σε συμφωνία για τις λεπτομέρειες του νομοσχεδίου το οποίο θα έπρεπε να υπερψηφιστεί από τη Βουλή εντός του Φεβρουαρίου. Πράγματι, στις 19 Φεβρουαρίου, ο υπουργός Οικονομικών Στ. Στρέιτ υπέβαλε στη Βουλή το νομοσχέδιο του Διεθνούς Ελέγχου.

Την επομένη, κατά τη διάρκεια της οποίας συνεχίστηκε η συζήτηση για την ψήφιση του νομοσχεδίου του Διεθνούς Ελέγχου, ο Στρέιτ αναφέρθηκε στις δυσκολίες που αντιμετώπισε ως υπουργός Οικονομικών στις διαπραγματεύσεις με τους ξένους αντιπροσώπους, ενώ τόνισε και την προκατάληψη και την έλλειψη εμπιστοσύνης που διακατείχε τη στάση των ευρωπαϊκών δυνάμεων απέναντι στην Ελλάδα (στάση που θυμίζει σε πολλά σημεία την καχυποψία των Ευρωπαίων απέναντι στην ελληνική κυβέρνηση το 2010 και το 2011).

Η υπερψήφιση του νομοσχεδίου


Στο τέλος της αγόρευσής του και πριν από την ψήφιση του νομοσχεδίου ο υπουργός Οικονομικών Στρέιτ προειδοποίησε τους βουλευτές πως, αν η ελληνική Βουλή απέρριπτε και δεν υπερψήφιζε το νομοσχέδιο, ακόμη και κάποιο μεμονωμένο άρθρο, τότε οι ξένες κυβερνήσεις δεν θα ενέκριναν την παροχή δανείου προς τη χώρα.

Τα στελέχη του ΔΟΕ έφθασαν στην Αθήνα στις αρχές Απριλίου του 1898. Η Επιτροπή αποτελούνταν από τους Λο (Βρετανία), Τροϊάνσκι (Ρωσία), Νομπίλι (Ιταλία), Μουροάρ (Γαλλία), Βίγκλερ (Γερμανία) και Οπενχάιμερ (Αυστρία). Μία από τις πρώτες ενασχολήσεις της Επιτροπής Ελέγχου ήταν η οργάνωση της εγκατάστασης της επιτροπής και η επιλογή των γραφείων της και του προσωπικού. Αξίζει να τονιστεί ότι στις συνεδριάσεις της Επιτροπής δεν είχε δικαίωμα παρουσίας ή συμμετοχής ο έλληνας υπουργός Εξωτερικών.

Από τις εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορεί επίσης το βιβλίο του Γιώργου Ρωμαίου «Η περιπέτεια του κοινοβουλευτισμού την Ελλάδα».

Πηγή Το Βήμα

5.2.2012

Τοκογλυφία: τόσο παλιά όσο και ο άνθρωπος

Η πρώτη απόπειρα να απαλλαγούν τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά από τα τοκογλυφικά χρέη έγινε τον 7ο αιώνα π.Χ. με τη νομοθέτηση της σεισάχθειας, στην αρχαία Αθήνα. Τοκογλύφοι... ολκής έκαναν χρυσές δουλειές στη Ρώμη, ενώ στον Μεσαίωνα η Εκκλησία αφόρισε τον παράνομο τοκισμό

Μόνον όσοι δεν ξέρουν την πραγματικότητα, που επικρατεί στην αγορά, πέφτουν από τα σύννεφα όταν ακούν για κυκλώματα τοκογλυφίας. Μάλιστα σε συνθήκες έλλειψης ρευστότητας διαμορφώνεται τάση πολλαπλασιασμού τους σαν τα κεφάλια της Λερναίας Υδρας.

Μετά τις τέσσερις συμμορίες, που εξαρθρώθηκαν στη Θεσσαλονίκη, στο στόχαστρο του ΣΔΟΕ έχουν μπει άλλα δύο κυκλώματα τοκογλυφίας. Δραστηριοποιούνται στην Αττική και στον Βόλο.

Οι ρίζες της τοκογλυφίας χάνονται στην αρχαιότητα. Οι πρώτοι βλαστοί της ξεπρόβαλαν λίγο μετά την εμφάνιση του χρήματος. Τον 7ο π.Χ. αιώνα, στην Αθήνα, η νομοθέτηση της σεισάχθειας από τον Σόλωνα είχε στόχο την απαλλαγή των υπερχρεωμένων νοικοκυριών από τα τοκογλυφικά χρέη. Κάτι ανάλογο έκανε και ο Ιούλιος Καίσαρ στη Ρώμη τον 1ο π.Χ. αιώνα.

Παρά τους απαγορευτικούς κανόνες, η τοκογλυφία γιγαντώθηκε στα χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ακόμα και μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού χιλιάδες δανειολήπτες, κυρίως αγρότες, σύρονταν στη δουλοπαροικία, επειδή αδυνατούσαν να εξοφλήσουν τα χρέη τους. Χρειάστηκε να παρέμβει η Α' Οικουμενική Σύνοδος, που πραγματοποιήθηκε στη Νίκαια της Βιθυνίας το 325, για να διακόψει την πρακτική της χορήγησης δανείων με δυσβάστακτα επιτόκια.

Ο τόκος κατά τον Μεσαίωνα θεωρούνταν από τη Χριστιανική Εκκλησία ως κάτι γενικά ανήθικο, ανεπίτρεπτο, αμαρτωλό.

Ο εβραϊκός νόμος επίσης απαγόρευε τη χορήγηση δανείων με τόκο. Ομως με την πάροδο του χρόνου η απαγόρευση αυτή θεωρήθηκε ότι αφορούσε τους ομοεθνείς και ότι δεν απέκλειε τα δάνεια με τόκο προς χριστιανούς.

Με το πέρασμα του χρόνου οι πεποιθήσεις αυτές ατόνησαν. Σήμερα ο έντοκος δανεισμός, ακόμα και η τοκογλυφία, αποτελούν πρακτικές περισσότερο ή λιγότερο συνήθεις στον χριστιανικό και τον ιουδαϊκό κόσμο.

Αντίθετα, στα ισλαμικά κράτη η τοκοφορία αντίκειται στους νόμους και στη θρησκεία. Οι τράπεζες λειτουργούν με ειδικό καθεστώς. Από αυτόν τον κανόνα τείνει να ξεφύγει σήμερα η Τουρκία λόγω του πληθωρισμού. Τα επιτόκια των εμπορικών τραπεζών εκτινάσσονται στο 12%.

Το λήμμα τοκογλύφος προέρχεται από τις λέξεις τόκος και γλύφος (=χαράσσω, σκαλίζω). Αναφέρεται περιγραφικά στη συνήθεια των τοκογλύφων να χαράσσουν με τη γλυφίδα πάνω στο ξύλινο τραπέζι τους τόκους με τους οποίους επιβάρυναν τους πελάτες τους.

Α' ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟΣ
Η πρώτη απαγόρευση, αλλά μόνο για κληρικούς

Η απαγόρευση της τοκογλυφίας από την Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας αφορούσε μόνο τους κληρικούς. Τους επέτρεψε να δανείζουν με επιτόκιο όχι μεγαλύτερο του 1%. Επόμενες Οικουμενικές Σύνοδοι επέκτειναν την απαγόρευση και στους λαϊκούς.

Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία με την 3η Σύνοδο του Λατερανού όρισε ότι οι μετερχόμενοι τοκογλυφικές πρακτικές δεν μπορούν να μετέχουν στα Μυστήρια, ούτε να έχουν χριστιανική ταφή. Το 1311 ο Πάπας Κλήμης Ε' ανήγαγε την τοκογλυφία σε αίρεση. Ο Πάπας Σίξτος Ε' καταδίκασε την πρακτική της χρέωσης τόκου ως «απεχθή για τον Θεό και τον άνθρωπο, καταδικασμένη από τους ιερούς κανόνες και αντίθετη προς τη χριστιανική φιλανθρωπία».

Ο Θωμάς ο Ακινάτης θεωρούσε ότι οι τόκοι, πέραν του κεφαλαίου, παραβιάζουν την ισορροπία της ανταλλαγής και συνεπώς είναι άδικοι.

ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ
Οι Εβραίοι αναλαμβάνουν τα ηνία με την προτροπή των αρχόντων

Στη Μεσαιωνική Ευρώπη οι χρηματοπιστωτικές συναλλαγές ήταν, ως επί το πλείστον, έργο των Εβραίων.

Οι τοπικοί άρχοντες, η Εκκλησία και οι συντεχνίες εξοστράκισαν τους Ισραηλίτες από τα περισσότερα επαγγέλματα. Τους έσπρωξαν σε ασχολίες που θεωρούνταν κοινωνικά κατώτερες. Η πιο συνηθισμένη ήταν του σαράφη, που δεν είναι άλλος από τον αργυραμοιβό, τον ενεχυροδανειστή, τον δανειοδότη.

Το 1168 ο Φρειδερίκος Μπαρμαρόσα και ο Ερρίκος Β' συνήψαν συμμαχία για να διοργανώσουν Σταυροφορία εναντίον του Σαλαντίν, που είχε κυριεύσει τα Ιεροσόλυμα. Απαίτησαν από τους Εβραίους της Αγγλίας να χρηματοδοτήσουν την εκστρατεία με ποσό, που ισοδυναμούσε με το 1/4 της αγγλικής οικονομίας. Τέτοιο πλούτο είχαν συσσωρεύσει.

Πιστεύεται ότι ο Ααρών του Λίνκολν ήταν ο πλουσιότερος άνθρωπος στη Βρετανία του 12ου αιώνα. Ο πλούτος του ενδεχομένως να ξεπερνούσε εκείνον του βασιλιά.

Στη διάρκεια των Σταυροφοριών ξέσπασαν αντισημιτικά πογκρόμ. Το 1290 διώχτηκαν όλοι οι Εβραίοι από τη χώρα. Στους περισσότερους επιτράπηκε να πάρουν μαζί τους μόνον όσα πράγματα μπορούσαν να μεταφέρουν. Από τότε και μέχρι το 1655 δεν υπάρχει καταγραφή Ισραηλιτών στην Αγγλία.

Το 1650 ένας ραβίνος, ηγέτης της ολλανδικής εβραϊκής κοινότητας, προσέγγισε τον Ολιβερ Κρόμγουελ με σκοπό την επανεγκατάσταση των ομοεθνών του στην Αγγλία. Η ηγεσία των Πουριτανών διχάστηκε. Τελικά μέχρι το 1690 περίπου 3.000 Εβραίοι κατοικούσαν πάλι στην Αγγλία.

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1821
Δανειστήκαμε 2 εκατ. λίρες πήραμε 190.000

Θύματα τοκογλυφικών δανείων έχουν πέσει κράτη ολόκληρα, επαναστατημένοι λαοί και κυβερνήσεις.

Στην Ελλάδα χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι τα δύο Δάνεια της Ανεξαρτησίας, που η σύναψή τους έγινε στη διάρκεια της Επανάστασης του 1821.

Στις 7 Φεβρουαρίου 1825, εποχή που η Επανάσταση βρισκόταν σε κρίσιμη καμπή, συνομολογήθηκε στο Λονδίνο εθνικό δάνειο ύψους 2.000.000 χρυσών λιρών για τη χρηματοδότηση του Αγώνα. Ομως:

Το δάνειο συμφωνείται στο 55% της ονομαστικής αξίας του για να καλυφθούν οι επισφάλειες των Αγγλων πιστωτών. Αυτομάτως τα 2.000.000 γίνονται 1.100.000 λίρες. Ωστόσο η Ελλάδα πλήρωνε τόκους για 2.000.000.

Από το 1.100.000 χρυσές λίρες κρατούνται προκαταβολικά: Τόκοι δύο χρόνων 200.000 λίρες. Μεσιτικά 68.000 λίρες. Εξαγορά ομολογιών δανείου 212.000 λίρες. Συμβολαιογραφικά 13.700 λίρες. Εξοδα Ελλήνων μεσαζόντων 15.487 λίρες.

«Χάθηκαν»
Από τα εναπομείναντα χρήματα στέλνονται στις ΗΠΑ 156.000 λίρες για την κατασκευή δύο φρεγατών. Επίσης, 123.000 λίρες έμειναν στην Αγγλία για την αγορά έξι πολεμικών πλοίων, από τα οποία παρελήφθη το ένα. Για τη μισθοδοσία του φιλέλληνα Κόχραν καταβλήθηκαν 37.000 λίρες. Για την αποπληρωμή πολεμοφοδίων πληρώθηκαν 77.200 λίρες και για την εξόφληση άλλων λογαριασμών 47.000 λίρες.

Ετσι από τα 2.000.000 έφτασαν τελικά στην Ελλάδα μόλις 190.000 λίρες.

ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΔΕΝ ΠΛΗΡΩΝΟΥΝ
Οι εκφοβισμοί και οι «ποινές»

Η τοκογλυφία στην Ελλάδα από οικονομικού χαρακτήρα αδίκημα έχει περάσει στην κατηγορία του οργανωμένου εγκλήματος.

Η μοναδική πλήρης μελέτη για το φλέγον θέμα στη χώρα μας έχει γίνει από τον νομικό Μαρίνο Σκανδάμη. Ο τίτλος του βιβλίου του είναι «Η τοκογλυφία. Διαχρονική - εγκληματολογική προσέγγιση.

Ο συγγραφέας επισημαίνει ότι ο μέσος όρος του παράνομου επιτοκίου ανέρχεται σε 139% ανά έτος. Υπάρχουν περιπτώσεις που το επιτόκιο υπερέβη και το 500%.

Αναφέρει περίπτωση εμπόρου, που έφτασε να χρωστάει σε δανειστές περίπου ένα δισεκατομμύριο δραχμές. Ο ίδιος διηγείται την περιπέτειά του:

«Κάποια στιγμή η τράπεζα δέσμευσε την περιουσία μου. Κατέφυγα στους τοκογλύφους. Πήρα χρήματα για να μπορέσω να πληρώσω την τράπεζα και να αποδεσμεύσω την περιουσία μου. Επειδή ήμουν καλοπληρωτής, μου έβαζαν τόκο 5% τον μήνα. Ομως αν πήγαινα ένα γραμμάτιο που έληγε σε πέντε μήνες, υπολόγιζαν το 5% επί 5 μήνες και έτσι μου παρακρατούσαν 25%».

Η διαδικασία είσπραξης ακολουθεί διάφορους τρόπους, από τους πιο ήπιους μέχρι τους περισσότερο βίαιους.

Η αρχή γίνεται με φιλική συνεννόηση. Ακολουθούν οι απειλές που, αν δεν έχουν αποτέλεσμα, μετατρέπονται σε σωματικές βλάβες. Ο θάνατος του θύματος αποφεύγεται όχι για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο επειδή επιφέρει την οριστική απόσβεση του χρέους.

Οι κακοί πελάτες υφίστανται μια σχεδόν προδιαγεγραμμένη μεταχείριση. Σύμφωνα με τον συγγραφέα:

«Στο πρώτο στάδιο οι εισπράκτορες απομονώνουν το θύμα, επί του οποίου βιαιοπραγούν, ενώ του υπενθυμίζουν πόσο αμελές υπήρξε στις καταβολές του και το προτρέπουν να τακτοποιήσει τις εκκρεμότητές του αμέσως. Οι σωματικές βλάβες κατευθύνονται κυρίως στα χέρια και τα πόδια (χρήση σιδερογροθιών, κατάγματα, πρόκληση τραυμάτων κ.τ.λ.), χωρίς όμως να αποφεύγονται και τα χτυπήματα στο πρόσωπο ή στην κοιλιακή χώρα».

Περίοδο χάριτος
Ο τοκογλύφος δεν αποκλείεται να δώσει περίοδο χάριτος στο θύμα του. Αυτό συμβαίνει μόνο για καλούς πελάτες, με στόχο να ανακάμψουν οικονομικά και να καταφέρουν στο μέλλον να εξυπηρετήσουν καλύτερα το δάνειο.

Η τακτική αυτή ονομάζεται στην αργκό του υποκόσμου Stop the clock (=Σταμάτα το ρολόι) και Sit down (=Κάτσε κάτω).

Και μια σημαντική λεπτομέρεια για τη συμπεριφορά του τοκογλύφου: «Δεν επιζητά εξαρχής την επαφή με το θύμα, αλλά αυτό επιδιώκει την επαφή μαζί του. Ο τοκογλύφος βρίσκεται σε στάση αναμονής και δεν επικεντρώνει την εγκληματική του στόχευση σε συγκεκριμένο θύμα, ούτε ενεργεί, προτού ενοχληθεί από αυτό».

Θοδωρής Ρουμπάνης

Πηγή Εθνος

28.1.2012

 

Η περιπετειώδης εμφάνιση της χάρτινης δραχμής...

Η οδός Αιόλου τον 19ο αιώνα. Αριστερά το κτίριο της Εθνικής Τράπεζας, όπως πια είχε διαμορφωθεί μετά το 1845 με τις αγορές δύο κτιρίων (οικία Δομνάδου και ξενοδοχείο «Αγγλία»).

Γεννήθηκε μαζί με την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και σημαδεύτηκε από ορι­­σμέ­­να τεχνικά λάθη στα πρώτα τραπεζογραμμάτια

Καθώς το «νομισματικό» βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη, ας γυρίσουμε 170 χρόνια πίσω. Οταν η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας ξεκινούσε τις εργασίες της και εισέβαλε στην αγορά η χάρτινη δραχμή. Η εμφάνισή της σημαδεύτηκε από μερικά «λάθη» τεχνικού χαρακτήρα. Αν και δεν ισχύει εδώ ότι η «καλή μέρα από το πρωί φαίνεται», το γεγονός δίνει τροφή στη φαντασία.

«Η Τράπεζα εσυστήθη... η Τράπεζα άρχεται... η Τράπεζα υπάρχει...» ανήγγειλε, «με την μεγαλυτέραν ευχαρίστησιν», η εφημερίδα ΑΙΩΝ, όπως και όλος σχεδόν ο Τύπος της εποχής. Το πρώτο κατάστημα βρισκόταν «εις την οικίαν του Διευθυντού» Γεωργίου Σταύρου. Ο τελευταίος -ισόβιος διοικητής έως τον θάνατό του το 1869- θα έχει την κατοικία του πάντα στο κεντρικό κτίριο της διοίκησης.

Παραδόξως, αν και η λειτουργία της ΕΤΕ έχει αναγγελθεί από τον προηγούμενο χρόνο (Μάρτιος 1841), με τον ιδρυτικό νόμο του Οθωνα, έχει συγκροτηθεί σε Οργανισμό, προαναγγελθεί αρκετές φορές και μετατεθεί άλλες τόσες, δεν έχει προβλεφθεί χώρος για εγκατάσταση.

Το κατάλληλο κτίριο

Η αναζήτηση κατάλληλου κτιρίου για τα δεδομένα της εποχής θα αρχίσει αργότερα. Θα βρεθεί με την ενοικίαση της οικίας Χαιρέτη. Εκεί, στη Σοφοκλέους (το οίκημα δεν υπάρχει και αντιστοιχεί στο αριθμό 6 της οδού) θα αρχίσει να λειτουργεί από τις αρχές Μαρτίου της ίδιας χρονιάς. Εως το 1845, όταν θα αποκτήσει ιδιόκτητη στέγη στη γωνία Αιόλου και Ευριπίδου (πλατεία Λουδοβίκου τότε).

Η απρονοησία για την αρχική εγκατάσταση μοιάζει με λεπτομέρεια μπροστά στην πρόνοια που έπρεπε να επιδειχθεί για την κατάκτηση της εμπιστοσύνης των πρώτων πελατών. Οι συναλλασσόμενοι της εποχής εμπιστεύονταν μόνο τα μεταλλικά νομίσματα. Η αντικατάστασή τους με τραπεζογραμμάτια φάνταζε απραγματοποίητη. Εκτός των άλλων, υπήρχε το αρνητικό προηγούμενο με τους καποδιστριακούς φοίνικες.

Το μέγιστο πρόβλημα έλυσε με ευρηματικότητα η διοίκηση. Δίπλα στη θυρίδα, όπου καταβάλλονταν τα χαρτονομίσματα, υπήρχε μια δεύτερη. Εκεί, ο συναλλασσόμενος μπορούσε επιτόπου να ανταλλάσσει με χρυσά και αργυρά νομίσματα.

Για την ιστορία αξίζει να αναφερθεί ότι στο Καθολικόν Βιβλίον του λογιστηρίου της τράπεζας καταγράφεται ότι κυκλοφόρησαν την πρώτη μέρα πενήντα τραπεζογραμμάτια των 100 δρχ. Θα είχε ενδιαφέρον αν γνωρίζαμε πόσοι από τους συναλλασσόμενους έσπευσαν να τα μετατρέψουν αμέσως σε μεταλλικά νομίσματα.

Κατά τη στιγμή της παράδοσης των γραμματίων συμπληρωνόταν με το χέρι η αξία αριθμητικώς, η ημερομηνία σύστασης της τράπεζας, ο αύξων αριθμός του γραμματίου, οι υπογραφές του λογιστή, του αρχιταμία, του διευθυντή και του βασιλικού επιτρόπου.

Ο τίτλος του τελευταίου είχε παραλειφθεί κατά την εκτύπωση και αποτυπωνόταν με σφραγίδα. Αυτό, όμως, δεν ήταν ούτε το μοναδικό ούτε το σοβαρότερο λάθος στα τραπεζογραμμάτια της πρώτης έκδοσης της Εθνικής. Το σημαντικότερο ήταν ότι τα γραμμάτια έφεραν την ταυτότητα ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ, αντί του σωστού ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, όπως αναγραφόταν στον ιδρυτικό νόμο της. Η παρανόηση αποδίδεται στον Κανονισμό της Τράπεζας, που εκδόθηκε με διάταγμα του Οθωνα. Στον υπότιτλό του αναφερόταν εκ παραδρομής ως ΕΘΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ.

Η σειρά είχε κατασκευαστεί στη Γαλλία σε δύο φάσεις, με τη φροντίδα του τραπεζίτη και καθοριστικού συντελεστή στην ίδρυση της τράπεζας Ι. Γ. Εϋνάρδου. Κατά την πρώτη εκτυπώθηκαν χαρτονομίσματα των 100 και 500 δραχμών. Είχαν μια απλή σχεδίαση και η εκτύπωση γινόταν με μαύρο μελάνι. Σε κίτρινο χαρτί για τα κατοστάρικα και λευκό για τα πεντακοσάρικα.

Παραλήφθηκαν στα τέλη του 1841 σε τρία κιβώτια. Ανοίχτηκαν «εντός του καταστήματος» και περιείχαν 30 φακέλους με 4.000 γραμμάτια των πεντακοσίων και 11.000 των εκατό, συνολικής αξίας 3.100.000 δραχμών.

Με αυτά άρχισε η σταδιοδρομία της δραχμής και της ΕΤΕ, η οποία από την πρώτη στιγμή ήταν ταυτισμένη με το δημόσιο ταμείο. Αυτό ίσως ήταν και το μεγαλύτερο λάθος...

Μια ιστορική ημερομηνία
Μνημειώδης μέρα η 22η Ιανουαρίου 1842 για τη νομισματική -κι όχι μόνο- ιστορία μας. Εκείνη την Πέμπτη επί μοναρχίας (και πρωθυπουργίας!) του Οθωνα:

Αρχισε να λειτουργεί η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος στη νοικιασμένη οικία του πρώτου διευθυντή της Γ. Σταύρου. Προβλεπόμενες από τον νόμο εργασίες: δάνεια με υποθήκη και ενέχυρο, προεξοφλήσεις συναλλαγματικών και γραμματίων. Το κυριότερο, όμως, το προνόμιο έκδοσης και κυκλοφορίας τραπεζογραμματίων, πληρωτέων στον φέροντα και άμεσα ανταλλάξιμων σε μεταλλικό νόμισμα, σε όλη την ελληνική επικράτεια για 25 χρόνια.

Εκδίδεται το πρώτο οργανόγραμμα της Τράπεζας που φέρει τον τίτλο «Εκθεσις της εις τα διάφορα τμήματα διαιρέσεως της Υπηρεσίας». Προβλέπει το Γραφείον, το οποίο «σύγκειται από τον Γραμματέα, τον Διεκπεραιωτήν και τον Πρωτοκολλιστήν», το Λογιστήριον, διαιρούμενο σε τρία τμήματα, και το Ταμείον. Για την κάθε λειτουργία υπάρχει λεπτομερής περιγραφή των υποχρεώσεων των ασχο-λούμενων υπαλλήλων.

Με την έναρξη λειτουργίας της Εθνικής μπαίνουν σταδιακά στην κυκλοφορία και τα πρώτα τραπεζογραμμάτιά της. Η πρώτη αυτή έκδοση περιλαμβάνει τέσσερις αξίες των 25, 50, 100 και 500 δραχμών. Η εκτύπωσή τους έχει γίνει στη Γαλλία, με μεσολάβηση του Ιωάννη-Γαβριήλ Εϋνάρδου. Τα σχέδια είναι του οίκου Lacoste Pιre et Fils aine, σε χαρακτικές πλάκες του οίκου Normand fils.

Κατά την ημέρα έναρξης των εργασιών της Τράπεζας το κατατεθειμένο κεφάλαιο ανέρχεται σε 3.402.000 δρχ. και αντιστοιχεί σε 3.402 μετοχές των 1.000 δρχ. Μέχρι το τέλος του έτους αυτό το κεφάλαιο θα ανέλθει σε 3.949.000 δραχμές, ενώ το σύνολο του ενεργητικού σε 7 εκατ. δραχμές.

«Προς ευκόλυνσιν της κυκλοφορίας...»
Αμέσως μετά τα γραμμάτια των 100 και 500 διαπιστώθηκε η ανάγκη για χαρτονομίσματα μικρότερης αξίας. Με τη φροντίδα πάλι του Εϋνάρδου εκτυπώθηκαν στη Γαλλία 25δραχμα και 50δραχμα. Οπως και σε κείνα με τη μεγαλύτερη αξία ήταν τυπωμένη η μία όψη (πράσινο χαρτί για τα 25δραχμα και ροδόχρου για τα 50δραχμα) και έφεραν την προειδοποίηση «η παραποίησις τιμωρείται με δεσμά διά βίου». Είχαν προστεθεί ορισμένα διακοσμητικά στοιχεία και σημάδια για έλεγχο της γνησιότητάς τους.

14 σειρές σε 87 χρόνια
Η ΕΤΕ θα κατέχει το εκδοτικό προνόμιο για 87 χρόνια, μέχρι να αντικατασταθεί από την Τράπεζα της Ελλάδος (1928). Στην πορεία αυτή θα εκδώσει 68 διαφορετικούς τύπους τραπεζογραμματίων, που αποτυπώνουν με ιδιαίτερο τρόπο οικονομικές, πολιτικές, αλλά και διαδρομές της ιστορίας μας. Από την πρώτη έκδοση του 1842 δεν διασώζεται ολόκληρο κάποιο χαρτονόμισμα. Υπάρχουν μόνο κάποια κομμάτια τους. Πώς ήταν γνωρίζουμε μόνο από δοκίμια που βρίσκονται στις συλλογές της ΕΤΕ.

Τ. Κατσιμάρδος
katsimar@yahoo.gr

Πηγή ΕΘΝΟΣ

5.2.2011

"Πονούσιν οι πολλοί και σκέπτονται το αίτιον..." (Τα Χριστούγεννα της χρεοκοπίας του 1893)

Πώς βίωσαν οι πολίτες τις γιορτές μετά τη «στάση πληρωμών» και τη χιονοστιβάδα φτώχειας και πείνας, τον σκληρό Δεκέμβριο του 1893.

Τέτοιες μέρες είναι κανόνας ν' αναζητούνται παλιές χριστουγεννιάτικες ιστορίες. Τα παλιά είναι συνήθως... πάντα καλύτερα Χριστούγεννα! Ιδιαίτερα σε δύσκολες εποχές. Οσο πιο μακριά βρίσκονται από το παρόν, τόσο παραδεισιακές διαστάσεις παίρνουν! Σαν να υπήρχαν χρόνια που δένανε τα σκυλιά με τα λουκάνικα, νικούσε η αγάπη και βασίλευε παντού η ειρήνη!

Σ' αντίθεση με την τάση επιστροφής τις μέρες μας στους... παλιούς, καλούς καιρούς, ας γυρίσουμε πίσω στον Δεκέμβριο του 1893. Τη χρονιά, τον μήνα και τις γιορτές, που σημαδεύει το «δυστυχώς επτωχεύσαμεν».

Τυπικά, η χρεοκοπία εξαγγέλθηκε την πρώτη Δεκεμβρίου (13 με το νέο ημερολόγιο) με την κατάθεση νομοσχεδίου. Μέσα σε 10 ημέρες, αυτό και άλλα 2 νομοσχέδια είχαν γίνει νόμοι του κράτους (9-10 Δεκεμβρίου). Στις 28 Δεκεμβρίου κατατέθηκε και ο πρώτος προϋπολογισμός της χρεοκοπίας, που θα ψηφισθεί, όμως, μετά 3 μήνες.

Ειπωμένη ή όχι από τον Τρικούπη, στις εισηγητικές ομιλίες του για το πρώτο νομοσχέδιο ή τον προϋπολογισμό, μ' αυτές ακριβώς τις λέξεις, η εμβληματική νεοελληνική φράση σήμαινε επισήμως τον «προσωρινό διακανονισμό του χρέους» - αυτός ήταν ο τίτλος του νόμου (ΒΡ-ΣΤ/93). Στην πράξη συνεπαγόταν την άμεση αναστολή καταβολής των χρεολυσίων στους διεθνείς δανειστές του Δημοσίου και τη δραστική περικοπή (κατά 70%) των τόκων στους κατόχους ελληνικών ομολογιών.

Διαμαρτυρίες
Οσα διαδραματίστηκαν τότε έχουν γίνει τελευταία πολύ γνωστά, αλλά ας θυμηθούμε μερικά ακόμη για ν' αποτυπωθεί καλύτερα ο χαρακτηρισμός «γιορτές φτώχειας». Ξέσπασε θύελλα διαμαρτυριών κατά του Τρικούπη σε Λονδίνο, Παρίσι και Βερολίνο, που αξίωσαν την επιβολή διεθνούς ελέγχου στις εισπράξεις του Δημοσίου. Αλλά και στην Ελλάδα από την αντιπολίτευση.

Αυτό που συνήθως δεν αναφέρεται με σαφήνεια είναι ότι ο Τρικούπης δεν τράπηκε σε φυγή. Εμεινε στην κυβέρνηση μετά τη χρεοκοπία και προσπάθησε να πετύχει τον «διακανονισμό». Οι προσπάθειες δεν είχαν αποτελέσματα. Οπως άλλωστε και των διαδόχων του. Θα χρειαστεί ένας πόλεμος για να υποταγεί η Ελλάδα στις απαιτήσεις των δανειστών και να επιβληθεί ο Διεθνής Οικονομικός Ελεγχος (1898).

Πώς όμως βίωνε τη χρεοκοπία η μεγάλη πλειονότητα των πολιτών. Οδηγός μας ο αντιτρικουπικός Τύπος, καθώς οι φιλοκυβερνητικές εφημερίδες αποφεύγουν τις περιγραφές. Παρά το γεγονός ότι οι δημοσιογραφικοί κανόνες της εποχής επιτάσσουν αναλυτικά ρεπορτάζ για την κίνηση στην εορταστική αγορά και τις τιμές των ειδών πλατιάς κατανάλωσης. Σε μια μάλιστα απ' αυτές ο ρεπόρτερ της παρακάμπτει τον σχετικό σκόπελο μ' ευφάνταστο τρόπο: «-Πώς πήγε εφέτος η δουλειά; ρωτά τον κρεοπώλη.

-Καλά, δόξα τω Θεώ! Ο κόσμος λεπτά δεν έχει λένε και λεπτά ξοδεύει. Μυστήριον...».

Ο αντικυβερνητικός Τύπος εκπέμπει με διαφορετικούς τρόπους, σ' άλλο μήκος κύματος:

-«Πάντες (στην αγορά) με κεκλιμένας τας κεφαλάς και την κατήφειαν εις το πρόσωπο εζωγραφισμένην... Η εξοικονόμησις του άρτου είνε το μόνον μέλημα πάντων των οικογενειαρχών...».

-«Πανταχού ερείπια. Αι εορταί προκαλούσαι συγκρίσεις θλιβεράς παρουσιάζωσι την κατάστασιν του τόπου υπό πάσαν αυτής αλγεινότητα. Και πονούσιν οι πολλοί και σκέπτονται και ζητούσι το αίτιον της δυσπραγίας...

Παρά τις συνηθισμένες αντιπολιτευτικές υπερβολές η συγκεκριμένη διαπίστωση δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Στα σατιρικά κείμενα χρησιμοποιούνται πολύ σκληρότερες εκφράσεις: «Ευθύς τραπέζι στρώσετε, βάλτε το φαγητό σας/ κι αν άλλο τι δεν έχετε να φάτε τ' απ' αυτό σας». Ενώ ένα άλλο μπροστά στις γενικές περικοπές σαρκάζει: «Απεφασίσθη υπό της Κυβερνήσεως να ψαλιδισθή και η σημαία μας...».

Εκείνα τα «Χριστούγεννα ήτο πένθιμα δια την κοινωνίαν». Κατά γενική ομολογία, τα έκανε δυσβάσταχτα ο «εξευτελισμός» της χώρας στα μάτια των Ευρωπαίων από το «κανόνι» της χρεοκοπίας.

Ολοι, όμως, προσβλέπανε σε καλύτερο μέλλον. Υπήρχε κάποια αισιοδοξία...

Πλήθη φτωχών και ζητιάνων
Ιδού ένα σταχυολόγημα από «σκέψεις που υπαγορεύουν τα Χριστούγεννα εις τους εκ των Ορθοδόξων ελευθέρους Ελληνας, τους οποίους κατέστησε πτωχούς και εξηυτελισμένους η εν τη Πολιτεία επικράτησις ανθρώπων αναξίων»: «Δεν ήρκεσε εις την Ελλάδα το ότι εκ των πραγμάτων απεδείχθη μη έχουσα τας δυνάμεις ν' ανταποκριθή εις τας επιπολαίους, τας αλογίστως αναληφθείσας υποχρεώσεις ως Κράτους. Ηθέλησεν εις την απόδειξιν της οικονομικής αδυναμίας της να προσθέση την απόδειξιν της ηθικής αναξιότητος...».
«Δεν είναι τοιούτος ο λαός της και το αποδεικνύει η Ιστορία του ολόκληρος και δη η των τελευταίων ετών... Υπεβλήθη στερήσεις και θυσίας, όπως επαρκέση εις πάσας τας υποχρεώσεις προς τους δανειστάς του...».
«Πλήθος άπειρον επαιτών. Μη φαινόμενον εις τον πολύν κόσμον, πλήθος στερούμενον του άρτου και γυμνητεύον ανεφάνη. Δεν είχομεν φαντασθή ποτέ τας Αθήνας περικλειούσας τοσαύτην δυστυχίαν, ουδέ τόσον αριθμόν πτωχών...». Ο μόνος πλούτος, έγραφε μελαγχολικά χρονογράφος των ημερών, «ο διαχυθείς εις τας Αθήνας ήτο ο πλουσιοπαρόχως λούσας αυτάς ήλιος και ο μόνος κυκλοφορήσας χρυσός αι ακτίναι αυτού. Το μόνον το οποίον δεν φοβούμεθα μη χάσωμεν...».
Δεν ήταν απολύτως ακριβής. Αφενός μεν επειδή στα σαλόνια των ημερών έρρεε πλούτος. Αφετέρου ακολούθησαν καταρρακτώδεις βροχές και πλημμύρες. Μαζί με τα νερά ερχόταν κι ο νέος χρόνος «όστις βρίσκει την Ελλάδα σε κακό και μαύρο χάλι/και τα άμοιρα παιδιά της πάντα γυμνά και πεινασμένα/κι απ' όλη την Ευρώπη τα πτωχά αδικημένα.../κι είμεθα μικροί μεγάλοι διά το φρενοκομείον/κι η πατρίς η καϋμένη εις τους Φράγκους πωλημένη...».
(Τ' αποσπάσματα προέρχονται από τις εφημερίδες ΑΣΤΥ, ΕΦΗΜΕΡΙΣ, ΠΡΩΪΑ, ΡΩΜΗΟΣ, ΝΕΟΣ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ, ΚΑΙΡΟΙ και ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ)

«ΑΣ ΜΕΛΕΤΗΣΩΜΕΝ ΕΠΙ ΤΩΝ ΠΑΘΗΜΑΤΩΝ»
Οι επιπτώσεις της χρεοκοπίας, εκτός των άλλων, ωθούσαν και σε σκέψεις για να γίνουν τα παθήματα του παρόντος μαθήματα για το μέλλον. «Ολαι αι περιουσίαι, όλα τα κεφάλαια, όλαι οι πρόσοδοι, όλα της εργασίας τα ανταλλάγματα εμειώθησαν», σημειώνουν οικονομολόγοι και οικονομολογούντες. Αλλοι αποδίδουν την ευθύνη στις τράπεζες και στους «χρυσοκάνθαρους», στους «Φράγκους» (ξένους) πιστωτές, στην κυβερνητική αβουλία. «Εν τη ειρήνη της οικογενειακής εστίας, ας μελετήσωμεν επί των παθημάτων», προτρέπουν πολλοί...

ΒΑΘΙΕΣ ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ
Σε καιρούς γενικευμένης φτώχειας και ανυπαρξίας δομών κοινωνικής πρόνοιας η αλληλεγγύη βρίσκεται διαχρονικά στην ημερήσια διάταξη. Το φαινόμενο έχει βαθιές ελληνικές ρίζες. Εκκληση κάνουν εφημερίδες όπως και πολλοί φορείς στα φιλάνθρωπα αισθήματα των εχόντων: «Εάν εις άλλους χρόνους απόλυτος παρίστατο η ανάγκη της συνδρομής των δυναμένων υπέρ των ενδεών, το έτος τούτο η ανάγκη αύτη παρίσταται επιτακτικωτέρα...». Οι εκκλήσεις δεν μένουν χωρίς αντίκρισμα.

Τάκης Κατσιμάρδος
katsimar@yahoo.gr

Πηγή Εθνος
24.12.2011

Η αλήθεια για τον αρχηγό της Μεγάλης Απόδρασης

Ο Ρόζτερ Μπάσελ στο αρχείο που δώρισε η οικογένειά του στο Αυτοκρατορικό Πολεμικό Μουσείο

Ολόκληρη η ιστορία του μεγαλύτερου δραπέτη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου θα έρθει επιτέλους στο φως αφού η οικογένειά του έδωσε την περασμένη εβδομάδα τα έγγραφά του στο βρετανικό Αυτοκρατορικό Πολεμικό Μουσείο. Το εν λόγω αρχείο, το οποίο αποτελεί μια από τις πολυτιμότερες συλλογές επιστολών, ημερολογίων και φωτογραφιών που «επέζησε» του πολέμου, αλλά έμεινε κρυμμένο για μεγάλο μέρος των 65 τελευταίων ετών, ρίχνει φως στη ζωή του Ρότζερ Μπάσελ, του αξιωματικού της RAF, που ήταν γνωστός ως «Big X» (Μεγάλος Χ) και οργάνωσε το 1944 τη μαζική απόδραση από το στρατόπεδο αιχμαλώτων Stalag Luft III. Η ιστορία απαθανατίσθηκε στο βιβλίο του Πολ Μπρίκχιλ «Η Μεγάλη Απόδραση» και στην ταινία τον ρόλο του Μπάσελ υποδυόταν ο Ρίτσαρντ Ατένμπορο.

Ο επισμηναγός Μπάσελ, απόφοιτος του Κέμπριτζ, δικηγόρος και διεθνής σκιέρ με έντονη ερωτική ζωή, εκτελέστηκε από την Γκεστάπο σε ηλικία 33 ετών με προσωπική διαταγή του Χίτλερ μερικές ημέρες μετά τη νέα του σύλληψη.

Η ανιψιά του, η κινηματογραφίστρια Λίντι Ουίλσον, έφθασε αυτό τον μήνα στο Λονδίνο, αφού η οικογένεια συμφώνησε να δωρίσει στο μουσείο τα έγγραφα του Μπάσελ. Το αρχείο είχε φυλαχτεί μετά τον Πόλεμο και δεν είχε βγει στο φως ώς το 2005. «Η απόφαση να δώσουμε το αρχείο του Ρότζερ στο Αυτοκρατορικό Πολεμικό Μουσείο αποτελεί αναγνώριση του ποιος ήταν και του γεγονότος ότι δεν ανήκε μόνο σε μας, αλλά και στη χώρα για την οποία πέθανε», δήλωσε η κ. Ουίλσον. Ελπίζει πως ο θείος της, ο οποίος γεννήθηκε στη Νότια Αφρική αλλά έζησε από τα 14 του στη Βρετανία, θα γίνει τώρα ευρύτερα γνωστός. «Η ελπίδα μου είναι ότι ο ρόλος του θα αναγνωριστεί αληθινά - θα αναγνωριστεί επιτέλους - από τη χώρα που αγάπησε και για την οποία αγωνίσθηκε και ότι θα γίνει μέρος της κουλτούρας της, της ιστορίας της. Σ' αυτήν ανήκει».

«ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΘΑΡΡΟΥΣ». Ο Τόνι Ρίτσαρντς, επικεφαλής εγγράφων και ήχου στο μουσείο, περιέγραψε τη Μεγάλη Απόδραση ως ένα σημαντικό γεγονός του Πολέμου, κυρίως επειδή έκανε φανερή την προθυμία του έθνους να πολεμήσει τον Ναζισμό. «Ηταν μια τέλεια ένδειξη θάρρους: η αποφασιστικότητα να αποδράσει, να κάνει αυτό που πίστευε ότι ήταν σωστό παρ' όλους τους κινδύνους και τις συνέπειες. Ο Ρότζερ Μπάσελ έγινε υπόδειγμα αυτού του θάρρους και της αποφασιστικότητας». Ο Ρίτσαρντς λέει πως η πραγματική σημασία της απόδρασης ήταν η προπαγανδιστική αξία της. «Το να διαβάζεις στις βρετανικές εφημερίδες ότι 76 άνδρες απέδρασαν από ένα στρατόπεδο υψίστης ασφαλείας ήταν πραγματικά εμψυχωτικό. Γι' αυτό ο Χίτλερ το πήρε τόσο σοβαρά. Ηρθε σε πολύ δύσκολη θέση. Δεν μπορείς να έχεις αιχμαλώτους των επίλεκτων βρετανικών δυνάμεων να κάνουν βόλτες κατά βούληση στη Γερμανία».

Ο Μπάσελ ήταν η κινητήρια δύναμη πίσω από τη σημαντικότερη απόδραση βρετανών και συμμάχων αιχμαλώτων στη διάρκεια του Πολέμου, ένας άνδρας που η προσωπική αντίστασή του στη ναζιστική επίθεση θα έπρεπε πιθανόν να του έχει εξασφαλίσει μια θέση στο συμμαχικό πάνθεον, όπως έγινε με τα κατορθώματα του Ντάγκλας Μπέιντερ, του πιλότου μαχητικού που είχε γίνει άσος παρ' όλο που είχε χάσει τα πόδια του σε αεροπορικό ατύχημα πριν από τον πόλεμο.

Πιλότος ενός Σπιτφάιρ που καταρρίφθηκε πάνω από τη Γαλλία και αιχμάλωτος το 1940, ο Μπάσελ πραγματοποίησε τρεις σημαντικές αποδράσεις. Τον σταμάτησαν στα ελβετικά σύνορα το 1941, αλλά δραπέτευσε και πάλι αργότερα την ίδια χρονιά και έφτασε στην Πράγα, όπου οι Γερμανοί υποψιάζονταν ότι αναμείχθηκε στη δολοφονία του Ράινχαρντ Χάιντριχ, του Ράιχ Προτέκτορ της Τσεχοσλοβακίας, «πρίγκιπα» των Ες-Ες και αρχιτέκτονα της Τελικής Λύσης.

Επειτα από μήνες στα χέρια της Γκεστάπο, ο Μπάσελ εστάλη στο Stalag Luft III, όπου κατάφερε να ηγηθεί 600 αιχμαλώτων που ανήγαγαν την απόδραση σε… βιομηχανική δραστηριότητα. Εβδομήντα έξι άνδρες δραπέτευσαν από το στρατόπεδο μέσω μιας σήραγγας μήκους 105 μέτρων, που την αποκαλούσαν «Χάρι», τη νύκτα της 24ης Μαρτίου 1944. Για λίγες ώρες, οι δραπέτες του Μπάσελ δημιούργησαν ένα «δεύτερο μέτωπο» βαθιά στο εσωτερικό της Γερμανίας σ' ένα κρίσιμο σημείο του Πολέμου. Πέντε εκατομμύρια Γερμανοί λέγεται ότι συμμετείχαν στην καταδίωξη των αξιωματικών της RAF. Ο Χίτλερ ήταν έξαλλος.

Τρεις αιχμάλωτοι κατάφεραν να βγουν από την κατεχόμενη Ευρώπη• 23 συνελήφθησαν και επέστρεψαν σε διάφορα στρατόπεδα αιχμαλώτων πολέμου. Πενήντα εκτελέσθηκαν από την Γκεστάπο. Στη Βρετανία ξέσπασε οργή για την κατάφωρη παραβίαση της Συνθήκης της Γενεύης από τη Γερμανία εις βάρος στρατιωτών των Συμμάχων. Ο Αντονι Ιντεν, ο υπουργός Εξωτερικών, απευθύνθηκε στο Κοινοβούλιο μόλις τα νέα έφθασαν στη Βρετανία.

ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΟΣ. Ο κ. Ρίτσαρντς είπε στους «Τάιμς» του Λονδίνου: «Οταν διαβάσεις το αρχείο, παίρνεις μια γεύση για το τι τύπος ήταν ο Μπάσελ. Ηταν απ' αυτούς που δεν τους ξεχνάς.

Μια ισχυρή προσωπικότητα, πραγματικά χαρισματική, η οποία τον έκανε αγαπητό σε τεράστιο αριθμό ανδρών με τους οποίους υπηρέτησε, καθώς και σε πολλές από τις γυναίκες που συνάντησε.

Ο Ρότζερ ήταν εντελώς παραγνωρισμένος ως ιστορική φυσιογνωμία. Εχει κάθε δικαίωμα να μη λησμονηθεί. Ισως το αρχείο θα μας βοηθήσει να το πετύχουμε».

Το Αυτοκρατορικό Πολεμικό Μουσείο κατέχει ήδη τα αρχεία και ηχογραφημένες μαρτυρίες πολλών από τους άνδρες που συμμετείχαν στη Μεγάλη Απόδραση. Ο στόχος του είναι να καταγραφούν οι θυσίες προσώπων στη διάρκεια του Πολέμου οποιοδήποτε κι αν ήταν το υπόβαθρό τους, μέσω των προσωπικών ιστοριών και μαρτυριών τους. Το αρχείο του Ρότζερ Μπάσελ είναι η τελευταία προσθήκη στη βιβλιοθήκη αυτή.

 

Του Γιώργου Αγγελόπουλου

Πηγή ΤΑ ΝΕΑ

3-4.12.2011

Τα άγνωστα αρχεία του 1ου Λυκείου

Ανεξερεύνητα από μελετητές, άγνωστα στους περισσότερους είναι τα αρχεία του 1ου Λυκείου Θεσσαλονίκης. Η λυκειάρχης Μαρία Ζιώγα ανακάλυψε πρόσφατα στις παλιές και σκονισμένες ντουλάπες που είχαν μεταφερθεί από το εγκαταλελειμμένο νεοκλασικό επί της Βασιλίσσης Ολγας στο σημερινό λυόμενο κτίριο, μετά τον σεισμό του 1978, το αρχειακό υλικό της ιστορίας του σχολείου που εξελίσσεται παράλληλα με τη σύγχρονη ιστορία της πόλης. Τα αρχεία ξεκινούν από το έτος 1874, την χρονιά που ιδρύθηκε το σχολείο σε μια πολυεθνική Θεσσαλονίκη, επί τουρκοκρατίας. Μάλιστα ορισμένα από τα έπαθλα που έχουν διασωθεί φέρουν εγχάρακτη επιγραφή της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας Θεσσαλονίκης προς «τη Πολυνείκη σχολή». Μέσα από τους τόμους του σχολικού αρχείου παρελαύνουν ως μαθητές γνωστά ονόματα της Θεσσαλονίκης, οι επιδόσεις τους, οι εκδηλώσεις του σχολείου, οι μαθητικοί αγώνες μεταφέροντας την ατμόσφαιρα της παλιάς Θεσσαλονίκης πριν ακόμη ελευθερωθεί. «Θεωρούμε ότι όλα αυτά τα αρχεία είναι αξιοποιήσιμα και προσφέρονται για ιστορικούς και μελετητές της Θεσσαλονίκης», λέει η λυκειάρχης. Μαζί με το αρχείο του σχολείου αναδείχθηκαν και ορισμένες σπάνιες εκδόσεις στα Γαλλικά που διδάσκονταν κατά περιόδους στα σχολεία της Θεσσαλονίκης. Το Συμβούλιο των καθηγητών του 1ου Λυκείου (βρίσκεται στην οδό Εντισον, απέναντι από το Δημαρχείο) αποφάσισε μάλιστα όλα τα αρχεία, μαζί με τα έπαθλα, να φυλάσσονται στις καλά διατηρημένες προθήκες του παλιού σχολείου, ανοιχτές όμως σε όλους τους ενδιαφερόμενους μελετητές. Πηγή Καθημερινή 10.11.2011

Ναύπλιο, μια πόλη όμορφη και ερωτική

Οι ταξιδιωτικοί οδηγοί αναφέρουν συνήθως το Ναύπλιο ως γραφική ή ιστορική πόλη, αλλά αν πρέπει να ξεχωρίσουμε ένα χαρακτηριστικό της, εμείς θα τη λέγαμε ερωτική! Για κάποιο λόγο, εδώ γεννιούνται μεγάλοι έρωτες, εδώ ζωντανεύουν σβησμένα πάθη! Φαίνεται ότι ο Ναύπλιος, ο ιδρυτής αυτής της πόλης, την μπόλιασε ανεξίτηλα με τον ερωτισμό του!

Μύθος...

Αυτός ο Ναύπλιος, που λέτε, ήταν ένας όμορφος νέος, γιος του Ποσειδώνα, με μάτια καταγάλανα σαν τη θάλασσα. Ηταν από αυτούς τους άντρες που οι γυναίκες τρέχουν από πίσω τους, γι’ αυτό οι διάφοροι βασιλιάδες εκείνης της εποχής του ανέθεταν την εξής βρωμοδουλειά: να παίρνει κοντά του κάποιες ανεπιθύμητες γυναίκες και να τις πνίγει! Ομως ο Ναύπλιος τις λυπόταν και τις άφηνε να ζήσουν, πράγμα που τον έκανε ακόμα πιο αγαπητό στις γυναίκες. Ο πρώτος που του ανέθεσε αυτή τη δουλειά ήταν ο βασιλιάς της Τεγέας Αλεός, ο οποίος είχε λάβει ένα χρησμό ότι θα πέθαινε από το χέρι του εγγονού του, αν ποτέ αποκτούσε εγγονό. Για να αποφύγει την κακή του μοίρα, ο Αλεός περιόρισε τη μοναδική κόρη του Αύγη στο ναό της Αθηνάς. Αλλά όταν ο Ηρακλής πέρασε κάποτε από την Τεγέα, είδε την Αύγη στο ναό, την παρακάλεσε να βγει έξω, και όταν αυτή αρνήθηκε, μπήκε εκείνος μέσα και κοιμήθηκε μαζί της! Ετσι η Αύγη έμεινε έγκυος. Ο Αλεός που έμαθε το συμβάν, περίμενε να φύγει ο Ηρακλής και μετά παρέδωσε την έγκυο κόρη του στον Ναύπλιο. Στο δρόμο όμως ο Ναύπλιος τη λυπήθηκε και τη φυγάδευσε στη μακρινή Μυσία.

Μια μέρα ο βασιλιάς της Κρήτης Κατρέας του παρέδωσε κι αυτός για σφαγή τις κόρες του Αερόπη και Κλυμένη, επειδή ένας χρησμός τον είχε προειδοποιήσει ότι κάποιο από τα παιδιά του θα τον σκότωνε. Οι όμορφες Κρητικοπούλες αυτή τη φορά όχι μόνο συγκίνησαν αλλά και έκλεψαν την καρδιά του Ναυπλίου. Παντρεύτηκε ο ίδιος την Κλυμένη, έδωσε την Αερόπη για σύζυγο στο φίλο του τον Ατρέα, το βασιλιά των Μυκηνών, και δήλωσε προς κάθε κατεύθυνση πως δεν ασκεί πλέον το επάγγελμα του δημίου γυναικών. Γύρισε στην πόλη του τη Ναυπλία, όπου έζησε ήσυχα την υπόλοιπη ζωή του μαζί με τη γυναίκα του.

...και ιστορία

Τα τρία κάστρα που ζώνουν από παντού το Ναύπλιο, η Ακροναυπλία, το Μπούρτζι και το Παλαμήδι, δεν ήταν δημιουργήματα των αρχαίων Ναυπλιέων. Αυτοί οι φιλήσυχοι άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την ακμάζουσα πόλη τους γύρω στο 625 π.Χ., διωγμένοι από τους Αργείους. Η πόλη ερήμωσε για πολλούς αιώνες και μόνο οι Αργείοι χρησιμοποιούσαν το προφυλαγμένο λιμάνι της για να δένουν τα πλοία τους. Ανάμεσα στον 6ο και τον 9ο μ.Χ. αιώνα ήρθαν και εγκαταστάθηκαν εδώ πρόσφυγες από την κεντρική Πελοπόννησο και ένας νέος οικισμός γεννήθηκε πάνω στα ερείπια του παλιού, το Ανάπλι, που γνώρισε μια μεγάλη ανάπτυξη και γύρω στα τέλη του 12ου αιώνα. Το 1210 οι Φράγκοι μπήκαν θριαμβευτικά στο Ανάπλι και στρογγυλοκάθισαν για 180 χρόνια, μέχρι το 1389, οπότε το πούλησε στους Βενετούς η τελευταία κληρονόμος της φραγκικής δυναστείας, η εικοσιπεντάχρονη τότε Μαρία Ντ’ Ανγιέν.

Το καλοκαίρι του 1396 εμφανίστηκαν προ των πυλών οι Τούρκοι. Τα τείχη της Ακροναυπλίας ήταν πολύ χαμηλά και με πολλή δυσκολία η βενετική άμυνα μπόρεσε να τους αποκρούσει. Το 1470 η μητρόπολη Βενετία έστειλε τα απαραίτητα χρήματα και έτσι τα τείχη έγιναν πραγματικά πανίσχυρα. Ταυτόχρονα ρυμοτομήθηκε και οικοδομήθηκε και η περιοχή ακριβώς έξω από το κάστρο, και μια λαμπρή πόλη γεννήθηκε σύμφωνα με τα αναγεννησιακά πρότυπα της εποχής, την οποία οι περήφανοι Βενετοί ονόμασαν Napoli di Romania.

Το 1537, όταν ξέσπασε ο τρίτος βενετοτουρκικός πόλεμος, οι Τούρκοι που έφτασαν μπροστά στα πανίσχυρα τείχη της πόλης κατάλαβαν ότι δεν υπάρχει περίπτωση να τα κυριεύσουν με επίθεση, οπότε έστησαν τα τσαντίρια τους και το στόλο τους τριγύρω και περίμεναν να εξαντληθούν οι πολιορκημένοι. Τρία χρόνια και τρεις μήνες αργότερα, το Νοέμβριο του 1540, η τουρκική ημισέληνος κυμάτιζε στην Ακροναυπλία.

Τον Αύγουστο του 1686 οι Βενετοί ξαναπήραν το Ναύπλιο από τους Τούρκους. Αυτή τη φορά ήταν αποφασισμένοι να μην τους κουνήσει κανείς από εδώ. Εφεραν εδώ τους καλύτερους μηχανικούς τους και ενίσχυσαν το κάστρο της Ακροναυπλίας, αλλά κατασκεύασαν εξαρχής και ένα νέο κάστρο στην κορυφή του γειτονικού υψώματος, το Παλαμήδι, που χαρακτηρίστηκε το πιο ισχυρό κάστρο στον κόσμο. Η οικοδόμηση του άρχισε γύρω στο 1690 και τελείωσε το 1714. Το 1715, ένα μόλις χρόνο μετά την ολοκλήρωσή του, το κατέλαβαν οι Τούρκοι! Ολα τα είχαν προβλέψει οι Βενετοί, αλλά η προδοσία του αρχιμηχανικού τους που παρέδωσε στους Τούρκους το αρχιτεκτονικό σχέδιο του κάστρου και ταυτόχρονα αχρήστεψε τα κανόνια του, ήταν κάτι που δεν είχε περάσει από το μυαλό τους...

Στο κάστρο του Παλαμηδίου η ελληνική σημαία κυμάτισε πρώτη φορά το 1822. Την αφέγγαρη νύχτα της 30ής Νοεμβρίου εκείνης της χρονιάς, ο Έλληνας οπλαρχηγός Στάικος Σταϊκόπουλος με τα 350 παλικάρια του πλησίασαν αθόρυβα τον πιο ευπρόσβλητο προμαχώνα με τις σκάλες τους, πήδηξαν μέσα και αιφνιδίασαν τους Τούρκους της φρουράς. Τα τραγικά γεγονότα που διαδραματίστηκαν το 1823 και οδήγησαν στον πρώτο ελληνικό εμφύλιο πόλεμο το 1824, προτού δηλαδή ακόμα υπάρξει ελληνικό κράτος, είναι ένα από τα πιο θλιβερά κεφάλαια της ελληνικής ιστορίας. Ο Ελληνας Γρίβας από το Παλαμήδι κανονιοβολούσε τον Ελληνα Φωτομάρα στην Ακροναυπλία, γυναίκες και παιδιά Ελλήνων πολιορκήθηκαν από Ελληνες και πέθαιναν από τις κακουχίες, και απερίγραπτες άλλες βαρβαρότητες συνέβησαν, που δεν τις εκθέτουμε με λεπτομέρειες για να μην κοιτάτε τα κάστρα του Ναυπλίου και κλαίτε για το χάλι της φυλής μας. Αυτό που μας γλίτωσε τότε ήταν το τρισχειρότερο χάλι των Τούρκων...

Η πρώτη πρωτεύουσα

Πηγαίνετε λοιπόν στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα, στο κέντρο της παλιάς πόλης του Ναυπλίου, και ανάψτε ένα κεράκι και να ευχαριστήσετε το Θεό που σήμερα μπορείτε να κάθεστε στην πλατεία Συντάγματος του Ναυπλίου και να απολαμβάνετε το καφεδάκι σας χωρίς να πρέπει η φίλη σας να φοράει τσαντόρ. Ανάψτε επίσης ένα κεράκι στη μνήμη του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας Ιωάννη Καποδίστρια, που δολοφονήθηκε από Έλληνες έξω από αυτό το ναό, την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 1831... 

Καθίστε δέκα λεπτά εδώ και σκεφτείτε πόσο διαφορετική θα ήταν η Ελλάδα αν είχε χτιστεί στα θεμέλια που έβαλε ο Καποδίστριας. Θα ήμασταν Ελβετία! Αρκεί μόνο να σκεφτείτε ότι το πολιτειακό σύστημα της Ελβετίας ο Καποδίστριας το είχε σχεδιάσει και το είχε υλοποιήσει, όταν σταδιοδρομούσε πολιτικά σ’ εκείνη τη χώρα, προτού έρθει στη χώρα των λήσταρχων. Αιωνία του η μνήμη. Αιωνία της η μνήμη της Ελλάδας που δεν έγινε ευρωπαϊκή χώρα - παρόλο που μπορούσε από τότε να γίνει - και που τώρα τρέχει και δεν φτάνει – κι ούτε θα φτάσει ποτέ, ως φαίνεται – το επίπεδο των Ευρωπαίων. Εδώ στο Ναύπλιο, ακριβώς έξω από την πόρτα του ναού του Αγίου Σπυρίδωνα, ξεψύχησε το νήπιο - 4 ετών τότε, το 1831 - Ευρωπαϊκή Ελλάς, προτού προλάβει να μεγαλώσει...

Του Στέφανου Ψημμένου

Πηγή Καθημερινή

12.11.2011