Μια παράδοση αιώνων σβήνει....(Η κουρά των προβάτων)

Στο μαντρί του Δελακοβία η κουρά των προβάτων γίνεται μόνο για την υγιεινή των ζώων, καθώς το μαλλί δεν έχει πλέον ζήτηση.

Για τους βοσκούς και τους κτηνοτρόφους ο Ιούνιος ήταν και είναι ο μήνας του «κούρου», δηλαδή του κουρέματος των γιδοπροβάτων, εν όψει της ζέστης του καλοκαιριού. Οπως όλα τα παλιά έθιμα, περιβάλλεται από πολλές παραδόσεις, παραδόσεις που αν δεν έχουν χαθεί εντελώς, έχουν σίγουρα αλλοιωθεί σε σχέση με το παρελθόν. Και το κάποτε πολύτιμο γιδόμαλλο τώρα καταλήγει στα σκουπίδια, λόγω ανύπαρκτης ζήτησης των παραδοσιακών προϊόντων, όπως οι κουβέρτες και τα χαλιά.

«Κάθε χρόνο από 10-15 Ιουνίου, κάνουμε κούρο. Μαζευόμαστε 20-30 άτομα και κουρεύουμε τα γίδια. Το κάνουμε για τη ζέστη, αλλά και για την υγιεινή του ζώου» εξηγεί στην «Κ» ο Τάσος Δελακοβίας, ένας από τους λίγους εναπομείναντες κτηνοτρόφους στην περιοχή του Κάβου Μαλιά.

Στο μαντρί του Δελακοβία και του γιου του Δημήτρη, ο οποίος έχει πια αναλάβει την μονάδα, οι φίλοι μαζεύτηκαν από νωρίς το πρωί. Οι άντρες κατευθύνοναι στο μαντρί, όπου τους περιμένουν περίπου 650 γίδια (τα λίγα πρόβατα έχουν ήδη κουρευτεί από την προηγουμένη).

Κάποιοι κρατούν το κεφάλι του ζώου για να το ακινητοποιήσουν, ενώ οι πιο έμπειροι αρχίζουν τη δουλειά, κουρεύοντας τα ζώα με μεγάλα ψαλίδια. Ο Δημήτρης έχει δοκιμάσει το ηλεκτρικό κουρευτικό μηχάνημα που χρησιμοποιείται στα πρόβατα, αλλά το κρίνει ακατάλληλο για το μαλλί της γίδας.

Στό μεταξύ οι γυναίκες ετοιμάζουν το φαγητό. Η γυναίκα του Δημήτρη, Ματίνα, η οποία φτιάχνει κάθε μέρα την περιζήτητη φρέσκια μυζήθρα για την τοπική αγορά, στέκεται πάνω από ένα τεράστιο καζάνι όπου σιγομαγειρεύεται η «κοκκινιστή βετούλα» (η μικρή γιδούλα, το «χρονιάρικο»).

Οι υπόλοιπες βοηθούν πηγαίνοντας νερό και γλυκό στο μαντρί και στρώνουν τα τραπέζια στην αυλή, κάτω από τεράστιες μουριές μπροστά από το σπίτι. Λίγο πιο κάτω απλώνεται η θάλασσα, όπου στο βάθος διακρίνονται τα Κύθηρα και η Ελαφόνησος.

Πειράγματα και γέλια

Το μεσημέρι καταφθάνουν ιδρωμένοι και ταλαιπωρημένοι οι εργάτες, πολλοί από τους οποίους δεν είναι καν κτηνοτρόφοι, αλλά έμποροι, δάσκαλοι, κτίστες, ακόμα και ναυτικοί. Ολοι τους όμως έχουν μεγαλώσει στην περιοχή και ξέρουν κάτι από αυτή τη δουλειά. Τα πειράγματα δίνουν και παίρνουν, το γέλιο φουντώνει με το κρασί και το καλό φαγητό.

Ο πατέρας Δελακοβίας όμως θυμάται με νοσταλγία τη γιορτή που κάποτε γινόταν μετά από κάθε «κούρο»...

«Εκείνα τα χρόνια ήταν γλέντι!» λέει ο Δελακοβίας. «Μετά τον κούρο, τρωγοπίνανε, παίζανε τα βιολιά. Ητανε πολλοί τσοπάνηδες μαζεμένοι… αφού υπήρχαν 10.000 γιδοπρόβατα στο χωριό μας. Τώρα είναι με το ζόρι 2.000. Τι να κάνεις, ο κόσμος εξελίχθηκε. Βλέπεις κανένα νέο να γλεντάει; Ηταν άλλα τα ήθη και τα έθιμα, ήταν πιο ωραία» λέει, αναπολώντας. «Δεν είχαμε τραπέζια και πολυτέλειες. Ολοι καθόμασταν χάμω. Ολοι έπαιζαν όργανα, εγώ έπαιζα φλογέρα -και καλή φλογέρα- ο μπατζανάκης μου λύρα, άλλοι βιολί. Μερακλήδες άνθρωποι. Αμα σου λέω, λεβεντανθρώποι όλοι τους».

«Ο προπάππος μου είχε 1.800 γιδοπρόβατα. Αυτός πρωτοήρθε εδώ από το Τσιρίγο και έγινε ο μεγας τσέλιγκας του τότε. Στον Αγιο Γιώργη εκεί πάνω ήταν τα μαντριά», λέει, δείχνοντας προς το βουνό Βαβίλα, όπου στα απομεινάρια μιας βυζαντινής εκκλησίας, στο βάθος ενός φαραγγιού με πελώρια δέντρα, ήταν κάποτε τόπος συνάντησης για τους κτηνοτρόφους της περιοχής. «Εκεί με 60-100 ανθρώπους κάναμε κούρο. Λιγοστέψαμε τώρα, όπως και να το κάνεις… Ο τσοπάνης έβαζε 2-3 γίδες για να φάμε. Τη μια μέρα έκανε κούρο ό ένας, μιαν άλλη μέρα ο άλλος. Τότε ήμασταν 50 τσοπάνηδες στην περιοχή. Το γλεντούσαμε, υπήρχε νεολαία.

Εβλεπες κοπελούδες, παλικάρια, τσοπανόπουλα, είχε ζωή ο κόσμος. Τώρα ερημιά. Είναι σβησμένα τα πράγματα. Οταν περνάω από εκεί με πιάνει η ψυχή μου. Τι ήταν και τι είναι τώρα. Ακουγες τα κουδούνια και τα τραγιά, βούιζε ο τόπος. Και τώρα είναι μόνο δύο τσοπάνηδες με μικρά κοπάδια, εκεί που κάποτε ήταν χιλιάδες γίδια».

«Υπάρχουν περίπου 11,5 εκατομμύρια αιγοπρόβατα στην Ελλάδα. Το κάθε κατσίκι παράγει μέχρι 1-2 κιλά μαλλί, το πρόβατο 3-4 κιλά», μας πληροφορεί ο Γιώργος Ντάρμος, πρόεδρος του Συλλόγου Κτηνοτρόφων Λακωνίας. «Δυστυχώς το μαλλί αυτό πετιέται πια. Δεν υπάρχει ζήτηση».

Πάνε πολλά χρόνια από τότε που οι γυναίκες της επαρχίας χρησιμοποιούσαν το μαλλί για να υφάνουν κουβέρτες και χαλιά για τα προικιά. Μέχρι πρόσφατα, πουλιόταν για την παραγωγή κάποιου είδους τσόχας για τα ελαιοτριβεία.

«Εδώ και περίπου 10 χρόνια δεν πουλιέται τίποτα, ούτε το πρόβειο, που ήταν πιο ακριβό, αφού πρώτα έπεσαν οι τιμές (500 - 1.000 δραχμές για το μαλλί από περίπου 400 γίδια), αλλά τουλάχιστον δεν πήγαινε χαμένο. Τώρα τελειώσανε αυτά. Δεν υπάρχει περίπτωση να έρθουν καλύτερες ημέρες», λέει ο Τάσος Δελακοβίας.

Παλιότερα το χρησιμοποιούσαν για να ενισχύσουν τους εξωτερικούς σοβάδες (όπως σήμερα χρησιμοποιούνται οι ίνες πολυπροπυλενίου), ειδικά στις κατασκευές από λάσπη και τις ωμές πλίνθους.

Ενώ υπάρχουν αναφορές για τη χρήση του γιδόμαλλου στην κατασκευή ως μονωτικού υλικού στο εξωτερικό, στην Ελλάδα αυτό φαίνεται άγνωστο. Στο εξωτερικό, η μόνωση από μαλλί, ιδιαίτερα πρόβειο, επανέρχεται τα τελευταία χρόνια ως ενα οικολογικό -φιλικό προς το περιβάλλον αλλά και την ανθρώπινη υγεία- υλικό. Στην Αγγλία, το Κέντρο Εναλλακτικής Τεχνολογίας (CAT) δίνει πληροφορίες για τη χρήση αυτού του υλικού.

Στην Tουρκία

Στην Τουρκία, ένα πρόγραμμα προώθησης πολιτιστικής κληρονομιάς έχει αναζωογονήσει τοπικές παραδοσιακές τέχνες, όπως την κατασκευή υφαντών από γιδόμαλλο με βελτιωμένες τεχνικές που κάνουν το μαλλί πιό μαλακό και λαμπερό. Περίπου 10.000 κομμάτια παράγονται κάθε χρόνο όπως χαλιά, κουβέρτες και άλλα είδη οικιακής χρήσης. Επίσης, σύμφωνα με μια έρευνα για τη βιωσιμότητα της κτηνοτροφίας στη βόρεια Ευρώπη που παρουσιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Ενωση Ζωικής Παραγωγής, παρουσιάζεται αυξημένο ενδιαφέρον για την παραγωγή της λεπτής τρίχας του κατσικιού για προϊόντα όπως κασμίρι, μοχέρ, ανκορά.

Ισως το μέλλον γι’ αυτό το προϊόν -αν υπάρχει- να βρίσκεται στην παραγωγή προϊόντων πολυτελείας, κάτι που βέβαια απαιτεί επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες και υποδομές, όπως προηγμένες μεθόδους παραγωγής και διανομής.

Της Υβετ Βαρβαρεσσου

Πηγή Καθημερινή
8.7.07

Φατίμα Γελόεβα: αφιερωμένη στην Ελλάδα (Τμήμα Νεοελληνικών και Βυζαντινών Σπουδών της Αγ. Πετρούπολης)

Φατίμα Γελόεβα: αφιερωμένη στην Ελλάδα

Εμαθε τη γλώσσα μόνη της, παράνομα, για να γίνει επικεφαλής στο Τμήμα Νεοελληνικών και Βυζαντινών Σπουδών της Αγ. Πετρούπολης

Του ανταποκριτή μας στη Μοσχα Αχιλλεα Πατσουκα

Λένινγκραντ 1986. Ενα πρωινό στα τέλη εκείνου του καλοκαιριού γεννήθηκε η ιδέα στον πρύτανη του πανεπιστημίου της πόλης, της ίδρυσης τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών. Τα ηνία αυτού του παράτολμου για εκείνη την εποχή εγχειρήματος αποφάσισε να τα αναθέσει στην Φατίμα Γελόεβα, καθώς αν και μόλις 27 χρονών, η οσετικής καταγωγής Φατίμα μιλούσε ήδη έξι γλώσσες, διέθετε την υπομονή και το θάρρος, αλλά κυρίως είχε την γοητεία, που απαιτείτο προκειμένου να μεταφέρει σε νέους ηλικίας 18 χρονών την κουλτούρα ενός άλλου λαού. Τι δεν ήξερε; Ελληνικά, γεγονός που δεν την πτόησε, καθώς με παράτολμες ενέργειες όπως πιάνοντας από τρανζίστορ κρυφά ελληνικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς, είτε «τρυπώνοντας» στο ξενοδοχείο «Εβρόπα» παριστάνοντας την Αμερικανίδα προκειμένου να βρει κάποια ελληνική εφημερίδα, κατάφερε τα πρώτα πέντε χρόνια να κρατήσει κυριολεκτικά μόνη της το τμήμα υπό τις απειλές του καθεστώτος, το οποίο της είχε ξεκαθαρίσει ότι δεν θα πήγαινε ποτέ στην Ελλάδα. Τα δύσκολα χρόνια πέρασαν και η Φατίμα κατάφερε το 1990 να πατήσει ελληνικό έδαφος. Από τότε, κάθε Σεπτέμβρη μαζί με τους υπόλοιπους εξαιρετικούς καθηγητές του «Τμήματος Νεοελληνικών και Βυζαντινών Σπουδών» εξακολουθεί να υποδέχεται τους περίπου δέκα φοιτητές που έρχονται στο πανεπιστήμιο, με σκοπό να γνωρίσουν τα πάντα για τη χώρα μας. Τον ελάχιστο ελεύθερο χρόνο της, έχει επιλέξει να τον αφιερώνει και πάλι στη διδασκαλία καθώς, για το μεράκι της και μόνο, διδάσκει αρχαία Ελληνικά στο Κλασικό Γυμνάσιο της πόλης, το οποίο θεωρείται ως αυτό που φοιτούν τα πιο χαρισματικά παιδιά όλης της Ευρώπης. Σήμερα, μέσα από το σπίτι της που αν και αποτελεί αξιοθέατο, δυστυχώς δεν θα το βρείτε σε κανένα οδηγό της Αγίας Πετρούπολης, εξηγεί στην «Κ», τους λόγους για τους οποίους τα Ρωσόπουλα επιλέγουν το τμήμα της και όχι κάποιο άλλο, ερμηνεύει το φαινόμενο του φασισμού που αναβιώνει στην πόλη της, μιλάει για την αρχαία Ελλάδα, τον Καβάφη, τον Τσιτσάνη και μας εκμυστηρεύτεται τις αγαπημένες της συνήθειες στην Αθήνα.

Με μάγευε πάντα το λεγόμενο «ελληνικό θαύμα»

— Πριν από την ίδρυση του τμήματος ποια ήταν η σχέση σας με την Ελλάδα;

— Στη Ρωσία το πρώτο «παραμύθι» που διαβάζουμε είναι η Ελληνική Μυθολογία. Πριν αρχίσω να ασχολούμαι με τη σύγχρονη Ελλάδα, ο κόσμος της αρχαίας υπήρχε μέσα μου πολύ ζωντανός. Το γεγονός που με μάγευε ήταν αυτό που ονομάζεται «ελληνικό θαύμα». Τον 5ο αιώνα π.Χ. οι Ελληνες κατάφεραν να δημιουργήσουν όλες τις δομές που σήμερα αποτελούν τον ευρωπαϊκό πολιτισμό - τη δημοκρατία, το θέατρο, την επιστήμη. Ετσι, γνωρίζοντας από κοντά τη σύγχρονη Ελλάδα σκόπευα να αποκωδικοποιήσω τον δικό μου πολιτισμό, μέσα από ένα ταξίδι με την καβαφική έννοια.

— Στα 20 χρόνια που είστε επικεφαλής έχετε κάνει μια άτυπη στατιστική για ποιο λόγο παιδιά ηλικίας 18 ετών επιλέγουν το τμήμα των Νέων Ελληνικών και όχι κάποια από τις εκατοντάδες επιλογές που προσφέρει το πανεπιστήμιο;

— Το τμήμα είναι πολύ δημοφιλές και μάλιστα για την είσοδο σε αυτό υπάρχει σκληρός συναγωνισμός καθώς για κάθε μια θέση διαγωνίζονται δέκα φοιτητές. Οι λόγοι διαφέρουν. Ορισμένα παιδιά από το σχολείο ενδιαφέρονται για τη σύγχρονη Ελλάδα, με την έννοια ότι επιθυμούν να μάθουν αν η χώρα σας συνεχίζει τη παράδοση της αρχαίας. Από την άλλη, αναμφισβήτητα η Ελλάδα είναι μια γοητευτική χώρα. Τέλος, υπάρχει μια κατηγορία φοιτητών που επισκέφτηκαν τη χώρα σας και επέστρεψαν γοητευμένοι.

Ενθουσιασμένα τα παιδιά

— Μιλήσατε προηγουμένως για αυτά που προσέφερε η αρχαία Ελλάδα. Στα ταξίδια που κάνετε στη χώρα μας, εσείς και οι μαθητές σας, υπήρξε ποτέ απογοήτευση για την εικόνα της σύγχρονης Ελλάδας;

— Οχι, ποτέ. Αυτή μάλιστα είναι μια ερώτηση που μου κάνουν συχνά Ελληνες όταν επισκέπτονται το πανεπιστήμιο και βλέπουν ότι επιλέγω να διδάσκω τη γλώσσα αποκλειστικά μέσω λογοτεχνικών κειμένων. Μπορεί να είναι ο πεζός λόγος του Ελύτη –το εξαιρετικό κείμενο που έχει γράψει για τον Θεόφιλο– ή μπορεί να είναι ο πεζός λόγος του Καζαντζάκη ή η κομψή καθαρεύουσα του Ροΐδη ή τα ποιήματα του Καβάφη. Για τους λόγους αυτούς με «κατηγορούν» καμιά φορά ότι δημιουργώ μια ιδανική εικόνα της Ελλάδας. Εγώ απαντάω πως το κάνω επίτηδες, με απόλυτη συνείδηση, παραπέμποντάς τους σε έναν ζεν - βουδιστικό μύθο, σύμφωνα με τον οποίον ένας σοφός προκειμένου να περιγράψει ένα ωραίο μαύρο άλογο έλεγε πως είναι άσπρη φοράδα. Για να ανακαλύψεις την αλήθεια πρέπει να χρησιμοποιήσεις μια μεταφορά, κάτι που σε έναν βαθμό το πράττω για να τους δείξω την πραγματική Ελλάδα. Είναι σαν να διαβάζεις τον Καβάφη, που σου δίνει πάντα αυτό που μπορείς να πάρεις. Οσο περισσότερα ξέρεις, όσο περισσότερο μορφωμένος είσαι, όσο περισσότερο έχεις καλλιεργήσει το αισθητήριό σου, τόσο περισσότερα θα κατανοήσεις από ένα λογοτεχνικό κείμενο. Το ίδιο ισχύει και με την Ελλάδα. Αν ξέρεις τι είναι το ρεμπέτικο, γνωρίζεις τη σιγανή φωνή του Καβάφη, την υπέροχη μουσικότητα του Σολωμού, ξέρεις ποια είναι η γλώσσα της πιάτσας, ποιος είναι ο ανεπανάληπτος επιτονισμός του Βασίλη Τσιτσάνη, όλα αυτά σε βάζουν στην ατμόσφαιρά της. Ωστόσο, κανένα από τα παιδιά που επιστρέφουν από το πρώτο τους ταξίδι στην Ελλάδα δεν εκφράζει παράπονο.

— Δηλαδή θεωρείτε γκρινιάρηδες όσους Ελληνες διαμαρτύρονται για την σημερινή εικόνα της χώρας;

— Σε κάθε εποχή υπήρχαν γκρίνιες. Οι άνθρωποι πάντα «μουρμουρίζουν» κάνοντας λόγο για ξεπεσμό ηθικής, για έλλειψη πραγματικής μόρφωσης και ότι οι νέοι δεν ξέρουν τίποτα για τη ζωή. Σημειωτέον, πως τις πρώτες παρόμοιες «γκρίνιες» τις συναντάμε στα πρώτα γραπτά μνημεία που βρέθηκαν, στις σουμερικές πινακίδες, της τρίτης χιλιετίας προ Χριστού. Αυτό που θεωρώ ότι δεν έπρεπε να αλλάξει είναι ότι με την έλευση της δημοτικής καταργήθηκαν τα Αρχαία Ελληνικά. Νομίζω πως αυτό ήταν ένα τραγικό σφάλμα, επειδή δεν περιορίζει μόνο τις δυνατότητες έκφρασης, αλλά και τη σχέση των ανθρώπων με τη δική τους κουλτούρα και το παρελθόν τους. Είναι προφανές πως οι άνθρωποι που σε κάποια φάση πήγαιναν στο γυμνάσιο και μάθαιναν αρχαία είχαν δυνατότητα να διαβάζουν τον Πλάτωνα και τους αρχαίους. Από την άλλη, αποτελεί θέατρο του παραλόγου το γεγονός πως οι νέοι δεν μπορούν να διαβάσουν Παπαδιαμάντη, Ροΐδη ή Βιζυηνό — τα κείμενα που παραμένουν αριστουργήματα του ελληνικού πεζού λόγου. Είμαι σίγουρη ότι οι δυσκολίες αυτές έχουν σχέση με ψυχολογικά εμπόδια, γιατί στην πραγματικότητα ένας Ελληνας μπορεί να κατανοήσει τον Παπαδιαμάντη. Οι δικοί μου μαθητές, έπειτα από έναν χρόνο εκμάθησης της Αρχαίας Ελληνικής, σε τρεις εβδομάδες αρχίζουν να μιλάνε τα νέα ελληνικά και από το δεύτερο έτος με άνεση να διαβάζουν τον Παπαδιαμάντη.

— Εχουν κοινά στοιχεία οι Ελληνες με τους Ρώσους;

— Αν μιλάμε για το επίπεδο πνευματικότητας και συναισθηματικότητας, νομίζω πως μοιάζουν οι πολιτισμοί μας. Δεν είναι σύμπτωση πως ο θρύλος λέει ότι ο Βλαντίμιρ διάλεξε τον χριστιανισμό επειδή ήταν μαγεμένος με την ομορφιά της λειτουργίας. Η ιδέα της ομορφιάς που ενθουσιάζει τον κόσμο είναι μια προχριστιανική ιδέα, αλλά για εμένα δεν είναι καθόλου σύμπτωση ότι οι Ρώσοι ειδωλολάτρες επέλεξαν την ορθοδοξία ως θρησκεία. Υπάρχει όμως μία διαφορά. Αναφερόμενοι στον ελληνικό χαρακτήρα λέμε πως είστε ανεξάρτητοι και φιλελεύθεροι, αναφερόμενοι στους Ρώσους λέμε ότι τους χαρακτηρίζει η υπομονή.

Θυσίες για την επανάσταση

— Είναι δυνατόν να υπάρξει επανάσταση χωρίς αίμα;

— Σίγουρα όχι. Η ιδέα της θυσίας, είναι μια εναρκτήρια ιδέα της ανθρώπινης μυθολογίας. Ολοι οι θρύλοι, όπως αυτή του γεφυριού της Αρτας, ή η ελληνική μυθολογία αναπτύχθηκαν βάσει της θεωρίας ότι οι θεοί ζητούν θυσίες. Πάντα όμως υπάρχουν άνθρωποι που δεν το δέχονται, ανάμεσά τους και εγώ. Παρόλο που η λογική της ανάπτυξης του κόσμου είναι διαφορετική.

— Υφίσταται σήμερα πραγματική Δημοκρατία;

— Νομίζω πως οποιαδήποτε ιδέα δεν εφαρμόζεται ιδανικά και στην πράξη. Η ιδέα υπάρχει αλλά ο τρόπος ανάπτυξής της είναι σχετικός. Το ίδιο και η Δημοκρατία. Κάνοντας ανάλυση της ζωής του Περικλή ξέρουμε το τραγικό αποτέλεσμα που είχε. Η πιο λαμπρή περίοδος της Ελλάδος και της ελληνικής δημοκρατίας τελείωσε τραγικά. Πάντως είναι πολύτιμο το γεγονός πως αυτή η ιδέα διατυπώθηκε, ζει ως εμπειρία και ότι διαπιστώσαμε πως το ανθρώπινο πνεύμα μπορεί να έχει αυτή την ελευθερία. Αυτό από μόνο του είναι πολύ σημαντικό.

«Ταξιδεύω με τη λογοτεχνία»

— Ποιους Ελληνες συγγραφείς εν ζωή αγαπάς;

— Οταν σκέφτομαι την Ελλάδα, πρώτα έρχονται στο μυαλό μου οι συγγραφείς της. Η Ζυράνα Ζατέλη κατάφερε να αναβιώσει τον υπέροχο κόσμο της βόρειας Ελλάδος, τα χιονισμένα βουνά, μια μαγική και λίγο τρελή οικογένεια, η Ρέα Γαλανάκη μας φέρνει στον κόσμο της Κρήτης, το εγκόσμιο γαλάζιο της θάλασσας, μια ιεροποιημένη γεωγραφία του εθνικού χώρου στο αγαπημένο μου μυθιστόρημα «Η ζωή του Ισμαήλ Φερίκ Πασά». Ο Μάνος Ελευθερίου, το έργο του οποίου θαυμάζω, μου ανακαλύπτει την μελωδία της Σύρου… Από τα διηγήματα της Βάσιας Ξανθάκη μαθαίνω για τα αρχοντικά των Αμπελακίων. Θα μπορούσα να συνεχίζω αυτή τη λίστα - δεν θα ήθελα να σταματήσω… Είναι ένα ταξίδι στην Ελλάδα που δεν διακόπτω σχεδόν ποτέ. Αλλο κλειδί για την Ελλάδα είναι η μελοποιημένη ποίηση. Ξέρουμε ότι η αρχαία ποίηση είχε μια μελωδία, τραγουδιόταν. Ολοι μας ξέρουμε ότι η «ποίηση είναι ξόρκια» –έτσι λειτουργεί και έτσι άρχισε– και τα ξόρκια τραγουδιώνται και έχουν ρυθμό. Σ’ αυτό το σημείο, η Ελλάδα παρουσιάζει μια αδιάσπαστη σχέση με την αρχαία παράδοση. Οταν ο Θεοδωράκης γράφει μουσική στο Αξιον Εστί και όλη η Ελλάδα, τραγουδάει «Ενα το χελιδόνι», αυτό είναι μεγαλειώδες, καθότι πρόκειται για δύσκολη ποίηση. Είμαι απολύτως σίγουρη πως ακόμα και ένας βοσκός που τραγουδάει στην Αρκαδία «Ενα το χελιδόνι» καταλαβαίνει τι ακριβώς λέει αυτή η ποίηση και εδώ πάλι μιλάμε για την πνευματικότητα του ελληνικού λαού. Και πώς να ξεχωρίσουμε την ποίηση του Νίκου Γκάτσου από τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι. Σήμερα αυτή την παράδοση συνεχίζει ο Μιχάλης Γκανάς.

Ξενάγηση σε μιαν άλλη Αθήνα

— Οταν έρχεσαι στην Αθήνα, ποιες είναι οι αγαπημένες σου συνήθειες;

— Το ωραιότερο συναίσθημα που ζω κάθε φορά που φθάνω στη χώρα σας είναι ο ζεστός αέρας που με χτυπάει μόλις βγαίνω από το αεροπλάνο. Μου αρέσουν ακόμα τα καφενεία όπου ακόμα βρίσκεις τα χοντρά φλιτζάνια του καφέ, το «Δίπορτο» στην Αθηνάς που μας θυμίζει την ατμόσφαιρα των διηγημάτων του Παπαδιαμάντη, ενώ νοσταλγώ του Ζόναρ’ς. Βέβαια αγαπημένα μου μέρη είναι αυτά που εσείς ονομάζετε «άσχημη Αθήνα». Για παράδειγμα το καλύτερό μου είναι να βρίσκομαι στην συμβολή της Πανεπιστημίου με την Ιπποκράτους. Νομίζω πως αυτός ο αέρας θα με απογειώσει. Το πρώτο που κάνω συνήθως στην Αθήνα είναι να πηγαίνω στην οδό Μουρούζη και να χαιρετάω το σπίτι του Γιώργου Σαββίδη. Εκεί μπαίνεις σε μια τρύπα μεταξύ δυο σπιτιών και ξαφνικά σου αποκαλύπτεται ένα νεοκλασικό σπίτι όπως ο μαγικός κήπος στην Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων. Ετσι μου χαμογελάει η Αθήνα.

Ο φασισμός αναβιώνει λόγω της αδιαφορίας μας

— Η πανέμορφη πόλη στην οποία ζείτε εκπέμπει μια μυστήρια ενέργεια.

— Αυτή η πόλη πράγματι είναι ιδιόρρυθμη. Οταν δεν υπήρχε η δυνατότητα να ταξιδεύουμε στην ΕΣΣΔ, πάντα έλεγα πως μάλλον είναι αυταπάτη μας, επειδή δεν είδαμε άλλες πόλεις, «λιμένες πρωτοειδωμένους», και είχαμε έλλειψη εμπειριών. Τώρα ξέρω πως η πόλη αυτή είναι απίστευτα όμορφη. Από μικρή πάντα σκεφτόμουν την ομορφιά της πόλης, κάτι που ορισμένες φορές είναι κουραστικό, καθώς μέχρι σήμερα που πηγαίνω πεζή στο πανεπιστήμιο συνεχίζω να την εξετάζω. Αποτέλεσμα να μην μπορώ να ξεκουραστώ, καθώς δεν σκέφτομαι κάτι δικό μου αλλά την πόλη. Είναι τόσο ωραία και έντονη που μου τραβάει την προσοχή. Ο άνθρωπος είναι ένα ον πλασμένο για να πολεμάει την άγρια φύση του και αυτή η πόλη είναι 100% αφύσικη. Ο Ντοστογιέφσκι χρησιμοποίησε τη φράση πως «η πόλη αυτή είναι πλασμένη με μια σκέψη», καθώς είναι μοναδική περίπτωση στην ευρωπαϊκή ιστορία που μια πόλη χτίστηκε με τέτοιο τρόπο. Ο Μέγας Πέτρος ήταν ιδιοφυΐα και βάρβαρος. Εντυπωσιασμένος από τη δυτική Ευρώπη, που ήταν κάτι πολύ διαφορετικό από την Ρωσία, του δημιουργήθηκε το όνειρο αυτής της πόλης. Η ιδέα ενός ταλαντούχου βαρβάρου για τη Δυτική Ευρώπη, για τη Βενετία και το Αμστερνταμ πραγματοποιήθηκε με αυτόν τον παράξενο τρόπο και για αυτό μιλάμε για ενέργεια. Ηταν απίστευτος ο σύντομος χρόνος που χτίστηκε η μοντέρνα για την εποχή πόλη. Κατασκευάστηκε σαν σκηνικό — της λείπει σάρκα αυτής της πόλης. Οταν περπατάς στους δρόμους της Ρώμης και του Παρισιού αισθάνεσαι στρώματα ενέργειας, αισθάνεσαι τις ανθρώπινες γενιές και αντιλαμβάνεσαι πως αυτές οι πόλεις μοιάζουν με ζωντανά πλάσματα. Στην Αγία Πετρούπολη αυτό δεν υπάρχει γιατί χτίστηκε αμέσως και με αρκετά φθηνά υλικά. Χτίστηκε στην κυριολεξία πάνω στις βάρκες και στα κόκαλα των σκλάβων που πέθαναν. Ολα αυτά δημιουργούν μια δραματική αλλά παράλληλα έντονα ποιητική ατμόσφαιρα που έχει ως αποτέλεσμα την λογοτεχνία της Αγ. Πετρούπολης. Δεν είναι σύμπτωση ότι είναι πόλη του Πούσκιν, του Μπρότσκι, οι οποίοι άντλησαν ενέργεια από αυτή την πόλη. Εμείς περπατάμε σε ένα στενάκι και ξέρουμε ότι εδώ έμενε η Σόνιουτσκα Μαρμελάντοβα, η ηρωίδα του Ντοστογιέφσκι. Μια στενή μου φίλη έμεινε για χρόνια στο δωμάτιο όπου ο Ρασκόλνικοφ εξομολογήθηκε στη Σόνια για το κρίμα του.

Ο δυστυχισμένος αγριεύει

— Πώς εξηγείτε ότι σε αυτή την πόλη που ένιωσε περισσότερο από κάθε άλλη τη φρίκη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου σήμερα αναβιώνει ξανά ο φασισμός;

— Αυτό αναρωτιέμαι και εγώ. Η πόλη αυτή ήταν πάντα κοσμοπολίτικη, χτίστηκε από ξένα χέρια, με συνείδηση ωστόσο ρωσική. Οταν λέμε ρωσική κουλτούρα πρέπει να καταλάβουμε πως υπάρχουν δύο φαινόμενα. Κατ’ αρχήν υπάρχει η λαϊκή κουλτούρα που είναι γοητευτική και πολύ ενδιαφέρουσα. Αλλά με τον Μεγάλο Πέτρο αρχίζει μια νέα εποχή για την Ρωσία. Εδώ μιλάμε για την αστική κουλτούρα και ένα φαινόμενο ανοικτό προς τον κόσμο, που δημιουργήθηκε ως αποτέλεσμα πράξεων διαφορετικών λαών -αλλά με ρωσική συνείδηση. Υπάρχει η γερμανική παράδοση, η πολωνική, η γαλλική. Τους ένωνε όλους το ρωσικό πνεύμα, η ρωσική συνείδηση. Αυτό που εικάζω είναι πως αυτό που έγινε πριν από πολλά χρόνια είχε αντίθετο αποτέλεσμα. Εγώ προσδιορίζω την αρχή αυτού του φαινομένου στους διωγμούς του Στάλιν. Τότε, εκτοπίστηκαν κατά κύματα όσοι είχαν ξένη καταγωγή, όσοι υπηρετούσαν στα σπίτια των αρχόντων.

Φασισμός τι είναι; Φασισμός είναι κάτι σκοτεινό και άγριο που κατοικεί μέσα μας, στο υποσυνείδητό μας. Τα στοιχεία του φασισμού σε οποιαδήποτε ανάλυση της Ιστορίας και αν τα εξετάσουμε τα συναντάμε στην ιδεολογία αρκετών κοινωνιών. Τα βασικότερα από αυτά είναι η λατρεία της δύναμης, η ιδέα του ολοκληρωτισμού, της απόλυτης εξουσίας, της πειθαρχίας, η αγάπη προς τον αθλητισμό και τη φυσική δύναμη, η ιδέα ότι ο μέτριος άνθρωπος είναι και ο υποδειγματικός και πως όλοι πρέπει να συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο. Ιδέες που αρχικώς ηχούν ως γοητευτικές. Πέραν των στοιχείων ο φασισμός έχει και κριτήρια, όπως είναι η καταγωγή και η κοινωνική θέση. Ο φασισμός αποκτάει γοητεία και δύναμη όταν οι άνθρωποι είναι δυστυχισμένοι. και χάνουν τον προσανατολισμό.

Ο μεγάλος μας συγγραφέας Σαλάμοφ, περιγράφοντας από μέσα το στρατόπεδο συγκέντρωσης, διατύπωσε μια απαισιόδοξη και ταυτόχρονα σπουδαία ιδέα. Ο άνθρωπος, αντίθετα από αυτό που μας λέει η αρχαία ελληνική τραγωδία, όταν είναι απολύτως δυστυχισμένος, απελπισμένος και ζει σε απάνθρωπες συνθήκες γίνεται χειρότερος, επειδή ένα ανθρώπινο πλάσμα δεν προορίζεται για κάτι τέτοιο. Για ποιο λόγο αυτή την περίοδο που θεωρείται ότι η Ρωσία, οικονομικώς πηγαίνει καλύτερα, ο φασισμός ακμάζει; Αυτό σημαίνει ότι σ’ αυτήν την χώρα αρκετοί άνθρωποι δεν έχουν στήριγμα. Νομίζω πως φταίμε και εμείς οι ίδιοι.

Προ καιρού μια οκτάχρονη από το Τατζικιστάν που είχε βγει βόλτα με τον πατέρα της, δολοφονήθηκε από νεαρούς που φώναζαν «η Ρωσία στους Ρώσους». Ηταν η πρώτη δολοφονία που έγινε στην Αγία Πετρούπολη και θεωρώ απαράδεκτο πως το επόμενο λεπτό δεν βγήκε όλη η πόλη στους δρόμους. Το γεγονός ότι και εγώ δεν βγήκα παραμένει μια πληγή στην καρδιά μου. Αν συμπεριφερόμαστε με αδιαφορία, δεν πρέπει να παραξενευόμαστε από αυτά τα κρούσματα.

Πηγή Καθημερινή

27.5.07

Τατιάνα Λύγαρη -Τρέχει να προλάβει το...τρένο της

Τατιάνα Λύγαρη

Τρέχει να προλάβει το... τρένο της

Ξεκίνησε το 1997 να ανεβάζει θεατρικές παραστάσεις σε ένα βαγόνι αμαξοστοιχίας με αφετερία το Ρουφ. Από τότε φροντίζει τα δρομολόγιά του με ιδιαίτερη προσοχή. Εφέτος ανεβάζει δύο έργα: το «Σπάσε τη σιωπή» του Στίβεν Πολιάκοφ και τη μουσικοθεατρική παράσταση «Κυρία Μουσική, χορεύετε;»

Δεν είναι εύκολο πράγμα να συναγωνιστείς ένα τρένο, όταν μάλιστα αυτό είναι ήδη σε τροχιά εδώ και μια δεκαετία. H Τατιάνα Λύγαρη, ηθοποιός αλλά και σκηνοθέτις το τελευταίο διάστημα, αυτή που ίδρυσε το Τρένο στο Ρουφ στον ομώνυμο σιδηροδρομικό σταθμό του ΟΣΕ, μιλάει στο «Βήμα» «για ένα τρένο που τρέχει με ορμή και πρέπει να το τρέχω συνεχώς να το προλάβω. Μεταξύ μας έχουμε έναν υγιή... ανταγωνισμό. Ολα αυτά τα χρόνια έπρεπε να ανταγωνιστώ τον εαυτό μου και τον χώρο. Και ο χώρος φυσικά πρωταγωνιστεί με αποτέλεσμα να βάλω τον εαυτό μου σε δεύτερη μοίρα».

Ακόμη όμως και αν διατυπώνει την άποψη ότι όλα αυτά τα χρόνια πρωταγωνιστεί το Τρένο στη ζωή της, τα λεγόμενά της αποδεικνύουν ότι η μεγάλη της αγάπη παραμένει το θέατρο, η τέχνη της υποκριτικής. Για αυτό και σημειώνει ότι θέλει οι θεατές που πηγαίνουν στο Ρουφ «να φεύγουν έχοντας την αίσθηση ότι έχουν χορτάσει θέατρο. Πρέπει να τον ευχαριστήσεις τον θεατή που έρχεται στο θέατρό σου. Για αυτό και τον σκέφτομαι με ευγνωμοσύνη. Από τη στιγμή που σε επιλέγει ανάμεσα σε 200 άλλα θέατρα, σε τιμάει. Δεν θέλω το κοινό να είναι... περαστικό από το θέατρο». H ίδια θεωρεί ότι το θέατρο είναι ένα «μονοπάτι διαφυγής από την πραγματικότητα για ένα μικρό, δυστυχώς, κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας. Είναι ένας τρόπος διασκέδασης, να ξεφύγουμε και να ταξιδέψουμε για δύο ώρες». Είναι όμως οργισμένη και στενοχωρημένη επειδή «το κοινό αυτό δεν μεγαλώνει, παρ' όλες τις προσπάθειες που γίνονται τα τελευταία χρόνια. Κανένας δεν του έχει πει ότι δεν θα πάθει κάτι ερχόμενος στο θέατρο. Μια μερίδα του κοινού είναι τρομοκρατημένη μαζί του. Αυτή η μερίδα όμως δεν γνωρίζει ότι με το τέλος της κάθε παράστασης θα νιώσει τέτοια ανάταση και γέμισμα ψυχής που, ακόμη και αν χρειαστεί να ξυπνήσει την επομένη στις 6 το πρωί για να πάει στη δουλειά του, θα νιώσει τα πόδια του και τα χέρια του να αντέχουν περισσότερο. H τέχνη δίνει στην ψυχή μας δύναμη. Και ο πολύς κόσμος δεν γνωρίζει ότι αυτή τη δύναμη μπορεί να την πάρει από το θέατρο».

H Τατιάνα Λύγαρη θεωρεί ότι μέσω του θεάτρου έγινε «καλύτερος άνθρωπος»: «Οσοι ασχολούνται με την τέχνη μπαίνουν στην επώδυνη διαδικασία να σκεφθούν. Το να σκέφτεσαι είναι δύσκολο και οι άνθρωποι δεν το θέλουν. Δεν θέλουν να... βουτήξουν στον εαυτό τους επειδή ενδεχομένως θα βρουν πράγματα που θα τους δημιουργήσουν θλίψη, ανασφάλειες, αγωνίες. Πιστεύω λοιπόν ότι ο καλλιτέχνης οφείλει να μπει σε αυτή την επίπονη διαδικασία. Αρα κατά μία έννοια οι καλλιτέχνες είναι μαζόχες. Και εγώ είμαι πολύ μαζοχίστρια. Π.χ., στη "Σιωπή" κάθε βράδυ πρέπει να κλαίω. Και σκέφτομαι ποια είναι η διαδικασία που με οδηγεί στο κλάμα. Και όταν πηγαίνω σπίτι μου είμαι ο ίδιος άνθρωπος; Αυτή η διαδικασία κάνει έναν άνθρωπο πιο σκεπτόμενο, πιο σύνθετο. Εγώ λοιπόν όλα αυτά τα θεωρώ κέρδος». Οπως κέρδος θεωρεί και το γεγονός ότι πολλά από τα όνειρά της έγιναν πραγματικότητα. «Αρχίζω όμως να έχω μια αγωνία για να κάνω κάποια ιδιαίτερα πράγματα, αρχίζω να "ζηλεύω" κάποιες άλλες καλές ιδέες. Θεωρώ τον εαυτό μου "αδηφάγο" και "φιλόδοξο", με αποτέλεσμα να... τρώγομαι συνεχώς. Αν και είμαι άνθρωπος χαμηλών τόνων, θέλω τα πράγματα που κάνω να είναι τέλεια. Την επόμενη σεζόν σκέφτομαι να δώσω τον χώρο σε κάποιον - που θα εμπιστευθώ - και που θα μπορούσε να κάνει περισσότερα πράγματα από μένα».

Εφέτος, όπως και πέρυσι άλλωστε, η Τατιάνα Λύγαρη είχε στη «Σιωπή» έναν διπλό ρόλο: αυτόν του ηθοποιού και του σκηνοθέτη. Και, όπως υπογραμμίζει η ίδια, «ηθοποιός είμαι, αν και έχω περιορίσει αυτόν τον ρόλο, χωρίς όμως να τον έχω εγκαταλείψει. Αποψή μου - την οποία παραβίασα για πρώτη φορά και, μακάρι να είμαι ειλικρινής, για τελευταία - είναι ότι δεν πρέπει ένας ηθοποιός να παίζει και να σκηνοθετεί συγχρόνως. Στη "Σιωπή" έχω αυτές τις δύο ιδιότητες επειδή είναι ένα έργο που το αγάπησα πολύ και ήθελα να το παρουσιάσω με τη δική μου ματιά. Από την άλλη, πιστεύω ότι θα έπαιζα πολύ καλύτερα αν με σκηνοθετούσε κάποιος άλλος. Αν με ρωτήσει κάποιος τι θα ήθελα στο μέλλον, θα του έλεγα να είχα δίπλα μου έναν μεγάλο φωτισμένο δάσκαλο. Για να μπορέσω δίπλα του να πάω μπροστά τόσο ως άνθρωπος όσο και ως ηθοποιός. Εγώ δεν ονειρεύομαι ρόλους».

Το πρώτο δρομολόγιο

Hταν το 1996 όταν η Τατιάνα Λύγαρη πήρε την απόφαση να ιδρύσει την καλλιτεχνική εταιρεία ΑΞΑΝΑ, με αφορμή τη δίγλωση παράσταση της Αννα Καρένινα, που παρουσιάστηκε σε Ρωσία και Ελλάδα. Ενα χρόνο μετά βρέθηκε στο Ρουφ. «Πολύ... χαζά και απλοϊκά μου ήρθε η ιδέα του Τρένου. Ξεκίνησε από άγνοια αλλά είναι το έργο ζωής μου. Αυτή είναι η σφραγίδα μου σε αυτόν τον κόσμο. Και όλο αυτόν τον κύκλο ζωής δεν τον χαλαλίζω ακόμη και με την "Ηλέκτρα" στην Επίδαυρο. Αυτό το έχουν κάνει άλλωστε πολλές πιο άξιες συναδέλφισσες κατά καιρούς. Το Τρένο έχει τη... σφραγιδούλα του.

Αλλά δεν θα το έκανα ξανά επειδή υπάρχουν πολλές δυσκολίες τις οποίες κανείς δεν μπορεί να διανοηθεί και δεν θα είχαμε φθάσει εδώ που είμαστε αν δεν είχα την αμέριστη συμπαράσταση και αφοσίωση των συνεργατών μου. Αν και πιστεύω ότι τα τελευταία χρόνια με έχει καταπιεί. Το Τρένο μου αποκάλυψε μια δεύτερη Τατιάνα που δεν φανταζόμουν ποτέ ότι υπάρχει. Μια Τατιάνα που πεισμώνει ώσπου να ολοκληρώσει αυτό που έχει στο μυαλό της».

H Τατιάνα Λύγαρη σκέφτεται να εορτάσει τη δεκαετή παρουσία του Τρένου όχι με κάποια μεγάλη παράσταση αλλά με ένα λεύκωμα που θα καταγράφει όλη αυτή την πορεία. «Πρόκειται για ένα δώρο στον εαυτό μου. Ενα... κουτάκι που θα περικλείει όλη αυτή τη διαδρομή».

Οι παραστάσεις

Εφέτος στο Θεατρικό Βαγόνι επαναλαμβάνεται για δεύτερη συνεχή χρονιά το «Σπάσε τη σιωπή» του Στίβεν Πολιάκοφ ενώ στην Αμαξοστοιχία-θέατρο παρουσιάζεται η μουσικοθεατρική παράσταση «Κυρία Μουσική, χορεύετε;». H Τατιάνα Λύγαρη μιλώντας για την πρώτη παράσταση τη χαρακτήρισε περισσότερο «ώριμη σε σχέση με πέρυσι»: «Το προχώρημα το δικό μου είναι το πώς μπορείς να ανεβάσεις μια ολοκληρωμένη παράσταση σε ένα βαγόνι τρένου. Ως τώρα οι παραστάσεις μας ήταν αφαιρετικές. Με τη "Σιωπή" αποδείξαμε ότι το Τρένο μπορεί να λειτουργήσει και σαν "κανονικό" θέατρο. Και κάτι ακόμη: το θέατρο κουνιέται κατά τη διάρκεια της παράστασης εφόσον αυτό εξυπηρετεί τις ανάγκες της. Ηταν ένα ακόμη βήμα που κέρδισα». Οσον αφορά τη μουσικοθεατρική παράσταση, εκτός από τη σκηνοθεσία, και η επιλογή των τραγουδιών είναι δική της. «Είμαι "ψωνισμένη" με τη μουσική και πιστεύω ότι ακούγονται μουσικές που πάνε κατευθείαν στην ψυχή».

Γ. ΣΚΙΝΤΣΑΣ

ΠΗΓΗ ΤΟ ΒΗΜΑ
8.1.2006

* Οι παλιές εγκαταστάσεις εμφανίζουν τριτοκοσμική εικόνα, ενώ οι νέες απλώς αναμένουν τους υποψήφιους νέους διαχειριστές τους

Οι μαρίνες έχουν τα χάλια τους

Αν και οι προβλέψεις για τον θαλάσσιο τουρισμό κάνουν λόγο για αύξηση ως 15%, οι εγκαταστάσεις αδυνατούν να ανταποκριθούν

ΣΠ. ΚΤΕΝΑΣ

«Aν κάποιος ξένος τουρίστας κάνει το λάθος να έλθει με το σκάφος του σε κάποια μαρίνα του Αργοσαρωνικού με σκοπό να επισκεφθεί την Ακρόπολη, αυτό που θα συναντήσει θα είναι μια ατελείωτη βρωμιά, πρόσωπα που δεν έχουν καμία διάθεση να τον εξυπηρετήσουν, ενώ αν θελήσει να χρησιμοποιήσει κάποια τουαλέτα, απλώς δεν θα μπορέσει...». Με τα λόγια αυτά περιέγραψε ο επιχειρηματίας κ. K. Αναργύρου την εικόνα των υπό κρατικό έλεγχο μαρινών Αττικής που, όπως πολύ χαρακτηριστικά είπε, «οι παλιές εμφανίζουν τριτοκοσμική εικόνα, ενώ οι νέες - του Αγίου Κοσμά - απλώς αναμένουν τους υποψήφιους νέους διαχειριστές τους. Κι όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο κατά την οποία οι ανταγωνιστές μας, όπως η Κροατία, διαθέτουν δεκάδες υπερσύγχρονες μαρίνες». H εμπλοκή σοβαρών επενδυτικών πρωτοβουλιών ιδιωτικών επιχειρήσεων που έχουν αναλάβει τη μακρόχρονη μίσθωση κρατικών μαρινών συμπληρώνει το παζλ του χάρτη του θαλάσσιου τουρισμού. «Πέρα από τις προσφυγές στο Συμβούλιο Επικρατείας, μας μήνυσε ακόμη και το Δασαρχείο επειδή δεν ξέραμε ότι για να κλαδέψουμε τα δέντρα της μαρίνας έπρεπε να πάρουμε άδεια» λέει ο κ. Στ. Κυριακούλης, εκπρόσωπος της κοινοπραξίας που ανέλαβε τη διαχείριση της μαρίνας Ζέας και συμπληρώνει ότι «θέλουμε να επενδύσουμε 11 εκατ. ευρώ και δεν μπορούμε να το πράξουμε αφού είμαστε όμηροι στα χέρια οποιουδήποτε πολίτη ή καταστηματάρχη νομίζει ότι θίγεται. Με τέτοιους ρυθμούς είναι δύσκολο να ανταγωνιστούμε τον διεθνή ανταγωνισμό».

Την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στις μαρίνες του Αργοσαρωνικού επιχειρεί να απεικονίσει «Το Βήμα», σε μια περίοδο μάλιστα κατά την οποία η διοίκηση της Εταιρείας Τουριστικής Ανάπτυξης υπό τον κ. K. Ζαχαρόπουλο συγκεκριμενοποιεί τα σενάρια για την ιδιωτικοποίηση των μαρινών Αλίμου, Φαλήρου και Βουλιαγμένης. H διοίκηση της ETA έχει δεσμευθεί να παραδώσει το τελικό σχέδιο στον υπουργό Τουριστικής Ανάπτυξης κ. Δ. Αβραμόπουλο ως τα τέλη Απριλίου. Αντιστοίχως, η διοίκηση των Ολυμπιακών Ακινήτων υπό τον κ. Χρ. Χατζηεμμανουήλ έχει εκφράσει την πρόθεσή της να προχωρήσει σε αντίστοιχη μακρόχρονη εκμίσθωση της ολυμπιακής μαρίνας του Αγίου Κοσμά.

Από κάθε άποψη λοιπόν η συζήτηση για τις μαρίνες είναι «καυτή», πολύ περισσότερο μάλιστα αν λάβει κανείς υπόψη ότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, οι ναύλοι εκμίσθωσης επαγγελματικών ιστιοπλοϊκών σκαφών που αναμένεται να υπογραφούν εφέτος προβλέπεται να αυξηθούν κατά 15%. «Το 2004 ήταν μια χρονιά που λόγω των Ολυμπιακών Αγώνων υπήρξε μείωση των ναύλων κατά 7%» λέει ο κ. Κυριακούλης, για να προσθέσει ότι «εφέτος είναι βέβαιο ότι θα έχουμε διψήφιο αριθμό αύξησης, που δεν αποκλείεται να υπερβεί και το 15%. Αυτό, όπως καταλαβαίνετε, απαιτεί μια μεγαλύτερη προσπάθεια για τη βελτίωση της εικόνας και προπάντων της εξυπηρέτησης από πλευράς μαρινών».

Οι εφετινές επιδόσεις θα ήταν αναμφίβολα υψηλότερες αν οι υποδομές και οι υπηρεσίες πολλών μαρινών ήταν σε καλύτερα επίπεδα. Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος για τον οποίο πολλά σκάφη αναψυχής προτιμούν τουρκικές μαρίνες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις εκπροσώπων της αγοράς, οι ναυλώσεις σκαφών αναψυχής στην Τουρκία αναμένεται να αυξηθούν πάνω από 80%, μια αύξηση που οι τουρκικές μαρίνες μπορούν να καλύψουν με μεγάλη άνεση.

«H πορεία του θαλάσσιου τουρισμού στην Ελλάδα θα ήταν πολύ καλύτερη αν οι εγχώριες μαρίνες προσέφεραν υψηλότερο επίπεδο υπηρεσιών» λέει ο πρώην πρόεδρος του ΕΟΤ κ. I. Πατέλλης, προσθέτοντας «αν για παράδειγμα κάποιος εισέλθει στη μαρίνα Αλίμου, κανένας δεν θα τον βοηθήσει να πλοηγήσει το σκάφος του από την είσοδο ως τη δέστρα, μόλις δε δέσει όλοι θα τον διώχνουν. Για να εξασφαλίσει ρεύμα θα του πουν να βάλει τη γεννήτριά του μπροστά και έτσι να μολύνει και να ενοχλήσει τον διπλανό του. Στο τέλος άρον άρον κυνηγημένος θα πρέπει να σαλπάρει, για κάποια πάλι εξίσου αφιλόξενη μαρίνα. Ετσι, όπως λειτουργούν, όσες μαρίνες λειτουργούν στην Αττική, είναι εχθρικές στον τουρίστα, στον επισκέπτη και απευθύνονται μόνο στον μόνιμο κάτοχο θέσης Αθηναίο και στις εταιρείες ενοικιάσεως σκαφών».

Μεγάλο ενδιαφέρον από επενδυτές αλλά και πολλά προβλήματα

H κατάσταση σε ορισμένες από τις σημαντικότερες μαρίνες του λεκανοπεδίου Αττικής είναι η ακόλουθη:

* Μαρίνα Αλίμου: Μπορεί να είναι η μεγαλύτερη μαρίνα επαγγελματικών σκαφών αναψυχής της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, φαίνεται όμως να έχει τα χάλια της. «Μπορείτε να φανταστείτε ότι η μεγαλύτερη μαρίνα της χώρας έχει χωμάτινη αλάνα, που όταν φυσάει βοριάς γεμίζουν όλα τα σκάφη χώμα;» λέει ο κ. Αναργύρου, προσθέτοντας ότι «ενώ η μαρίνα εξυπηρετεί θαλαμηγούς, σκάφη αναψυχής και αλιευτικές λέμβους και διαθέτει 950 θέσεις, δεν φαίνεται να μπορεί να εξυπηρετήσει τους ξένους επισκέπτες, διώχνοντάς τους στην πράξη. Δείτε, για παράδειγμα, τη βρωμιά που υπάρχει ανοιχτά της μαρίνας, όπου στην κυριολεξία η εικόνα είναι φρικτή».

Παρ' όλα αυτά η μαρίνα εξακολουθεί να είναι πολύ δημοφιλής στις εταιρείες ενοικιάσεων σκαφών, ιδιαίτερα ιστιοπλοϊκών, που τη χρησιμοποιούν ως χώρο ελλιμενισμού των σκαφών τους, αφού βρίσκεται πολύ κοντά στα νησιά του Νοτίου Αιγαίου και του Αργοσαρωνικού. H χερσαία ζώνη σήμερα καλύπτει επιφάνεια 171.030 τ.μ., στην οποία μπορούν να αναπτυχθούν οι βασικές δραστηριότητες με τις υπηρεσίες εξυπηρέτησης επισκεπτών και ανεφοδιασμού σκαφών. H θαλάσσια ζώνη του λιμένα καταλαμβάνει έκταση 250.000 τ.μ. Οι λιμενοβραχίονες έχουν συνολικό μήκος 1.170 μέτρων. H λιμενική υποδομή περιλαμβάνει τέσσερις προβλήτες μήκους 160 μέτρων ο καθένας και πέντε προβλήτες μήκους 180 μέτρων έκαστος, καθώς και έναν κεντρικό προβλήτα διαστάσεων μήκους 125 μέτρων και πλάτους 116 μέτρων. Τα βάθη πλησίον των προβλητών κυμαίνονται μεταξύ τριών και πέντε μέτρων, εκ των οποίων περίπου το 70% καταλαμβάνονται από επαγγελματικά σκάφη και το 30% από ιδιωτικά. Στην ξηρά μπορούν να εξυπηρετηθούν ως 600 σκάφη για διαχείμαση, επισκευές ή ετήσια συντήρηση.

Το μεγάλο πρόβλημα της μαρίνας είναι ότι ο χερσαίος χώρος είναι διάσπαρτος με αυθαίρετα κτίσματα, που δίνουν την εικόνα μιας παραγκούπολης. Το κακό μάλιστα είναι ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες δεν μπορούν να τα απομακρύνουν εν όψει της εφαρμογής του εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου του ΟΡΣΑ.

* Μαρίνα Φαλήρου: Είναι μια από τις πιο σύγχρονες μαρίνες της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, δεδομένου ότι η κατασκευή της ολοκληρώθηκε το 2004. Αυτή ευρίσκεται σε απόσταση 6 χλμ. από το κέντρο της Αθήνας, 4 χλμ. από το κέντρο του Πειραιά, 24 χλμ. από το αεροδρόμιο «Ελ. Βενιζέλος» και 4 χλμ. από τον σιδηροδρομικό σταθμό Πειραιά.

Διαθέτει άμεση πρόσβαση στα αστικά κέντρα μέσω ανισόπεδων κόμβων και δρόμων ταχείας κυκλοφορίας, ενώ εξυπηρετείται από πυκνό δίκτυο αστικών συγκοινωνιών (τραμ, μετρό, αστικά λεωφορεία). Συγκεκριμένα απέχει περίπου 500 μέτρα από τη στάση μετρό Φάληρο, 100-200 μέτρα από το τραμ και τις στάσεις των λεωφορείων προς Αθήνα, Πειραιά, νότια προάστια και αεροδρόμιο.

Εξυπηρετεί θαλαμηγούς και σκάφη αναψυχής. H λιμενική υποδομή της διαθέτει μεγάλα βάθη κοντά στις προβλήτες, τα οποία κυμαίνονται μεταξύ 5 και 6 μέτρων. Ετσι ευνοείται η υποδοχή σκαφών με ιδιαίτερες προδιαγραφές. H μαρίνα διαθέτει δυναμικότητα ελλιμενισμού 232 σκαφών μήκους ως και 120 μέτρων.

Η παροχή υπηρεσιών δικτύου ρεύματος, τηλεφώνου και νερού γίνεται μέσω κατάλληλων pillar, τα οποία είναι φωτιζόμενα για χρήση και τη νύχτα και διαθέτουν μετρητές για κατανάλωση ρεύματος και νερού. Ειδικά για σκάφη μικρότερα των 15 μέτρων για τη διευκόλυνση των χρηστών οι χρεώσεις των καταναλώσεων γίνονται ηλεκτρονικά, μέσω των pillars, με τη χρήση προπληρωμένων καρτών.

H μαρίνα διαθέτει από τα πλέον σύγχρονα συστήματα συλλογής και διαχείρισης αποβλήτων των ελλιμενιζομένων σκαφών που λειτουργούν με τεχνολογία κενού. Ετσι η πλειονότητα των σκαφών εξυπηρετείται στη θέση ελλιμενισμού της για την αποκομιδή των αποβλήτων.

* Μαρίνα Βουλιαγμένης: Βρίσκεται στη Νοτιανατολική Ακτή του Μικρού Καβουρίου Αττικής. Εχει δυναμικότητα 115 αριθμημένων θέσεων μόνιμου αγκυροβολίου για τουριστικά σκάφη ολικού μήκους (LOA) από 7 ως 50 μέτρα.

Με κατάλληλες επενδύσεις σε έργα υποδομής, καθώς και με βελτίωση και εκσυγχρονισμό των ήδη υπαρχουσών εγκαταστάσεων που βρίσκονται στην, περιορισμένης έκτασης, χερσαία ζώνη, έχει τη δυνατότητα να παρέχει πλήρεις υπηρεσίες υψηλών προδιαγραφών.

Τόσο η διαχείριση της μαρίνας Βουλιαγμένης όσο και του Φαλήρου αναμένεται να αποτελέσουν το «μήλον της Εριδος» μεταξύ ελληνικών και ξένων οίκων που ήδη έχουν εκδηλώσει το ενδιαφέρον τους για την ανάληψη της διαχείρισής τους. Ο έλεγχος των μαρινών είναι ιδιαίτερα κρίσιμος για τις εταιρείες εκμίσθωσης σκαφών, διότι μέσω των μαρινών χτυπούν τους ανταγωνιστές τους.

* Μαρίνα Φλοίσβου: Τελεί υπό τη διαχείριση ιδιωτικού ομίλου εταιρειών με επικεφαλής τη Lamda και συγκαταλέγεται ανάμεσα στις λίγες μαρίνες της Νοτιοανατολικής Μεσογείου που φιλοξενούν ιδιωτικά σκάφη μεγάλου μεγέθους. Είναι η μαρίνα που έχει καταγραφεί ως καταφύγιο VIP σκαφών. Από το 2002 που ανέλαβε τη διεύθυνση ο ανάδοχος όμιλος εταιρειών, έχει υλοποιηθεί σημαντικό τμήμα του επενδυτικού προγράμματος, που προβλεπόταν στη σύμβαση μακροχρόνιας μίσθωσης.

* Μαρίνα Ζέας: Είναι σημείο αναφοράς για κατόχους γιοτ που ταξιδεύουν στα κοντινά νησιά, ενώ τη διαχείρισή της έχει αναλάβει ιδιωτικός όμιλος επιχειρήσεων με επικεφαλής τον κ. Στ. Κυριακούλη. H εδαφική ζώνη της έχει κατακλυστεί από αρκετά καταστήματα και χώρους αποδοχής που έχουν μετατρέψει τη μαρίνα σε ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής του Πειραιά. Εχει χωρητικότητα 570 σκαφών και φιλοξενεί κάθε είδους σκάφη μήκους ως 45 μ. Το επίπεδο χωρητικότητας δεν έχει πολλά περιθώρια βελτίωσης.

H μαρίνα είναι τοποθετημένη στο κέντρο του Πειραιά, για να εξυπηρετεί τα ιδιωτικά και επαγγελματικά σκάφη μεσαίου μεγέθους. Λόγω ελλείψεως κτιρίων τα προτεινόμενα σχέδια ανάπλασης της μαρίνας έχουν σκοπό τον εκσυγχρονισμό της υποδομής της και την ενίσχυση του ρόλου της στην αστική δόμηση του Πειραιά. Οι προτεινόμενες αναπτυξιακές επιλογές περιλαμβάνουν τα εξής: πρώτον, ανακατασκευή του εμπορικού χώρου. Δεύτερον, αφαίρεση των υδροπτερύγιων σκαφών. Τρίτον, κατασκευή αερογέφυρας. Τέταρτον, προσθήκη κινούμενων χώρων κατάπλευσης και, πέμπτον, εκβάθυνση της αποβάθρας.

Το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η διοίκηση του ιδιωτικού ομίλου που έχει αναλάβει τη διοίκηση της μαρίνας αποτυπώνεται στα λόγια του κ. Κυριακούλη: «Αυτή τη στιγμή απασχολούμε επτά δικηγόρους και τρεις μηχανικούς. Με δύο λόγια, αντί να μας αφήσουν να υλοποιήσουμε το επενδυτικό πρόγραμμα εκσυγχρονισμού της μαρίνας Ζέας που θα αναβάθμιζε όλον τον Πειραιά, ασχολούμαστε με την αντιμετώπιση των μηνύσεων και των προσφυγών εναντίον μας».

* Ολυμπιακή μαρίνα: Πρόκειται για ένα από τα πλέον φιλόδοξα έργα που έγιναν στη χώρα και αφορούν τον θαλάσσιο τουρισμό. Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου για την αξιοποίηση των ολυμπιακών εγκαταστάσεων, στη μαρίνα του Αγ. Κοσμά δεν πρόκειται να ανεγερθεί ξενοδοχείο, ούτε νυκτερινό κέντρο. Αντιθέτως, έπειτα από μια μικρή αύξηση του συντελεστή δόμησης, που φθάνει το 0,15, προβλέπεται να δημιουργηθούν 30 σουίτες 1.400 μέτρων ανώτατου επιτρεπόμενου ύψους 11,5 μέτρων. Επίσης σταθμός καυσίμων για την τροφοδοσία των σκαφών, αναψυκτήριο και λυόμενοι εκθεσιακοί χώροι. H διοίκηση των Ολυμπιακών Ακινήτων συνεχίζει να συζητεί με σημαντικό κύκλο ελλήνων και ξένων επενδυτών που έχουν δείξει ενδιαφέρον για την ανάληψη της διαχείρισής της. «Το ενδιαφέρον είναι πολύ υψηλό» λέει ο κ. Χρ. Χατζηεμμανουήλ, επικεφαλής των Ολυμπιακών Ακινήτων, προσθέτοντας «δεν θέλουμε ωστόσο να λάβουμε βιαστικές αποφάσεις που θα μας οδηγήσουν σε δυσάρεστες καταστάσεις, όπως αυτή της Ζέας. Θα λάβουμε το πόρισμα της PriceWaterhouse και στη συνέχεια θα κινηθούμε», υπονοώντας τον διαγωνισμό.

Στο τραπέζι ωστόσο των διαπραγματεύσεων έχει ριφθεί μία ακόμη πρόταση από την πλευρά των συνδέσμου των επαγγελματικών σκαφών. Σε επικοινωνία μάλιστα που είχαν με τον υπουργό Τουριστικής Ανάπτυξης κ. Αβραμόπουλο, ο πρόεδρός του κ. Αναργύρου την κατέθεσε. H διοίκηση του συνδέσμου ζητεί να του παραχωρηθεί η διαχείριση ώστε να εξυπηρετηθεί το σύνολο των επαγγελματικών σκαφών, έτσι ώστε να εξυπηρετηθούν τα ευρύτερα συμφέροντα του ελληνικού θαλάσσιου τουρισμού.

ΠΗΓΗ ΤΟ ΒΗΜΑ

10.4.2005