Περί φιλανθρωπίας κια φτώχειας : Αλληλεγγύη, μία αρχή...

«Oσο θα συνεχίζεται η παρούσα εξέλιξη του πολιτισμού, θα βλέπουμε τις απολαύσεις να αυξάνονται στον μέγιστο βαθμό· η κοινωνία θα τελειοποιείται, θα γίνεται σοφότερη· η ζωή πιο άνετη, γλυκύτερη, ομορφότερη, μακρύτερη σε διάρκεια· αλλά ταυτόχρονα, ας είμαστε ικανοί να το προβλέψουμε, αδιάκοπα θα αυξάνεται ο αριθμός εκείνων που θα αναγκάζονται να καταφεύγουν στη στήριξη των ομοίων τους για να λάβουν ένα μικρό μέρος όλων αυτών των αγαθών. Θα μπορέσουμε να επιβραδύνουμε αυτή τη διπλή κίνηση· οι ειδικές συνθήκες στις οποίες βρίσκονται οι διάφοροι λαοί θα επιταχύνουν ή θα αναστείλουν την πορεία της, αλλά κανείς δεν μπορεί να τη σταματήσει. Ας σπεύσουμε λοιπόν να αναζητήσουμε τα μέσα για να αμβλύνουμε τα αναπόφευκτα δεινά που ήδη μπορούμε εύκολα να προβλέψουμε». Εγραφε ο Γάλλος ιστορικός και πολιτικός στοχαστής Αλέξις ντε Τοκβίλ τον 19ο αιώνα, στο δοκίμιό του «Μνημόνιο για τη φτώχεια». Το έργο κυκλοφόρησε στα ελληνικά πολύ πριν από την κρίση (μέσα της δεκαετίας του 2000 από τις εκδόσεις Πόλις). Ο αναγνώστης ακολουθεί το πνευματικό δρομολόγιο ενός ανθρώπου που είδε στα ταξίδια του στην Αμερική και στην Ευρώπη τη φτώχεια, την περιέγραψε, προσπάθησε να την «καταγγείλει». Ηταν αριστοκράτης, θεωρήθηκε (από ορισμένους) πρόδρομος του νεοφιλελευθερισμού, τον χαρακτήριζε μια πολύ δυνατή αίσθηση ανθρώπινης αλληλεγγύης. Στο χθεσινό φύλλο της «Κ» διαβάζουμε: η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποιεί πως η μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια οικονομία είναι η φτώχεια. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat «το 31% των Ελλήνων βρίσκεται αντιμέτωπο με το φάσμα της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού». Σημειώνεται μάλιστα ότι τα στοιχεία αφορούν το 2011... Μείωση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, μείωση πληθυσμού, σαρωτική ανεργία. Τα χρόνια της κρίσης οι σχετικές μετρήσεις είναι μια διαρκής υπόμνηση του χειρότερου. Και μπορεί όλοι να αναγνωρίζουν ως (μερική τουλάχιστον) θεραπεία την αύξηση της απασχόλησης, οι προσπάθειες όμως προς αυτήν την κατεύθυνση μοιάζουν αναιμικές αν όχι αδύναμες να αναχαιτίσουν το διογκούμενο ρήγμα ανάμεσα στη φτώχεια και στον πλούτο. Κάποιοι προειδοποιούν για πολιτικές και κοινωνικές αναταραχές, κάποιοι περιγράφουν το μέλλον ως έναν εφιάλτη στον οποίο οδηγούν οι λανθασμένες πολιτικές επιλογές, κάποιοι βλέπουν σταδιακή ανάκαμψη και διέξοδο με κόπο και θυσίες. Σε αυτήν τη μεταβαλλόμενη ανθρωπογεωγραφία με μεγάλες ομάδες πληθυσμού να πιέζονται προς την έξοδο (και όχι τη διέξοδο) και την κοινωνική περιθωριοποίηση, δεν υπάρχει πιο αποτελεσματικό μέσο ανάσχεσης της φτώχειας (έστω των συνεπειών της) από την αλληλοβοήθεια. Ο Τοκβίλ την ονόμαζε φιλανθρωπία ιδιωτικού χαρακτήρα (εναντιωνόταν σε εκείνη του δημόσιου – για τους λόγους του). Και να, που όση απόσταση και αν διανύσαμε από τα μέσα του 19ου αιώνα, όσο πιο σύνθετη και πολύμορφη είναι η πραγματικότητα που μας περιβάλλει, όσο κι αν αποθεώθηκε και τώρα καταρρέει το κοινωνικό κράτος, παραμένει αξία σταθερή και αναλλοίωτη η «φιλανθρωπία». Το ανιδιοτελές ενδιαφέρον προς τον συνάνθρωπο. Δεν φτάνει για να ανατρέψει το 31%. Μπορεί όμως να το αμβλύνει. Αλλά γι’ αυτό δεν αρκούν τα ένα ή δύο ιδρύματα που κάθε τόσο δηλώνουν με ανακουφιστικές δωρεές την παρουσία τους. Δεν αρκούν ούτε οι ΜΚΟ ούτε οι εντεινόμενες προσπάθειες των δήμων. Το μίσος δεν θρέφεται μόνο από τις ταξικές ανισότητες αλλά και από την προκλητική αδιαφορία του πλούτου που αυγαταίνει, ερήμην και εις βάρος της κοινωνίας. Της Μαρίας Κατσουνάκη Καθημερινή 9.10.13

Η επιστράτευση των ανθρώπων

Είναι δύο χρόνια τώρα που, κατηφορίζοντας την Υμηττού, έβλεπα τα ίδια γερασμένα πρόσωπα να ψάχνουν στους κάδους απορριμμάτων ενός σούπερ μάρκετ, για πεταμένα λαχανικά ή τα χτυπημένα φρούτα της ημέρας. Εδώ και καιρό, δίπλα στους ίδιους κάδους, οι υπεύθυνοι βγάζουν σε τελάρα όλο και περισσότερα τρόφιμα που μπορούν να καταναλωθούν έστω μέσω των απορριμμάτων. Αλλωστε, σ’ αυτά δεν σταματούν πια μόνο ηλικιωμένοι αλλά και νεότεροι, καμιά φορά και παιδιά. Στο Μοσχάτο, πολλοί αφήνουν το ψωμί της προηγούμενης ημέρας προσεχτικά τυλιγμένο πάνω στους κάδους. Στη Σκουφά στο Κολωνάκι, σε ευδιάκριτα σημεία το περίσσευμα από το φαγητό της ημέρας περιμένει σε συσκευασίες μερίδας που αφήνουν ευαισθητοποιημένες οικογένειες, ενώ στη Νέα Μάκρη και στο Πικέρμι, πάντα υπάρχουν δίπλα στους κάδους, χαρτοκιβώτια με ρούχα που διαλέχτηκαν γι’ αυτόν το σκοπό. Κάθε κρίση τελικά αποκαλύπτει τους ανθρώπους. Τον αληθινό τους ψυχισμό. Και αυτή που περνάμε τώρα μοιάζει να έβγαλε στην επιφάνεια κάθε ξεχασμένη διάθεση για βοήθεια χωρίς υστεροβουλία. Στα σχολεία, τα παιδιά οργανώνονται με πρωτοβουλία των δασκάλων τους υλοποιώντας κοινωνικά πρότυπα, πολλές ομάδες δημιουργούν τις συνθήκες για μια πιο προστατευτική κοινωνία, ίσως γιατί το ίδιο το κράτος δείχνει ανίκανο να προστατέψει τους πολίτες του. Και όσο απαξιώνουμε τον ρόλο των πολιτικών, τόσο φαίνεται να αναπτύσσονται εθελοντικές ομάδες, άνθρωποι που παρέχουν βοήθεια με ό,τι τους περισσεύει, ενεργοποιώντας και τους πιο διστακτικούς. Αυτοί που έχουν μεγαλώσει με αγωγή ανθρωπισμού και αλληλεγγύης, στα δύσκολα την επιστρατεύουν, είναι δοτικοί, φανερώνουν όσα έμαθαν από το σπίτι τους, ενώ εκείνοι που μεγάλωσαν με τον γνώμονα της αδιαφορίας και της απάθειας στην κρίση φαίνονται χειρότεροι. Ευτυχώς, οι πρώτοι είναι πολλοί. Τόσοι ώστε να στηρίζουν τις πρωτοβουλίες αυτές που είναι μέρος του πολιτισμού μιας κοινωνίας. Πολιτισμός άλλωστε δεν είναι μόνο η μουσική, το θέατρο, τα βιβλία, ο κινηματογράφος. Πολιτισμός πάνω απ’ όλα είναι να εκφράζεις τον καλύτερο εαυτό σου και να νοιάζεσαι για τον διπλανό σου. Είναι η επικοινωνία. Και είναι πράγματι περίεργο. Την ώρα που η αγένεια και η επιθετικότητα πρωταγωνιστεί στις καθημερινές μας διαδρομές, στο φανάρι ή στο μετρό, τα σημάδια της ανθρωπιάς εκδηλώνονται στις πιο ετερόκλητες γειτονιές της πόλης. Η πείνα για τον Ελληνα μοιάζει ντροπή. Και μαζί της αφυπνίστηκε κάτι βαθύτερο και πιο ουσιαστικό από τους καλούς τρόπους. Της Γιώτας Συκκά Πηγή Καθημερινή 21.12.2011