Οι πτωχεύσεις στη νεότερη Ελλάδα

Η σφαίρα της οικονομικής δραστηριότητας του Δημοσίου περιορίζεται από τα φορολογικά του έσοδα και μπορεί να διευρυνθεί με δημόσιο δανεισμό. Εξυπακούεται ότι το προϊόν του δανεισμού πρέπει να εξυπηρετεί το χρέος για να μην επέλθει αδυναμία της χώρας να εξοφλήσει τις υποχρεώσεις της. Οταν αυτό συμβαίνει, μιλάμε για χρεοκοπία ή πτώχευση. Η πτώχευση νοείται ως τελούμενη σε καθεστώς ειρήνης, μια και η αναστολή πληρωμών λόγω γενικευμένου πολέμου συνιστά διαφορετική περίπτωση. Η πτώχευση μπορεί να γίνεται μόνο ως προς το εξωτερικό χρέος, μόνο προς το εσωτερικό ή και στα δύο.

H «πτώχευση» του 1827. Η «πτώχευση» του 1827 παρουσιάζει την ιδιομορφία να αφορά χρέος μιας μη υπάρχουσας έως τότε κρατικής οντότητας, εξ ου και η χρήση των εισαγωγικών. Οι Εθνοσυνελεύσεις της επανάστασης εξουσιοδότησαν τους Α. Λουριώτη και Ι. Ορλάνδο να δανειστούν από τη Βρετανία χρήματα για τον Αγώνα. Ετσι συνάφθηκαν δύο δάνεια, το 1824 και το 1825. Το 40% του ποσού πήγε σε προμήθειες και ασφάλειες των μεσαζόντων και με το υπόλοιπο αγοράστηκε ένα πλοίο και παραγγέλθηκαν άλλα τέσσερα. Συνολικά μόνο δύο πλοία έφτασαν σώα στην Ελλάδα, μετά τη λήξη της επανάστασης.

Το σύγχρονο ελληνικό κράτος, υπό τον Ιωάννη Καποδίστρια και αργότερα υπό τον Οθωνα, αναγνώρισε την οφειλή των δανείων της ανεξαρτησίας, δεν προχώρησε όμως σε διακανονισμό, ερίζοντας με τους κατόχους των τίτλων που είχαν διασπαρθεί ανά την Ευρώπη για το «κούρεμα» του κεφαλαίου και τους τόκους. Τελικά, το 1878, ο Ι. Γεννάδιος κατέληξε σε συμβιβασμό με τους ομολογιούχους και η Ελλάδα ξεκίνησε να ξαναδανείζεται από τις ξένες χρηματαγορές.

Η πτώχευση του 1843. Σύμφωνα με τη συνθήκη του Λονδίνου του 1832, στην Ελλάδα δόθηκαν από Βρετανία, Γαλλία και Ρωσία 60 εκατ. φράγκα ως δάνειο καταβλητέο σε δόσεις. Ο δανεισμός της χώρας έπαιρνε μορφή διεθνούς συνθήκης με πολύ λεπτομερείς υποχρεώσεις της χώρας. Ηδη από το 1835 άρχισε μια πρωτοφανής αντιπαράθεση μεταξύ δανειστών και Ελλάδας, αλλά και μεταξύ των δανειστών, που αφορούσε νέες προκαταβολές. Η οικονομία δεν προόδευε για να αναπτύξει πόρους και οι προϋπολογισμοί του κράτους ήταν ελλειμματικοί. Η εξόφληση των δόσεων «σερνόταν» από το 1837 και σταμάτησαν το 1840. Το 1843 κηρύχθηκε πτώχευση.

Η πτώχευση του 1893. Μετά το 1879, η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται, αλλά ο δημόσιος δανεισμός από τις ξένες χρηματαγορές για την εκπλήρωση της Μεγάλης Ιδέας παίρνει τεράστιες διαστάσεις. Η σταφιδική κρίση οδήγησε την κατάσταση αυτή στα όριά της, με αποτέλεσμα το ελληνικό κράτος να κηρύξει, διά στόματος Τρικούπη, το 1893, πτώχευση. Η κατάσταση επιδεινώθηκε ακόμα περισσότερο με την ήττα στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 και την επιβολή του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου, το 1898, που σήμανε την επανέναρξη εξυπηρέτησης του δημοσίου χρέους.

Η πτώχευση του 1932. Μετά το 1910, η οικονομική κατάσταση της χώρας βελτιώθηκε, αλλά το 1922 κατέρρευσε η Μεγάλη Ιδέα. Η εισροή ενάμισι εκατομμυρίου προσφύγων έθεσε ως αναπόδραστη προτεραιότητα του ελληνικού κράτους την άσκηση κοινωνικής πολιτικής. Τα δάνεια που χορήγησε η διεθνής κοινότητα προς την ελληνική κυβέρνηση ανακούφισαν το διψασμένο για ρευστό δημόσιο ταμείο, χωρίς, ωστόσο, να επιλύσουν το οικονομικό πρόβλημα της χώρας.

Το ελληνικό κράτος προσέφυγε, το 1927, στην Κοινωνία των Εθνών (ΚτΕ) και ζήτησε τη δανειακή συνδρομή της για την εξυγίανση της δραχμής. Οι διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν ήταν σκληρές και επίπονες και κατέληξαν, μεταξύ άλλων, στην ίδρυση της Τραπέζης της Ελλάδος, στην εισαγωγή του κανόνα συναλλάγματος–χρυσού, στη μετατρεψιμότητα της δραχμής και στη σύνδεσή της με τη στερλίνα.

Η κρίση του 1929 είχε παρενέργειες στη χώρα. Τον Σεπτέμβριο του 1931, η Μεγάλη Βρετανία εγκατέλειψε τον κανόνα χρυσού–συναλλάγματος. Οι πιέσεις που δέχθηκε το ελληνικό νόμισμα ήταν ισχυρές και οδήγησαν σε μεγάλες απώλειες συναλλαγματικών διαθεσίμων. Η ελληνική κυβέρνηση, για ν’ αντιμετωπίσει τις πιέσεις αυτές, επέβαλε περιοριστικούς ελέγχους στο συνάλλαγμα που δεν στάθηκαν ικανοί να ανακόψουν την αποστράγγιση των εθνικών συναλλαγματικών αποθεμάτων, ενώ η ελπίδα εξωτερικού δανείου δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Ετσι, την 1η Mαΐου 1932 κηρύχθηκε ξανά πτώχευση, η τελευταία, προς το παρόν, στη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Από το 1935 και εξής επαναλήφθηκε η αποπληρωμή του δημοσίου χρέους.

Του Μιχάλη Ψαλιδόπουλου

* Ο κ. Μιχάλης Ψαλιδόπουλος είναι καθηγητής στην έδρα «Κωνσταντίνος Καραμανλής», της Διπλωματικής Σχολής Fletcher, στο πανεπιστήμιο Tufts.

Πηγή Καθημερινή

25.9.2011

Ταξιδεύοντας : Τήνος, περπατώντας στα μονοπάτια της

Τρεις βασικές διαδρομές σ’ αυτόν τον πεζοπορικό παράδεισο

Την Τήνο οι περισσότεροι τη γνωρίζουν για τον ναό της Παναγίας και τη θαυματουργή εικόνα της, που αποτελεί πανελλήνιο προσκύνημα. Είναι γνωστή επίσης για τη μαρμαρογλυπτική της και τους διάσημους καλλιτέχνες της, όπως ο Γιαννούλης Χαλεπάς, ο Γιάννης Φιλιππότης, ο Αντώνης Σώχος. Αλλά ότι είναι και ένας παράδεισος για τους πεζοπόρους, αυτό είναι μια μεγάλη έκπληξη για τους περισσότερους.

Στον πεζοπορικό χάρτη της Terrain αποτυπώνονται δεκάδες χιλιόμετρα μονοπατιών από τη μια άκρη του νησιού ώς την άλλη. Αυτή την εποχή, όποιο και να διαλέξετε, θα απολαύσετε μια εξαιρετική πεζοπορία μέσα από τοπία μοναδικής ομορφιάς. Τα τρία μονοπάτια που περιγράφονται εδώ είναι μόνο ένα μικρό δείγμα από τις επιλογές που έχετε σ’ αυτόν τον πεζοπορικό παράδεισο!

Παραλία Λυχναφτιά - Στενή

Είναι μια από τις ωραιότερες πεζοπορικές διαδρομές στην Τήνο. Τα πρώτα 200 μέτρα του μονοπατιού είναι πνιγμένα στα αγριόχορτα, οπότε είναι προτιμότερο να περπατήσετε πάνω στις φαρδιές πέτρινες πεζούλες που οριοθετούν το μονοπάτι. Στη συνέχεια γίνεται καθαρό και βατό, ενώ υπάρχει και σηματοδότηση με μπλε βούλες, που είναι μάλλον περιττές.

Το μονοπάτι ανηφορίζει πλάι στην κοίτη της ρεματιάς, περνάει δίπλα από ένα ξωκλήσι, που αποτελεί μια καλή ευκαιρία για στάση ξεκούρασης, και διασχίζει ένα πανέμορφο αγροτικό τοπίο με παλιούς ελαιώνες, πέτρινες αγροικίες, αλώνια, καλλιεργημένες πεζούλες, μια πυκνή συστάδα από βελανιδιές και πολλές ροζ πικροδάφνες.

Αφού διασχίσετε το γραφικό χωριό Ποταμιά, το χτιστό καλντερίμι θα σας βγάλει στον κεντρικό ασφαλτόδρομο, νότια από το χωριό Στενή.

Φλοπόρια - Καρδιανή

Περίπου 200 μέτρα βόρεια από τη διασταύρωση με την ανεμογεννήτρια, θα δείτε έναν χωματόδρομο που φεύγει νοτιοδυτικά και πηγαίνει σ’ έναν ανεμόμυλο. Ακριβώς στο σημείο όπου ο δρόμος διασχίζει τη μάντρα του κτήματος μέσα στο οποίο βρίσκεται ο ανεμόμυλος, θα δείτε ένα μονοπάτι -χωρίς σήμανση ή πινακίδες- που φεύγει βορειοδυτικά. Είναι ένα χορταριασμένο, αλλά σαφές μονοπάτι που προχωράει ανάμεσα σε δύο ξερολιθιές, παράλληλα και λίγο χαμηλότερα από τον ασφαλτόδρομο, και είναι πολύ ευχάριστο. Περίπου 1 χλμ. από το σημείο εκκίνησης θα συναντήσετε το ξωκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής, που είναι χτισμένο μέσα σε μια ρεματιά κατάφυτη με πικροδάφνες και συκιές και δίπλα του έχει έναν θαυμάσιο περιστεριώνα. Από τη Ζωοδόχο Πηγή ακολουθείτε τονδύσβατο χωματόδρομο που κατηφορίζει προς τα δυτικά, και έπειτα από 200 μ., στο σημείο που θα δείτε μια ξύλινη πορτούλα που φράζει τον δρόμο για τα κατσίκια, ακολουθείτε το μονοπάτι στα δεξιά σας. Το μονοπάτι προχωράει προς τα βορειοδυτικά, μερικά μέτρα χαμηλότερα από τον κεντρικό δρόμο, και οδηγεί σε μια καταπράσινη ρεματιά όπου θα συναντήσετε έναν ελαιώνα, δύο μεγάλες συκομουριές και μια πηγή με κρύο νερό. Από το σημείο αυτό, και ώσπου να φτάσετε στο ξωκλήσι των Αγίων Ιωακείμ και Αννας, το μονοπάτι είναι δύσβατο, πνιγμένο στα αγριόχορτα. Από το εκκλησάκι βγαίνετε στον κεντρικό ασφαλτόδρομο, προχωράτε μερικά μέτρα προς τα βορειοδυτικά και κατηφορίζετε αριστερά στον τσιμεντόδρομο που οδηγεί στον αρχαίο πύργο της Αβδου. Ο πύργος αυτός σώζεται σε μεγάλο ύψος και θα μπορούσε να ήταν ένα σημαντικό αξιοθέατο, αλλά είναι περιφραγμένος από κάποιον ιδιώτη και έχει μετατραπεί σε αποθήκη… Από τον αρχαίο πύργο το μονοπάτι συνεχίζει προς τα βορειοδυτικά, δίπλα από τον πέτρινο τοίχο.

Η βλάστηση μπορεί να σας δυσκολέψει σε μερικά σημεία, αλλά τα τελευταία 500 μέτρα, πριν συναντήσετε την άσφαλτο που κατεβαίνει στον όρμο Γιαννάκη, είναι βατά και απολαυστικά, μέσα σε ένα αγροτικό τοπίο, με παλιά αλώνια, πέτρινες αγροικίες, ελαιώνες και έναν περιστεριώνα. Οταν συναντήσετε τον ασφαλτόδρομο, στρίβετε δεξιά και έπειτα από 300 μ. συναντάτε διασταύρωση με στενό χωματόδρομο που κατευθύνεται προς τα αριστερά (βόρεια), προς τον Αγιο Νικόλαο και το νεκροταφείο των καθολικών. Από εκεί μέχρι την Καρδιανή, το μονοπάτι είναι λίγο χορταριασμένο αλλά σε γενικές γραμμές βατό και πολύ ευχάριστο.

Καρδιανή - Ορμος Γιαννάκη

Αφήνετε το όχημά σας στο τέρμα του ασφαλτόδρομου στην Καρδιανή, κατεβαίνετε τα σκαλάκια και βρίσκεστε μπροστά στον ναό Κιουρά Καρδιανή. Ακολουθείτε το καλντερίμι που περνάει αριστερά από την είσοδο του ναού και συνεχίζετε προς την ανατολική γειτονιά του χωριού. Στην πρώτη κύρια διασταύρωση που θα συναντήσετε, στρίβετε δεξιά (ΒΔ), ακολουθώντας το μονοπάτι που διασχίζει ένα όμορφο τοπίο, με τρεχούμενα νερά και ζώα που βόσκουν ελεύθερα. Μετά τη δεύτερη ρεματιά που θα διασχίσετε, θα συναντήσετε μια διακλάδωση με ένα δευτερεύον μονοπάτι που συνεχίζει βορειοδυτικά και οδηγεί στην Παναγία τη Λακκωτιανή. Στη διασταύρωση αυτή εσείς ακολουθείτε το αριστερό (νότιο) σκέλος που σας οδηγεί κατηφορικά στην πανέμορφη παραλία του όρμου Γιαννάκη.

Του Στεφανου Ψημενου

Πηγή Καθημερινή

24.9.2011

Μ.Σταματόπουλος : Είναι έγκλημα να αφήνουμε το Τατόι να ρημάζει

Hταν ίσως το μόνο γεύμα με την «Κ», που η σκέψη της πρώτης γουλιάς παγωμένης μπίρας στον ουρανίσκο έφερνε ρίγη ευτυχίας. Είχε προηγηθεί μια μεγάλη πεζοπορία τρεισήμισι ωρών παρέα με τον συνδαιτυμόνα μου, αργά το απόγευμα, σε ένα από τα πιο μαγικά μέρη της Αττικής: το Τατόι. Ομολογουμένως, ο λαιμός μου δεν είχε στεγνώσει τόσο από τη ζέστη του αυγουστιάτικου ήλιου, όσο από την έκπληξη. Αφενός ήταν η παρθενική μου επίσκεψη στην τέως βασιλική περιουσία, που έχει περιέλθει στο ελληνικό Δημόσιο από το 2003. Αφετέρου, μου φάνηκε αδιανόητο ότι η τέτοιας ομορφιάς έκταση με τα σαράντα μικρά και μεγάλα κτίσματα και τα χιλιάδες στρέμματα πρασίνου έχει αφεθεί στην εγκατάλειψη. Αλλο να το διαβάζεις, και άλλο να το βλέπεις...

Σήμερα περισσότερο από ποτέ έχει έλθει η ώρα να ανοίξει ξανά η συζήτηση για το πώς η ελληνική Πολιτεία θα βγει από τη γνωστή αδράνεια και θα εκμεταλλευτεί, με σεβασμό στην ιστορία και τη φύση, το Τατόι. Ο ιστορικός Κώστας M. Σταματόπουλος, που με ξενάγησε υπομονετικά στον χώρο, ήταν ο πλέον κατάλληλος να απαντήσει στα ερωτήματά μου. Aπό το 1998 καταπιάνεται με τη μελέτη αυτού του θέματος, έχοντας συγγράψει ένα δίτομο έργο που κυκλοφόρησε, το 2004, από τις εκδόσεις Καπόν. Τον Οκτώβριο, θα είναι έτοιμος και ένας νέος περιεκτικός οδηγός με την υπογραφή του, για τους επισκέπτες της περιοχής, που θέλουν να γνωρίσουν από κοντά ένα σπουδαίο ιστορικό και φυσιολατρικό κεφάλαιο, άγνωστο σε πολλούς Ελληνες.

Το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της ξενάγησης και όχι του γεύματος που ακολούθησε. Ξεκινήσαμε από ένα μικρό μονοπάτι που περνάει μπροστά από το σπίτι του αρχικηπουρού, που αποπερατώθηκε το 1880, από τα παλαιότερα και πιο ρημαγμένα κτίσματα, ώσπου να βγούμε στο παλάτι, το γήπεδο του τένις και από εκεί να συνεχίσουμε την βόλτα στους στάβλους, στα βουστάσια, στο βουτυροκομείο, ώς τον λόφο με τους τάφους των μελών της βασιλικής οικογένειας. Στην πορεία μας –αν και οι παραθεριστές ήταν ακόμα διακοπές– συναντήσαμε πολλούς Αθηναίους να κάνουν πικνίκ με τα παιδιά τους, λάτρεις του τζόκινγκ ή περιπατητές που απολάμβαναν τις συγχορδίες των τζιτζικιών, τον καθαρό αέρα και την υπέροχη θέα. Ομως, η ευχάριστη εμπειρία της φύσης κηλιδωνόταν από τη φθορά των κτιρίων που έχασκαν χωρίς στέγη, τα σκουριασμένα παλιά αυτοκίνητα που μαρτυρούσαν ότι ο χρόνος σταμάτησε σε άλλη εποχή, αλλά και την υποψία πως η υγρασία θα έχει καταφάει ό,τι στοιβάχτηκε στο εσωτερικό των οικοδομημάτων, τα οποία φαίνονταν να είναι σε καλύτερη κατάσταση.

Μπορεί να συμφωνούμε όλοι πως η έλλειψη σωστής διαχείρισης ήταν μια από τις αιτίες που δημιουργήθηκε το έλλειμμα και το χρέος στη χώρα μας. Η επίσκεψη στο Τατόι είναι μια κλασική περίπτωση, που συμπυκνώνει την αδιαφορία για την αξιοποίηση ενός σοβαρού κρατικού περιουσιακού στοιχείου και την απουσία φαντασίας για το πώς ο πράσινος πνεύμονας με τα μικρά οικήματα θα μπορούσε να είναι ένα υπόδειγμα αναπτυξιακής πολιτικής. Μπορεί αυτό να αλλάξει; «Σαφέστατα ναι!» λέει ο Κώστας Σταματόπουλος.

«Ενα από τα λίγα καλά της παρούσας οικονομικής ύφεσης είναι ότι, επιτέλους, ορισμένες αγκυλώσεις υποχωρούν» και «δεν υπάρχει κανείς που να μην αντιλαμβάνεται σήμερα ότι είναι αυτονόητο και συμφέρον για την ελληνική Πολιτεία να βάλει σε εφαρμογή ένα σχέδιο που θα αναδείξει το Τατόι». Κάνοντας τον δικηγόρο του διαβόλου, του επισημαίνω ότι η καθημαγμένη οικονομία δεν έχει διαθέσιμους πόρους για αναστηλώσεις και για την περιποίηση του περιβάλλοντος χώρου. «Συμφωνώ. Ομως, εδώ η λογική θα πρέπει να είναι η εξής: Να φροντίσουμε άμεσα 2 - 3 κτίσματα που κινδυνεύουν να καταρρεύσουν με την πρώτη μπόρα, με ένα στέγαστρο. Πρόκειται για οικήματα χτισμένα στα τέλη του 19ου αιώνα, που έχουν ραγδαία επιδείνωση κάθε χρόνο. Διασώζοντάς τα από την αποσύνθεση, κάνουμε ήδη ένα πρώτο σημαντικό βήμα». Και τα υπόλοιπα βήματα; «Μη βιάζεστε», με προτρέπει ο Κώστας Σταματόπουλος. «Μπορείτε και εσείς να τα φανταστείτε, μόλις ολοκληρώσουμε τη βόλτα μας». Στο μεταξύ, ο περίπατος συνεχίζεται μπροστά σε σπιτάκια που φέρνουν στο μυαλό παιδικά παραμύθια. Σε κάθε βήμα, έχει κανείς την αίσθηση ότι βρίσκεται σε άλλη διάσταση, που δεν έχει καμιά σχέση με τη σημερινή Ελλάδα. Ξαφνικά, διασταυρωνόμαστε με ένα κοπάδι πρόβατα. «Κανονικά δεν επιτρέπεται να βόσκουν εδώ, αλλά ποιος θα τους σταματήσει;» μονολογεί ο ιστορικός.

Διατηρητέα 18.000 στρέμματα και 28 από τα σαράντα κτίρια

Η φύση πανταχού παρούσα. Περπατάμε πάνω σε ξερές πευκοβελόνες και κλαδάκια. Ρωτώ για την πυροπροστασία. «Υπάρχει πρόνοια από την πυροσβεστική και γίνονται περιπολίες. Η αξιοποίηση του κτήματος θα βελτίωνε αφάνταστα αυτόν τον τομέα καθώς θα υπήρχαν πολλοί εργαζόμενοι εδώ και έτσι θα ήταν καλύτερη η φύλαξη. Τα 40.000 στρέμματα του Τατοΐου χωρίζονται σε τρία νοητά τμήματα: το αυλικό, εκείνο της διοίκησης και το “χωριό”, στο οποίο συγκεντρώνονταν οι αγροτικές και κτηνοτροφικές λειτουργίες. Υπάρχει, τέλος, το κοιμητήρι της δυναστείας, στο Παλαιόκαστρο, την ακρόπολη της αρχαίας Δεκέλειας. Γύρω από την έπαυλη είναι ο κήπος, έπειτα η ζώνη του πάρκου και γύρω το απέραντο δάσος...», με κατατοπίζει ο κ. Σταματόπουλος. Ξέρει απ’ έξω κάθε πέτρα, σχεδόν κάθε δένδρο: «Εμαθα τα πάντα για τη χλωρίδα της έκτασης αυτής από τον δασολόγο Χρήστο Λελίγκο, ο οποίος έπιασε δουλειά το 1954 εδώ και έγινε ο τελευταίος διευθυντής ώς το 2003. Είναι μια ανεξάντλητη πηγή γνώσεων για τον τόπο. Το Τατόι ήταν πάντα κτήμα, που έβγαζε πολλά έσοδα παράγοντας δικά του προϊόντα: γάλα, τυρί, φρούτα, κηπευτικά, διέθετε και δικά του αμπέλια που παρήγαν καλό κρασί. Αυτό που δεν ξέρουν κάποιοι είναι ότι η βασιλική οικογένεια δεν έπαιρνε όλα αυτά τα τρόφιμα δωρεάν αλλά κατέβαλλε αντίτιμο, κάτι που ξεκάθαρα φαίνεται στα οικονομικά κατάστιχα που φυλάσσονταν στο διευθυντήριο».

Μικρή στάση μπροστά από τη βασιλική κατοικία, που διατηρεί πεισματικά κάτι από την παλιά αίγλη, παρά την εγκατάλειψη. Είναι περιφραγμένη και φυλάσσεται από δύο ημίαιμα σκυλιά της αστυνομίας, τα οποία κοιμούνται τεμπέλικα και δεν φαίνεται να συγκινούνται από την παρουσία μας. Η εικόνα πίσω από τα συρματοπλέγματα, είναι μάλλον αστεία, αν σκεφτεί κανείς ότι λίγα μέτρα πιο κάτω έχουν τραβηχτεί όλες οι φωτογραφίες των μελών της βασιλικής οικογένειας με τους υψηλούς προσκεκλημένους, που φιλοξενούνταν στο Τατόι: από τον τσάρεβιτς Νικόλαο μέχρι την Τζάκι Κένεντι.

«Φαντάζομαι ότι τα κτίσματα και ο κήπος έχουν κριθεί διατηρητέα», ρωτώ τον κ. Σταματόπουλο. «Χάρις στην πρωτοβουλία της Ελληνικής Εταιρείας για την Προστασία του Περιβάλλοντος και του Πολιτισμού, της οποίας είμαι μέλος, επιτύχαμε να χαρακτηριστεί ο κεντρικός πυρήνας του Τατοΐου, δηλαδή 18.000 στρέμματα, και 28 από τα 40 κτίρια διατηρητέα. Κανείς δεν ξέρει με ποια κριτήρια εξαιρέθηκαν τα υπόλοιπα οικοδομήματα. Τουλάχιστον η απόφαση αυτή ήταν σημαντική, ώστε να μπορέσουμε να προφυλάξουμε τον χώρο από παρεμβάσεις ή λεηλασίες. Ομως, αυτό δεν αρκεί...».

Ολη η βασιλική έπαυλη να γίνει ένα μουσείο για τη δυναστεία

Είναι ολοφάνερες οι μεγάλες καταστροφές από την ερήμωση. Ακόμα και αν υπάρχουν φωτογραφικά ντοκουμέντα για την αρχική μορφή των κτισμάτων, δεν υπάρχουν σήμερα εκείνοι οι φοβεροί μάστορες που σκάλισαν τις πέτρες, έφτιαξαν τα σιδερένια ελάσματα, σμίλεψαν μαρμάρινες κρήνες. «Ιδού πώς το Τατόι θα μπορούσε να αναγεννηθεί» λέει ο Κώστας Σταματόπουλος. «Θα πρέπει να συμβάλει στην αναβίωση παλαιών ειδικοτήτων και στη δημιουργία μιας νέας γενιάς εξειδικευμένων επαγγελματιών. Ας δούμε την αλήθεια. Σημασία δεν έχει να γίνει ένας φορέας για το Τατόι, αλλά ποια θα είναι η φιλοσοφία του, αν θα μπορέσει να λειτουργήσει με κριτήρια που δεν έχουν σχέση με δημόσια υπηρεσία. Πιστεύω ακράδαντα ότι πρέπει να καταστεί γρήγορα αυτοχρηματοδοτούμενο. Για να γίνει αυτό δεν χρειάζεται μόνο να βάλουμε λ. χ. εισιτήριο. Πρέπει να ανασυσταθεί η αγροτική ή κτηνοτροφική παραγωγή του που δεν θα είναι μεν μαζική αλλά θα έχει brand name. Εκεί μπορούν να γίνουν συνέργειες και με την ιδιωτική πρωτοβουλία. Υστερα, θα μπορούσαμε να εκμεταλλευτούμε πολλά από τα κτίσματα, που προσφέρονται για διάφορες χρήσεις».

Τον διακόπτω: Πώς κρίνει την ιδέα να γίνονται εκατοντάδες γαμήλιες δεξιώσεις; «Ο χώρος του Τατοΐου, παρά τα όσα μπορεί να πιστεύουν κάποιοι, έχει μια βαθιά σεμνότητα. Οι ένοικοι των κτιρίων δεν έζησαν ποτέ με τρόπο προκλητικό. Τα οικοδομήματα δεν είχαν ποτέ κραυγαλέες πολυτέλειες ούτε στην εξωτερική τους όψη ούτε στην εσωτερική τους διακόσμηση. Αυτό το πνεύμα υπάρχει ακόμα στο Κτήμα. Σαφώς λοιπόν μπορεί να γίνονται εκδηλώσεις, αλλά προσεκτικά επιλεγμένες, σε κάποιες από τις γωνιές της μεγάλης έκτασης. Ολα μπορούν να γίνουν. Πάντα με σεβασμό στη φύση, που είχε πάντα το πάνω χέρι σε αυτόν τον τόπο. Ο άνθρωπος ήταν σε δεύτερη μοίρα».

Η αξιοποίηση του Τατοΐου προσέκρουε μέχρι σήμερα στη σύνδεση του χώρου με τον θεσμό της βασιλείας στην Ελλάδα. Υπάρχουν ακόμα αρνητικά αντανακλαστικά σε μερίδα του πληθυσμού; «Τούτο το μέρος είναι από τα ομορφότερα στην Αττική και αποτελεί πλέον κρατική περιουσία. Θεωρώ παράλογο και εγκληματικό να το αφήσουμε στη μοίρα του, να στερούμε από τους πολίτες την ομορφιά του, τα έσοδα που μπορεί να αποφέρει, ακόμα και αυτό το τμήμα της ιστορίας που κανείς δεν μπορεί να διαγράψει. Οι συνθήκες έχουν πλέον ωριμάσει και βλέπουμε τη βασιλεία με νηφαλιότητα. Ας κοιτάξουμε τα γεγονότα με τιμιότητα, χωρίς εμμονές η στερεότυπα. Ούτε να αποκρύψουμε ούτε να συκοφαντήσουμε, αλλά να διακρίνουμε με διαύγεια. Πιστεύω ότι το Τατόι πρέπει να θυμίζει αυτό που ήταν κάποτε, να αντιλαμβάνεται ο επισκέπτης τι συνέβη εδώ και όχι να μετατραπεί σε κάτι ξένο ως προς την προϊστορία του. Θα πρότεινα λ. χ. όλη η βασιλική έπαυλη να γίνει ένα μουσείο για τη δυναστεία. Να ιδρυθεί και ένα μουσείο για το ίδιο το κτήμα και το παρελθόν του, καθώς και ένα μουσείο οχημάτων (υπάρχουν στους στάβλους άμαξες και παλαιά αυτοκίνητα), που θα ήταν μοναδικό στην Ελλάδα».

Μήπως η ίδια η τέως βασιλική οικογένεια διαιωνίζει ακόμα -με κοσμικές εμφανίσεις- ένα είδος αντιπάθειας που αντικατοπτρίζεται και στη σημερινή μοίρα του Τατοΐου; «Θα σας απαντήσω ως ιστορικός. Στο παρελθόν το παλάτι έκανε σφάλματα. Αλλά πείτε μου, ποιος δεν έκανε από όσους κυβέρνησαν την Ελλάδα και μάλιστα, ενίοτε, πιο σοβαρά; Και ποιος δεν εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να κάνει; Είναι όμως δίκαιο, είναι συμφέρον, να εκδικούμαστε τον Ελληνα πολίτη αφήνοντας το Τατόι να ρημάζει;».

Η βόλτα ολοκληρώνεται στον λόφο με τους βασιλικούς τάφους. Κάποιοι έχουν προσπαθήσει να παραμορφώσουν τα γράμματα με σουγιάδες. Οι μικρολεηλασίες συνεχίζονται. «Τα τελευταία 12 χρόνια που εγώ επισκέπτομαι την περιοχή έχω δει πολλά: κτίρια να γκρεμίζονται, αντικείμενα να χάνονται ή να φθείρονται. Κατά τη διάρκεια της μελέτης μου (1998 - 2003) απευθύνθηκα σε πολλούς κρατικούς φορείς που δεν μου έδωσαν πρόσβαση στα αρχεία τους, για λόγους αδιευκρίνιστους. Ζητούσα έγγραφα που βρίσκονταν στην Ελλάδα και με παρέπεμπαν στην Κοπεγχάγη ή τη Μόσχα. Και το “απαγορεύεται” ήταν η εύκολη απάντηση, λόγω ευθυνοφοβίας, αλλά και με σκοπό να αποθαρρυνθώ. Ευτυχώς, κατάφερα να μιλήσω με πολλούς ανθρώπους που δεν είναι πια εν ζωή, αλλά ήταν μάρτυρες ιστορικών γεγονότων. Οφείλω δε να πω ότι τον τελευταίο καιρό η ευαισθητοποίηση έχει αυξηθεί ιδιαίτερα ανάμεσα στους νέους ανθρώπους, που συσπειρώνονται μέσω της κοινωνικής δικτύωσης. Ετσι γεννήθηκαν πρόσφατα οι «φίλοι του Τατοΐου». Και με τον φορέα διαχείρισης του δρυμού Πάρνηθας και με το ΥΠΠΟΤ η συνεργασία μου σήμερα είναι ικανοποιητική, νιώθω ότι δεν είμαι πια μόνος».

Η ευτυχής στιγμή της πρώτης γουλιάς κρύας μπίρας έφτασε. Εξουθενωμένοι καθήσαμε σε γειτονική ταβέρνα απολαμβάνοντας τη δροσιά και την πανέμορφη θέα. Στην παρέα προστέθηκε και η ιδιοκτήτρια Μαρία Βούλγαρη, η οποία γεννήθηκε προπολεμικά μέσα στο κτήμα, στο οποίο εργαζόταν ο πατέρας της. «Γέρασα και δεν αντέχω να το βλέπω να ρημάζει. Ξέρετε τι δουλειές θα έδινε στον κόσμο αν λειτουργούσε όπως παλιά;» μας είπε, με αληθινή έγνοια, χωρίς κανέναν μελοδραματισμό...

Oι σταθμοί του

1953

Γεννιέται στην Αθήνα

1971

Σπουδάζει ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Λυών και στη Σορβόννη απ’ όπου παίρνει διδακτορικό στη βυζαντινή ιστορία το 1980.

1981

Εγκαθίσταται για μία δεκαετία στη Θεσσαλονίκη, λόγω μιας οικογενειακής επιχείρησης. Γνωριμία ουσίας με την Κωνσταντινούπολη, πόλη της οποίας καθίσταται βαθύτατος γνώστης.

1991

Γενικός γραμματέας και αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας μέχρι σήμερα.

1998

Καταπιάνεται με τη μελέτη, αλλά και τη διάσωση του Τατοΐου, χωρίς να εγκαταλείψει την ενασχόλησή του με την Πόλη. Σήμερα είναι πρόεδρος του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς. Ασχολείται με τη διδασκαλία και την συγγραφή.

Η συνάντηση

Με τον Κώστα Σταματόπουλο –που είναι χορτοφάγος– και τον φωτογράφο μας φάγαμε στην ταβέρνα «Η θέα». Ομολογουμένως τα ψητά κρέατα ήταν όλα πρώτης ποιότητος, το ίδιο και τα μεζεδάκια. Μας άρεσαν επίσης πολύ τα βλίτα και η πολίτικη σαλάτα. Το μέρος είναι ήσυχο και προσφέρεται για μια καλοκαιρινή βόλτα ειδικά τις ζεστές ημέρες. Επίσης, είναι ο καλύτερος επίλογος ύστερα από μια πεζοπορία στο Κτήμα. Το γεύμα κόστισε 50 ευρώ.

Της Μαργαρίτας Πουρνάρα

Πηγή Καθημερινή

11.9.2011

Ταξιδεύοντας : Λέρος, ένα νησί με ιταλική αύρα

«Ιταλός και στρατιώτης, μοιάζει με ανέκδοτο», ξεκίνησε να μου αφηγείται ο Φρόντις καθώς μπαίναμε πλανάροντας αργά μέσα στον όρμο του Λακκίου, στη Λέρο. «Αυτοί οι άνθρωποι έχουν γεννηθεί γλεντζέδες, καλόκαρδοι, όμορφοι. Ο πόλεμος δεν τους πάει. Σ’ έναν πόλεμο, όμως, τα κατάφεραν. Ηταν το 1911, όταν επιτέθηκαν στην μισοδιαλυμένη Οθωμανική Αυτοκρατορία, και της απέσπασαν τα Δωδεκάνησα». Ιταλών έργα«Εδώ στη Λέρο, τρία πολεμικά πλοία των Ιταλών μπήκαν στο λιμάνι τον Μάιο του 1912, και μέσα σε λίγες ώρες εξουδετέρωσαν την τουρκική φρουρά. Οι κάτοικοι τους υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό ως απελευθερωτές, και οι Ιταλοί πίστεψαν ότι θα έμεναν εδώ για πάντα και η Λέρος όπως και όλα τα Δωδεκάνησα θα αποτελούσαν τμήμα του ιταλικού κράτους. Τελικά κατάφεραν να μείνουν λίγο περισσότερο από τριάντα χρόνια, ώς το Νοέμβριο του 1943». «Δεν είναι και λίγα 30 χρόνια. Στο διάστημα αυτό, εργάστηκαν ακατάπαυστα, καταρχήν για να οχυρώσουν το νησί, και στη συνέχεια για να δώσουν στη νέα τους κατάκτηση τις προδιαγραφές του δικού τους κοινωνικού συμβολαίου και της δικής τους αισθητικής. Ο,τι διασώθηκε από τα έργα των Ιταλών, τόσο στη Λέρο όσο και στα υπόλοιπα Δωδεκάνησα, είναι το κύριο στοιχείο ομορφιάς και φινέτσας που τα διακρίνει από την περιβάλλουσα ελληνική πραγματικότητα». Πήγαμε και δέσαμε το σκάφος μας στην ολοκαίνουρια και εντυπωσιακή Μαρίνα Λέρου, στην ανατολική άκρη του όρμου του Λακκίου. Εδώ, σε μια έκταση 45.000 τ.μ., φιλοξενούνται με άνεση 220 σκάφη μέσα στο νερό, αλλά υπάρχουν και θέσεις για 400 σκάφη πάνω σε ειδικά στηρίγματα στην ξηρά, γερανοί 160 τόνων για την ανέλκυση και καθέλκυση σκαφών, μπαρ, εστιατόρια, ένα μεγάλο κατάστημα με ναυτιλιακά είδη, ένα μεγαλείο! «Αυτή τη μαρίνα όμως δεν την έφτιαξαν οι Ιταλοί», σχολίασα εντυπωσιασμένος. «Οχι, Ελληνες την έφτιαξαν, αλλά με την καλαισθησία, τη λειτουργικότητα και την αρχοντιά μιας ιταλικής μαρίνας. Το νησί αυτό είναι μπολιασμένο με την ιταλική αρχοντιά». Πίνοντας έναν espresso στην καφετέρια της μαρίνας, χαζεύαμε την πόλη που απλωνόταν στη βόρεια πλευρά του όρμου. Από Porto Lago, Λακκί«Αυτό είναι το Λακκί. Οταν ήρθαν εδώ οι Ιταλοί, το 1912, εντυπωσιάστηκαν από την ασφάλεια και το μέγεθος αυτού του όρμου που έμοιαζε με μια τεράστια λίμνη, και αποφάσισαν να δημιουργήσουν εδώ ένα αστικό κέντρο. Υπήρχε βέβαια εδώ ήδη ένας οικισμός, χτισμένος από Ελληνες και Τούρκους, μίζερος και χαοτικός. Οι Ιταλοί ισοπέδωσαν τα πάντα και σχεδίασαν από την αρχή μια αρχοντούπολη με πλατείες, παραλιακό δρόμο, αλέες, πάρκα, λεωφόρους και εντυπωσιακά δημόσια κτίρια. Ηρθαν εδώ διάσημοι Ιταλοί αρχιτέκτονες και πολεοδόμοι, και έκαναν ένα μεγάλο αρχιτεκτονικό πείραμα, που έμεινε γνωστό στην ιστορία της αρχιτεκτονικής με το όνομα Διεθνές Στυλ. Το Porto Lago, όπως ονομάστηκε η πόλη, αποτέλεσε μια εξαίσια σύνθεση αρχιτεκτονικών στοιχείων διαφόρων πολιτισμών, που θα μπορούσε να μπορούσε να ήταν ένας αρχιτεκτονικός αχταρμάς αν τον εκτελούσαν άλλοι, αλλά είπαμε, οι Ιταλοί έχουν την τέχνη στα κύτταρά τους. Ενας ευφάνταστος συνδυασμός ενετικών, αναγεννησιακών και ανατολίτικων διακοσμητικών στοιχείων έκανε το Porto Lago την πιο όμορφη πόλη των Δωδεκανήσων. Προς το τέλος του πολέμου οι Ιταλοί συνθηκολόγησαν με τους Συμμάχους, οπότε βρέθηκαν στο ίδιο στρατόπεδο με τους Ελληνες, αποτελώντας πλέον στόχο των Γερμανών. Τον Σεπτέμβριο του 1943 τα γερμανικά βομβαρδιστικά έφτασαν στη Λέρο και μετέτρεψαν το μεγαλύτερο μέρος της πόλης σε ερείπια, βυθίζοντας και όσα πλοία βρίσκονταν στο λιμάνι, ανάμεσά τους και τη ναυαρχίδα του ελληνικού στόλου, τη «Βασίλισσα Ολγα». Μεγαλεία του παρελθόντοςΠερπατήσαμε όλο το πρωί στους δρόμους του Λακκίου, όπου μας εντυπωσίασαν τα απομεινάρια του μεγαλειώδους παρελθόντος της πόλης. Το παλιό ξενοδοχείο «Roma», το κινηματοθέατρο στην παραλία, το κτίριο που σήμερα στεγάζει το δημοτικό σχολείο, ο πρώην καθολικός ναός του Αγίου Φραγκίσκου (σήμερα του Αγίου Νικολάου), το κτιριακό συγκρότημα της Αγοράς, και βέβαια το εντυπωσιακό κτίριο της Ναυτικής Διοίκησης. Το μεσημέρι, με το σκάφος, κάναμε τον περίπλου του νησιού. Ο ένας όρμος μετά τον άλλο, μικρές και μεγάλες αγκαλιές, κάποτε ορμητήρια και καταφύγια πολεμικών πλοίων, στα δικά μας μάτια ήταν μικροί παράδεισοι προστατευμένοι από τους καιρούς, όπου μετρήσαμε 56 μικρές και μεγάλες βοτσαλένιες παραλίες, η μια πιο όμορφη από την άλλη. Αργά το απόγευμα δέσαμε το σκάφος στον όρμο του Ξηρόκαμπου στα νότια, και ανηφορίσαμε στο μονοπάτι προς την κορυφή του Τούρτουρα. «Εδώ, όπως και σε κάθε λοφοκορφή σε κάθε γωνιά του νησιού, οι Ιταλοί κατασκεύασαν φυλάκια και άλλα οχυρωματικά έργα, εγκατέστησαν κανόνια μεγάλου βεληνεκούς και πολλά πυρομαχικά. Εχτισαν στρατώνες όπου εγκαταστάθηκαν 7.500 Ιταλοί στρατιώτες, και μετέτρεψαν όλο το νησί σε ένα μεγάλο στρατόπεδο. Με εξαίρεση τη μάχη του 1943, αυτά τα οχυρά δεν γνώρισαν άλλες δόξες. Οι Ιταλοί περνούσαν όμορφα τις μέρες τους με καλό φαγητό, μουσική και διασκεδάσεις. Κάποιοι από αυτούς, πήραν χρώματα και πινέλα και διακόσμησαν τους τοίχους των στρατώνων με υπέροχες ζωγραφιές...». Ανεκμετάλλευτη «προίκα»Σε όλα αυτά τα κτίρια, τα δικά μου μάτια έβλεπαν μικρά μουσεία σύγχρονης τέχνης και αρχιτεκτονικής. Σκέφτηκα ότι, αν οι κληρονόμοι και διαχειριστές αυτών των μοναδικών θησαυρών (ο δήμαρχος, αλλά και οι δημότες) ήταν σε θέση να εκτιμήσουν την αξία τους, θα είχαν συντηρήσει όλα τα κτίρια της ιταλοκρατίας, όλες τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις στα βουνά, και θα τα είχαν «συνδέσει» με ένα δίκτυο μονοπατιών. Γραφεία εναλλακτικού τουρισμού επανδρωμένα με ειδικά εκπαιδευμένους ντόπιους θα ξεναγούσαν τους επισκέπτες, θα οργανώνονταν εκδηλώσεις, μια ολόκληρη αγορά θα στηνόταν γύρω από την ιταλική αυτή «προίκα», που θα μπορούσε να απογειώσει την οικονομία του νησιού. Για την ώρα, η αδιαφορία και η εγκατάλειψη ροκανίζουν τον θησαυρό... Του Στ. Ψημένου Πηγή Καθημερινή 10.9.2011

Στην Κένυα βρέθηκαν τα αρχαιότερα λίθινα εργαλεία

Εως και 300.000 χρόνια νωρίτερα από ό,τι υποστήριζαν οι μέχρι σήμερα επικρατούσες ανθρωπολογικές θεωρίες άρχισε να κατασκευάζει και να χρησιμοποιεί εξελιγμένα λίθινα εργαλεία ο Homo Erectus, ο πρόγονος του Homo Sapiens. Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξαν Αμερικανοί και Γάλλοι επιστήμονες υπό τον Christopher Lepre, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Rutgers και συνεργάτη του εργαστηρίου Lamont Doherty Earth Observatory στο Πανεπιστήμιο Columbia. Οι επιστήμονες ανέλυσαν εργαλεία που ανήκουν στη λεγόμενη «Αχελαία» λιθοτεχνία, την οποία ανέπτυξε ο «Ορθιος Ανθρωπος» για να μπορεί να κυνηγά και να τεμαχίζει πιο εύκολα την τροφή του. Τα ευρήματα προήλθαν από ανασκαφή στην περιοχή Kokiselei, κοντά στη λίμνη Τουρκάνα στην Κένυα, και σύμφωνα με τη χρονολόγηση των ανθρωπολόγων, κατασκευάστηκαν 1,76 εκατομμύρια χρόνια πριν από σήμερα, και συνεπώς να είναι τα αρχαιότερα αχελαία εργαλεία που έχουν βρεθεί ποτέ.

Πριν από αυτή την ανακάλυψη, τα παλαιότερα κοπτικά εξαρτήματα και κυνηγετικά όπλα της συγκεκριμένης λιθοτεχνίας προέρχονταν από την περιοχή Κόνσο της Αιθιοπίας και την Ινδία, με την κατασκευή τους να τοποθετείται στα 1,4 και 1-1,5 εκατομμύρια χρόνια από σήμερα. Ανάμεσα στα εργαλεία από την τοποθεσία Kokiselei συγκαταλέγονται χειροπέλεκεις λαξεμένοι για να σχηματίζουν λαβές και να συγκρατούνται γερά στην παλάμη, όπως και δίκοπα, πέτρινα μαχαίρια. Παρόλο που στην ανασκαφή δεν βρέθηκαν απολιθώματα κάποιου σκελετού που να πιστοποιούν ότι οι κάτοχοί τους ανήκαν στο συγκεκριμένο «παρακλάδι» ανθρωπίδων, ένα κρανίο Homo Erectus που εντοπίστηκε πέρυσι σε άλλο σημείο της όχθης της λίμνης συνηγορεί στο γεγονός ότι τα εργαλεία δημιουργήθηκαν από μέλη αυτού του είδους. Ετσι κι αλλιώς, οι περισσότεροι ανθρωπολόγοι δέχονται πως η εξελιγμένη «αχελαία» λιθοτεχνία αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Homo Erectus, του προϊστορικού είδους που εμφανίστηκε πριν από περίπου 2 εκατομμύρια χρόνια. Μάλιστα, αυτό το γνώρισμα διαχωρίζει εξελικτικά τον «Ορθιο Ανθρωπο» από τον προγενέστερο Homo Habilis, που ακόμη νωρίτερα (πριν από 2,6 εκατ. χρόνια) ξεκίνησε πρώτος να κατασκευάζει εργαλεία τής πιο πρωτόγονης τεχνικής Olduwai, η οποία πήρε το όνομά της από το ομώνυμο φαράγγι στην Τανζανία, όπου βρέθηκαν τέτοια εργαλεία κατά τη δεκαετία του ’30. Τα βελτιωμένα χαρακτηριστικά των «αχελαίων» εργαλείων θεωρείται ότι αντικατοπτρίζουν την ανώτερη νοημοσύνη του Homo Erectus, αφού τον βοηθούσαν να κόβει πιο εύκολα κομμάτια κρέατος από τη λεία που άφηναν πίσω τους τα μεγαλύτερα αρπακτικά, αλλά και να κυνηγά πιο αποτελεσματικά και ο ίδιος μικρά ζώα. Η χρονολόγηση των εργαλείων από την τοποθεσία Kokiselei έγινε με παλαιομαγνητικές μελέτες δειγμάτων από τα ιζήματα που βρέθηκαν γύρω τους κατά την ανασκαφή. Ωστόσο, η ηλικία τους έφερε στο φως και νέα ερωτήματα, καθώς στην ίδια ανασκαφή εντοπίστηκαν επίσης και εργαλεία της Olduwai λιθοτεχνίας - κάτι που αποδεικνύει ότι οι δύο τεχνικές συνυπήρχαν εκεί για κάποιο χρονικό διάστημα. Αυτό που υποθέτουν οι επιστήμονες είναι ότι είτε η αχελαία τεχνική εισήχθη στην περιοχή από κάποια άλλη περιοχή, άγνωστη μέχρι σήμερα, είτε ότι ήταν το αποτέλεσμα βελτιώσεων που έκαναν τοπικές ομάδες ανθρωπίδων. Απαντήσεις πάντως αναμένεται να δώσει μία δεύτερη ανασκαφή που διεξάγεται ήδη στο Kokiselei, η οποία ελπίζουν πως θα παράσχει δείγματα ηλικίας 2 εκατ. χρόνων.

Πηγή Καθημερινή

10.9.2011

Το "Νησί" βούλιαξε την Ελούντα

Σε "παγκόσμια ατραξιόν" μετατράπηκαν τα σκηνικά του δημοφιλέστατου σίριαλ το "Νησί". Ηταν τέτοια η δύναμή του, που κατάφερε να οδηγήσει ήδη μισό εκατομμύριο επισκέπτες όχι μόνο στη Σπιναλόγκα, που θεωρείται το κατεξοχήν σύμβολο της σειράς, αλλά και στο παλιό χωριό της Ελούντας, όπου γυρίστηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου.

Οι λιγοστοί, μόλις 50, κάτοικοι του παραδοσιακού χωριού Πάνω Ελούντα, έχασαν αυτό το καλοκαίρι την ησυχία τους. Στα σοκάκια περιδιάβαιναν όλες τις ώρες της ημέρας τουρίστες που ήθελαν να δουν από κοντά τα σκηνικά της πολύκροτης σειράς! Στόχος τους ήταν να πάρουν γεύση από το αληθινό "Νησί", καθώς σ' αυτό το χωριό στήθηκε από τον σκηνογράφο η Πλάκα που είδαμε όλοι στο σίριαλ.

Επισκέπτες από όλη την Ελλάδα, αλλά και την Κρήτη, που δεν είχαν δει ποτέ από κοντά τη Σπιναλόγκα, αλλά και ξένοι, βούλιαξαν την Ελούντα, που έχει δεχθεί μέχρι στιγμής διπλάσιο κόσμο από πέρσι.

Η παλαιά Ελούντα, μέχρι χθες, άλλωστε, δεν υπήρχε καν στον "τουριστικό" χάρτη της περιοχής. Κι όμως, κλείνοντας το φετινό καλοκαίρι, περισσότεροι από 500.000 τουρίστες θα έχουν αγγίξει τα γύψινα σκηνικά της σειράς στο χωριό και θα έχουν ξεναγηθεί στη Σπιναλόγκα. Κι όλα αυτά ενώ έχουν ήδη περάσει τέσσερις μήνες από τη στιγμή που το "Νησί" έριξε αυλαία!

Η Σπιναλόγκα έγινε το δεύτερο σε επισκεψιμότητα, μετά την Κνωσό, μνημείο της Κρήτης. Μπλόκαραν τα ταξιδιωτικά γραφεία με την απαίτηση των τουριστών να επισκεφθούν την Πλάκα, την Ελούντα και τη Σπιναλόγκα! Μόνο τα καραβάκια που πηγαινοέρχονται στο νησί αύξησαν φέτος την πελατεία τους κατά 40%!

"Δεν χωράει ο κόσμος στα πλοιάριά μας φέτος. Από τον Ιούνιο μέχρι και σήμερα μεταφέραμε χιλιάδες τουρίστες. Ολοι με μια φωτογραφική μηχανή στο χέρι, ψάχνουν να βρουν να φωτογραφήσουν την πύλη από όπου έμπαινε στο νησί ο Στέλιος Μάινας...", λέει χαρακτηριστικά ο καπετάν Νίκος από το καΐκι "Αγ. Ειρήνη", που κάνει καθημερινά το δρομολόγιο Πλάκα-Σπιναλόγκα

"Ετησίως υποδεχόμαστε περί τους 250.000 επισκέπτες σε αυτή την περιοχή. Αλλωστε ο τόπος μας είναι μοναδικής ομορφιάς και φιλοξενίας. Το "Νησί" όμως εκτίναξε φέτος σε 500.000 τους επισκέπτες", λέει στο "Εθνος της Κυριακής" ο δήμαρχος Αγίου Νικολάου, κ. Δημήτρης Κουνενάκης.

Το "Εθνος της Κυριακής" βρέθηκε στα μέρη όπου άναψαν κι έσβησαν τα φώτα του "Νησιού". Στο αληθινό σκηνικό της Σπιναλόγκα και στο τεχνητό που φτιάχτηκε για τη σειρά στην Πάνω Ελούντα.

Οι κάτοικοι στο παλιό χωριό, μένουν αποσβολωμένοι από τα λεφούσια των τουριστών. Δεν περίμεναν ποτέ ότι η σκηνογραφία μιας τηλεοπτικής σειράς θα αποτελούσε τέτοιο πόλο έλξης.

Δεκάδες τουρίστες επίσης περιμένουν στην ουρά για εισιτήριο εισόδου στη Σπιναλόγκα.

Η μοναδική απορία όλων είναι: "Πώς μπορεί ένας τέτοιος παράδεισος ομορφιάς, όπως είναι η Σπιναλόγκα, να ήταν συνώνυμο του πόνου και του διωγμού".

Με το βιβλίο στο χέρι

"Είναι διπλάσιος ο κόσμος που θέλησε να δει φέτος από κοντά την Ελούντα. Το βιβλίο της Χίσλοπ, που μεταφράστηκε σε πολλές χώρες, υπήρξε προπομπός. Ερχονται και ψάχνουν την Πλάκα και τη Σπιναλόγκα, ξένοι με το βιβλίο στο χέρι. Μάλιστα είναι χαρακτηριστικό αυτό που μου μετέφεραν οι αρχαιολόγοι από τη Σπιναλόγκα, ότι στο ξεκίνημα της τηλεοπτικής σειράς υπήρχε μια λεμονιά που φαινόταν στις σκηνές και λίγο καιρό μετά οι τουρίστες την είχαν μαδήσει... Εξαφάνισαν τα φύλλα της, που τα έπαιρναν για ενθύμιο από το νησί. Επαιρναν ακόμη και πέτρες ή κομμάτια χώμα", λέει ο δήμαρχος Αγ. Νικολάου, Δ. Κουνενάκης (φωτογραφία).

Ο ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΗΣ
Ολοι ζητούν να φωτογραφηθούν με τον "Δημητράκη" της Σπιναλόγκας

Η Πλάκα έγινε φέτος σημείο αναφοράς για πλήθος κόσμου. Στην ψαροταβέρνα "Παλίρροια" του Γιάννη Ανδρουλάκη, εκεί όπου ξεχειμώνιασαν οι ηθοποιοί του "Νησιού", εκεί όπου έκαναν Πρωτοχρονιά πέρσι με 24 βαθμούς θερμοκρασία, εκεί όπου ο Τάκης Νούσιας (ο τηλεοπτικός πρόεδρος της Σπιναλόγκας) βάπτισε το παιδί του, συναντήσαμε τον 11χρονο Μανώλη Τσαγκαράκη. Ο Δημητράκης της σειράς, είναι φανατικός Ολυμπιακός αλλά και άριστος μαθητής.

Οι ξένοι που τον αναγνωρίζουν ζητούν επιμόνως να φωτογραφηθούν μαζί του. Ο μικρός, αν και δεν είναι ηθοποιός, καθήλωσε με την ερμηνεία του. Ο Δημήτρης του "Νησιού" είναι βαφτισιμιός του Γιάννη Ανδρουλάκη.

"Τον Μανώλη τον βαφτίσαμε εμείς. Είμαστε περήφανοι για αυτόν.

Τώρα όμως ανοίγουν πάλι τα σχολεία και προέχει η μάθηση", μας λέει ο κ. Γιάννης Ανδρουλάκης. "Με όλους τους συντελεστές του σίριαλ γίναμε φίλοι. Αγάπησαν την Πλάκα.

Κι εμείς οι Πλακιώτες τους ανοίξαμε τα σπίτια μας, τους αγκαλιάσαμε με πολλή αγάπη, όπως κι όλο τον κόσμο. Φέτος, μάλιστα, δεν προλαβαίναμε να εξυπηρετήσουμε τους επισκέπτες μας. Πρωτοφανής κοσμοσυρροή".

Φωτίζεται το Νησί

Η τρίτη φάση αναστήλωσης του οικισμού της Σπιναλόγκας ξεκινάει. Μάλιστα, σε λίγους μήνες, το πιθανότερο στα τέλη Οκτωβρίου, ολοκληρώνεται και το έργο ηλεκτροφωτισμού του νησιού. Ο ηλεκτροφωτισμός θα προσθέσει μαγεία στις νύχτες των κατοίκων της Πλάκας, που θα βλέπουν την ομορφιά του από απέναντι. Το νησί μοιάζει με πίνακα ζωγραφικής καταμεσής στο πέλαγος. Αλλωστε ο κόλπος του Μιραμπέλλου, στον οποίο βρίσκεται, μεταφράζεται, ως... "η ωραία θέα"!

Με γύψο και χαρτόνι κάλυψαν τα σπίτια

Η πάνω Ελούντα βρίσκεται 5,5 χιλιόμετρα από τον Αγιο Νικόλαο. Οι κάτοικοί της που παραμένουν για χρόνια τώρα μακριά από την κοσμοπολίτικη πλευρά του χωριού τους, φέτος μπήκαν σε μια πρωτοφανή γι' αυτούς διαδικασία. Υποδέχτηκαν πλήθη τουριστών που ζητούσαν επιμόνως να φωτογραφηθούν μαζί τους.

Η ταμπέλα που υπάρχει στο πάρκινγκ του χωριού (δημιουργήθηκε για τους... επισκέπτες της σειράς), μας πληροφορεί για το πού βρίσκονται στημένα τα σκηνικά. Πλήθος τουριστών οδηγείται εκεί. Μπαίνοντας στο δρομάκι της Ζωοδόχου Πηγής αμέσως νιώθεις ότι πρωταγωνιστείς στο "Νησί"...

Αλλάζει ο χρόνος και βρίσκεσαι αυτομάτως στην πόλη με την αδελφότητα των Χανσενικών, το καφενείο "Ο βασιλικός", την εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα και τον δρόμο που με πόνο διάβηκε την πρώτη της μέρα στο νησί των λεπρών η Κατερίνα Λέχου. Τα γύψινα σκηνικά έχουν καλύψει τις προσόψεις των σπιτιών των κατοίκων. Πίσω από το χρυσοκόκκινο ντεκόρ της πέτρας κρύβονται γύψος και χαρτόνι. Δεν είναι λίγοι οι επισκέπτες των σκηνικών που φεύγουν με κομμάτια γύψου για σουβενίρ!

"Ο χώρος αναπλάστηκε για να προσιδιάζει στην εποχή και στη Σπιναλόγκα. Βέβαια τα σκηνικά είναι προσωρινά, γιατί έχουν καλύψει σπίτια κι επιπλέον είναι δύσκολο να συντηρηθούν", λέει ο δήμαρχος Δ. Κουνενάκης. Αυτό σημαίνει ότι όσοι προλάβουν... θα τα δουν. Οι πρώτες βροχές του φθινοπώρου μάλλον θα σβήσουν το σκηνικό της Σπιναλόγκας.

ΒΙΒΙΑΝ ΜΠΕΝΕΚΟΥ
bibian@pegasus.gr

Πηγή ΕΘΝΟΣ

28.8.2011

Ταξιδεύοντας : Ευχάριστη πεζοπορία στη Σέριφο

«Το φαντάζεσαι; Να σε έχουν κλείσει σ’ ένα μεγάλο ξύλινο κουτί, και να σε έχουν ρίξει στο πέλαγος, να σε πάρουν τα κύματα και τα ρεύματα και να σε εξαφανίσουν από προσώπου γης...», μου είπε ο Φρόντις ξεκινώντας την αφήγηση του μύθου του Περσέα. «Προφανώς, ο στόχος είναι να σε εξοντώσουν. Μα ποιος θα μπορούσε να σκεφθεί και να κάνει κάτι τέτοιο;», τον ρώτησα απορημένος. «Το σκέφτηκε και το έκανε ο Ακρίσιος, ο μυθικός βασιλιάς του Αργους, όταν ένας χρησμός τον προειδοποίησε ότι θα έχανε τον θρόνο του από τον εγγονό του. Τι πιο φυσικό θα μου πεις, όταν πια είσαι παππούς, να αφήσεις την εξουσία στον εγγονό σου. Αλλά ο Ακρίσιος ήταν ένας άπληστος άνθρωπος, όπως οι περισσότεροι που κατέχουν οποιασδήποτε μορφής εξουσία. Κι έτσι έκλεισε σ’ ένα ξύλινο κιβώτιο την κόρη του τη Δανάη και τον γιο της, τον μικρούλη Περσέα, και τους άφησε να τους εξαφανίσουν τα κύματα, μακριά από το βασίλειό του. Παρασυρμένο από τα κύματα, το κιβώτιο ξεβράστηκε στη Σέριφο, ακούμπησε μαλακά πάνω σε μια αμμουδιά, όπου το βρήκε ένας ψαράς, ο Δίκτης, και απελευθέρωσε μάνα και γιο...».

Ο Φρόντις μού αφηγήθηκε με κάθε λεπτομέρεια τον συναρπαστικό μύθο του Περσέα, καθώς περιπλέαμε αργά τη Σέριφο, αλλά από ένα σημείο και μετά έπαψα να παρακολουθώ την αφήγηση, μαγεμένος από το υπέροχο τοπίο. Υστερα από κάθε κάβο, μέσα σε κάθε μυχό, στο βάθος κάθε όρμου, απλωνόταν και μια αμμουδερή αγκαλιά! Μέτρησα εβδομήντα παραλίες, μετά σταμάτησα το μέτρημα! Κάποιες είχαν αρμυρίκια που πρόσφεραν μια παχιά σκιά, άλλες είχαν γύρω τους εξοχικές κατοικίες και κάποιες ταβερνούλες, οι περισσότερες όμως ήταν εντελώς ερημικές. «Τόσες πολλές και τόσο όμορφες παραλίες, τι προικισμένο από τη Φύση νησί...», σχολίασα. «Αυτό αξιολογείς εσύ ως πολύτιμη προίκα, αλλά για πολλούς αιώνες οι άνθρωποι εδώ εκμεταλλεύονταν άλλους θησαυρούς, θαμμένους κάτω από τη γη. Η Σέριφος δημιουργήθηκε από ιζήματα, δηλαδή από κατακάθια οργανικής και ανόργανης ύλης που έπεφτε σαν σύννεφο σκόνης στον βυθό της θάλασσας, εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια πριν, την εποχή που εδώ υπήρχε μόνο θάλασσα. Μετά, όταν αναδύθηκαν τα νησιά που σήμερα ονομάζουμε Κυκλάδες από τον βυθό, μια σειρά από ισχυρές γεωτεκτονικές διεργασίες δημιούργησαν ανάμεσα στα ιζηματογενή πετρώματα πολλά ορυκτά, που οι άνθρωποι τα εκμεταλλεύτηκαν ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ. Στο κεντρικό τμήμα του νησιού, μέσα σε στρώσεις δολομιτικού μαρμάρου έχουν εντοπιστεί κοιτάσματα μαγνητίτη. Στην περιοχή του Κουταλά υπάρχουν μεγάλα κοιτάσματα λειμωνίτη (μετάλλευμα σιδήρου) που έχουν δώσει εκατομμύρια τόνους ποιοτικού μεταλλεύματος από την αρχαιότητα ώς τις μέρες μας. Στη ΒΑ περιοχή του νησιού έγινε περιορισμένη εκμετάλλευση μεικτών θειούχων μεταλλευμάτων (μόλυβδος, ψευδάργυρος) και χαλκού, μαζί με λειμωνίτη, αιματίτη και χαλαζία. Στο κέντρο του νησιού υπάρχει μια ζώνη γνευσίου, ένα σκληρό πέτρωμα κατάλληλο για αντιολισθηρά οδοστρώματα. Και υπάρχει και χαλαζίας, ένα ορυκτό σε πράσινους κρυστάλλους, σπάνιας ομορφιάς. Αν έχεις όρεξη, πάρε μαζί σου τον χάρτη και πάμε να περπατήσουμε στα θαυμάσια μονοπάτια του νησιού, να δούμε τις περιοχές των εξορύξεων, και να καταλήξουμε σε όποια παραλία σου αρέσει για να δροσιστούμε». Φυσικά και είχα όρεξη!

Υπάρχουν δεκάδες χιλιόμετρα μονοπατιών στη Σέριφο, πολλά από αυτά σηματοδοτημένα και συντηρημένα, όπου η πεζοπορία γίνεται ευχάριστα και ξεκούραστα. Αρκεί να ξεκινήσετε νωρίς με την πρωινή δροσιά, να έχετε μαζί σας αρκετό νερό, τον αναλυτικό πεζοπορικό χάρτη της Terrain, και να φοράτε κλειστά παπούτσια.

Πύργος - Γαλανή - Συκαμιά

Καθαρό σηματοδοτημένο μονοπάτι, το Νο 6 σύμφωνα με την κοινοτική αρίθμηση. Ξεκινάει από τον κεντρικό δρόμο, ακριβώς κάτω από το χωριουδάκι Πύργος και καταλήγει στον όρμο Συκαμιάς, από όπου συνεχίζει άλλο μονοπάτι προς Σκάλα. Είναι κατηφορικό, καθαρό από άγρια βλάστηση και με καλή σηματοδότηση, ενώ η θάλασσα θα βρίσκεται μπροστά σας στο μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής. Το μονοπάτι κατευθύνεται προς την περιοχή του Λυκούργου το Βουνό, όπου διασταυρώνεται με χωματόδρομο που αριστερά οδηγεί στην Αγία Σοφία. Προχωράει ανάμεσα σε ξερολιθιές και λίγο μετά τη διασταύρωση συναντάει το ξωκλήσι του Αγίου Πολυκάρπου. Μετά τον Αγιο Πολύκαρπο, σε μικρή απόσταση προς τα δεξιά βρίσκεται ο οικισμός της Ποταμιάς που σήμερα είναι πια ακατοίκητος και στη συνέχεια το μονοπάτι κατηφορίζει προς το χωριό Γαλανή, που πήρε το όνομά του από τα ορυχεία γαληνίτη που λειτουργούσαν εδώ. Η σηματοδότηση εξακολουθεί να είναι καλή και μετά τη Γαλανή, ενώ μπροστά ξετυλίγεται η πανέμορφη εικόνα της παραλίας της Συκαμιάς από ψηλά. Στο τελευταίο τμήμα το μονοπάτι διασταυρώνεται με έναν χωματόδρομο που οδηγεί στην ακτή, αλλά μπορείτε να φτάσετε ώς τη θάλασσα από το μονοπάτι που συνεχίζει βόρεια και παράλληλα με το χωματόδρομο.

Ορμος Συκαμιάς - Σκάλα

Το μονοπάτι ξεκινάει με λίγο σκαρφάλωμα στο δεξιό άκρο της παραλίας στη Συκαμιά. Παρότι αραιή στην αρχή, υπάρχει καλή σηματοδότηση, με άσπρα σημάδια βαμμένα πάνω στους βράχους. Στο πρώτο σκέλος το μονοπάτι κινείται παράλληλα με τη θάλασσα πάνω στα βράχια και στη συνέχεια ακολουθεί την ακτογραμμή ώς την παραλία της Σκάλας. Σε όλη τη διαδρομή η θάλασσα βρίσκεται στα πόδια σας, δελεαστική και δροσερή. Το μονοπάτι κατεβαίνει σε μια ανώνυμη παραλία, εξίσου θελκτική με τις άλλες επώνυμες και καταλήγει στην παραλία της Σκάλας, με καλή σηματοδότηση και καθαρό ίχνος.

Του Στέφανου Ψημένου

Πηγή Καθημερινή

20.8.2011